transparency - وب سایت شخصی دکتر علی اکبر نونهال نهر
Download
Report
Transcript transparency - وب سایت شخصی دکتر علی اکبر نونهال نهر
استاد راهنما
دکتر علی اکبر نونهال نهر
ارائه دهنده :
الناز ستوده
مقدمه :دلیل اصلی در تاکید بر افشای داوطلبانه و شفافیت این است که این دو
زیربنای اصلی برای حفظ منافع سهامداران محسوب میشوند .رویکردهای افشای
کامل به همراه شفافیت در گزارشگری مالی میتواند شرایط مطمئنی را پدید آورد و
اطمینان از حمایت از منافع سرمایهگذاران را افزایش دهد .
همچنین تحقیقات نشان داده است که افشای
داوطلبانه اثر مثبتی بر عملکرد شرکت دارد
و بر حفظ منافع سهامداران و اشخاص ذینفع
اثرگذار است .
بهعبارتی دیگر ،نبود شفافیت اطالعات و ابهام در گزارشگری ممکن است به بدگمانی و
رفتارهای غیراخالقی در راستای کاهش
ارزش شرکت منجر شود ).(Madhani, 2009
بحرانهای مالی در بورس جهانی به ویژه ماجرای سپتامبر سیاه در 1997و پس از آن رسوایی مالی
انرون ) (Enronو برخی از شرکتهای امریکایی و اروپایی در سال ،2000سبب شد مسئله
شفافیت اطالعات در فرایند گزارشگری مالی مورد توجه عمیق مجامع حرفهای قرار گیرد.
سلب اعتماد عمومی از بازارهای سرمایه ،کشورهای فوق را بر آن داشت تا در صدد تدوین و
اصالح قوانینی برآیند که ضامن اعتماد سرمایهگذاران به چرخههای تجاری و اطالعات
ارائهشده بهوسیله آنها باشد .
ماهیت شفافیت گزارشگری در متون مالی
در نگاهی کلی ،شفافیت یعنی دستیابی گسترده به اطالعات مربوط و اتکاپذیر در خصوص
عملکرد دورهای ،موقعیت مالی ،فرصتهای سرمایهگذاری ،راهبری شرکتی ،و ریسک
شرکتهای تابعه (Bushman and
اما از دیدی دقیقتر ،شفافیت عموما به سه دسته تقسیم میشود:
تعریفهای مبتنی بر
مسئـولیت پـاسخگویی
تعریفهای مبتنی بر
ذینفعان اطالعـات
شفـافیت از ابعـاد قـانون
دسته اول به عقیده :ویش وانات و کافمن
شفافیت یعنی افزایش جریان بهموقع و اتکاپذیر اطالعات اقتصادی ،اجتماعی و سیاس ی
که در دسترس همه ذینفعان مربوط باشد .در نقطه مقابل آن ،نبود شفافیت در
اطالعات به مفهوم ممانعت از دسترس ی به اطالعات صحیح و یا ارائه نادرست اطالعات
یا ناتوانی بازار از کسب اطمینان نسبت به کفایت و مربوط بودن کیفیت اطالعات ارائه
شده
تعریف
شده
است.
دسته دوم :فلورینی
شفافیت را بهعنوان افشای اطالعاتی بهوسیله شرکتها که برای ارزیابی عملکرد و
انجام وظیفه پاسخگویی ضروری است ،بر شمرده است .وی معتقد است شفافیت
ابزاری است برای تسهیل فرایند ارزیابی عملکرد شرکتها .تاکید بر حق دسترس ی به
اطالعات با در نظر گرفتن حریم هر دو طرف تهیهکننده و استفادهکننده و امکان ارزیابی
عملکرد شرکتها با استفاده از این اطالعات ،در تعریفهای فلورینی برجستهتر شده
است و دیدگاه مسئولیت پاسخگویی عمیقتری در بر دارد .ارتباط تنگاتنی با پاسخگویی
دارد و علت وجود تقاضا برای شفافیت این است که بازار ،شرکتها را بابت سیاستها
و عملکردشان مسئول میداند.
دسته سوم:
ُبعد سوم از شفافیت در حوزه مسئولیتهای قانونی است ،زیرا شرکتها به منظور
اجرای دو رویکرد فوق توسط دولت و مراجع قانونگذار ،ملزم به پایبندی به الزامات
افشا و شفافسازی اطالعات هستند .
مجموع تعریفهای شفافیت نشان میدهد که وجه مشترک آنها ،کیفیت در اطالعات
خروجی است .
نقش شفافیت در گزارشگری مالی
بر اساس چارچوب مفهومی گزارشگری مالی ،اطالعات مالی باید دوجنبه مربوط بودن و
اتکاپذیری را داشته باشد .اما کیفیت اطالعات در خصوص شفافیت ،بیشتر از دیدگاه
افشای اطالعات مناسب و بهموقع است (Madhani, 2009).افشا به مفهوم انتشار
اطالعات است ،اما عکسالعمل حسابداران نسبت به اصل افشا چندان که باید ،جالب
نیست .امروزه افشای اطالعات تنها محدود به اطالعات مالی در چارچوب گزارشهای مالی
نیست ،بلکه شرکتها معمول دستهای از اطالعات غیرمالی را نیز با هدف اثرگذاری بر
تصمیمهای استفادهکنندگان افشا
میکنند.
شفافیت یکی از عوامل مهم اثرگذار بر جذابیت شرکت برای سرمایهگذاران و بهعنوان یکی از
عناصر اصلی در چارچوب نظامهای راهبری شرکتی است .میزان شفافیت بسته به تمایل و
توان مدیریت برای تصحیح هرگونه تمایزهای آگاهیدهنده برای مشارکتکنندگان بازار است.
در درازمدت ،بازارهای سرمایه تنها از طریق استقرار یک محیط اطالعاتی شفاف پیشرفت
خواهند کرد.
در این محیط ،شفافیت اطالعات مالی نقش ی انتقادی دارد.
به واقع ،شرکتهایی که در تحقق استانداردهای شفافیت ناتوانند ،ریسک زیادی دارند که
اعتبار مدیران آنها را تحتالشعاع قرار میدهد .در این حالت ،این شرکتها با کاهش اعتماد
سرمایهگذاران و سهامداران مواجه خواهند بود که منجر به زیان بازار سرمایه و کاهش
جایگاه اعتباری شرکت و کاهش نقدشوندگی در بازار خواهد شد .از طرفی دیگر مدهانی
)(Madhani, 2009معتقد است که مزایایی با اهمیت در افشای داوطلبانه برای
ایجاد یک سیستم شفاف وجود دارد .افشای داوطلبانه اطالعات و گزارشگری مالی شفاف
در درازمدت به شرکتها کمک میکند تا مزایای رقابتی ایجاد کنند.
شفافسازی مالی از نگاه سازمانهای بیناملللی
سازمانهای بیناملللی مانند صندوق بیناملللی پول) ،2 (IMFبانک جهانی)،3 (WB
برنامه توسعه ،سازمان همکاری و توسعه اقتصادی )4 (OCEDو بانکهای توسعه
منطقهای بر شفافیت مالی سازمان ملل تاکید دارند .این سازمانها کنجکاوند بدانند که
کمکهای اقتصادی و فنی آنها حتما در جای صحیح بهکار میرود و بهوسیله افراد
صالحیتدار اداره و سیاستگذاری میشود .بعد از بحران پولی در کشور مکزیک و آسیا ،با
توجه به اینکه اجماع نظرات در خصوص علل به وجود آمدن بحرانهای یادشده بر نبود
شفافیت
در عملکرد بخش پولی و مالی متمرکز بود ،صندوق بیناملللی پول با همکاری بانک جهانی
نسبت به ایجاد عوامل عملکرد خوب در خصوص شفافیت مالی اقدام کرد .در ادامه،
این صندوق به ارزیابی نحوه اجرای برنامه کشورهای مختلف پرداخت (قربانی.)1386 ،
در ارتباط با اسناد بیناملللی مربوط به حسابرس ی شفافیت ،میتوان به کنوانسیون ملل
متحد برای مبارزه با فساد اشاره کرد که در آن با شرطهای حسابرس ی همچون عناصر
پیشگیری رفتار کرده است .اما مولفههای خاص کنوانسیون ،مانند مقررات راجع به
حفظ تمامیت دفترها ،سوابق و دیگر اسناد مالی ،روشن میسازند که کارکردهای
بازدارندگی ،شناسایی ،تحقیق و تعقیب نیز مورد توجه بودهاند.
همانند بسیاری از تمهیدهای پیشگیرانه ،حسابرس یها و حسابرسان از طریق خطرناکتر و مشکلتر
کردن فساد از وقوع آن جلوگیری میکنند و در عین حال ،در جایی که پیشگیری یا بازدارندگی
محقق نشود ،تمهیدهای واکنش ی و جبرانی را در دستور کار قرار میدهند سازمان بیناملللی نهادهای
عالی حسابرس ی 5نیز بهعنوان سازمانی غیردولتی در چندین کنگره بیناملللی خود سعی در تدوین
استانداردهای حسابرس ی 6و ایجاد وفاق در مفاهیم حسابرس ی جامع داشته است و این تالشها
همچنان ادامه دارد .ولی پیچیدگی معیارهای ارزیابی کارایی و ارزیابی اثربخش ی موسسهها در
حوزههایی که کمیتپذیر نباشند از یک طرف و هزینههای انجام این حسابرس یها و میزان توافق
همگانی در هدفها و برقراری معیارها بین مدیران دستگاههای اجرایی و سازمانهای ناظر و
موسسههای حسابرس ی از طرف دیگر ،حوزه عمل این نوع از حسابرس یها را تاکنون بسیار
محدود کرده است.
محدودیتهای افشای اطالعات و افزایش شفافیت
بهرغم همه استدللهایی که در ارتباط با پذیرش شفافیت بیشتر وجود دارد ،شرکتها
تمایلی به افشای داوطلبانه همه اطالعات مربوط به خود را ندارند .ویش وانات و کافمن
( )1999دلیل آن را هزینههای مرتبط با جمعآوری ،پردازش و افشای اطالعات ،وجود منافع
مرتبط با افشا نکردن و وجود پدیده عوامل خارجی 9برشمردهاند که درباره آنها توضیحاتی
به
اختصار
ارائه
میشود.
جمعآوری ،طبقهبندی و افشای اطالعات ،نیازمند تالش ،زمان و منابع مالی است .طبیعی
است که شرکتها بسته به میزان در دست داشتن این سه عامل تا جایی اطالعات را افشا
میکنند که هزینهها و منافع نهایی افشا برابر شود .از سوی دیگر ،چون اندازهگیری دقیق و
عینی این هزینهها و منافع مشکل است ،اغلب شرکتها در جهت افشای کمتر از حد کامل
حرکت میکنند.
چرا شرکتها دست به افشای داوطلبانه میزنند؟
در عمل ،میان کیفیت و کمیت اطالعاتی که شرکتهای مختلف تهیه و منتشر میکنند و
اطالعاتی که سهامداران و اعتباردهندگان نیاز دارند ،شکاف عمیقی وجود دارد .نهادهای
سرمایهگذاری به اطالعاتی بهموقع ،اتکاپذیر و کامل نیازمند هستند تا نسبت به مسئولیت
نمایندگی مدیریت و تصمیمهای سرمایهگذاری خود قضاوت نمایند (Madhani,
2009).از طرفی ،ایجاد و نگهداری نظام افشای پیچیده مالی چندان ارزان نیست؛ زیرا
شرکتها مجموعه متعددی از اقالم مالی و غیرمالی دارند که بهطور معمول افشای آنها چندان
ساده نیست.
از اینرو بر اساس ساختار بازارها ،در هر کشوری مجموعهای از منابع بر قواعد
حسابداری و افشا مقرر شده است که شرکتها ملزم به رعایت آن میباشند شرکتها
بهطور عمده ،هر روزه با تصمیمها و پیشبینیهای متعددی مواجهند .آنها در مورد
پیشبینی درامدها توسط مدیریت ،جلسات سرمایهگذاران و تحلیلگران ،مجامع خرید
سهام یا انصراف از خرید ،حضور سرمایهگذاران ،افشای مربوط به سرمایهگذاران در
سایتهای خبری شرکت و سایر پروندههای قانونی ،اطالعات را بهصورت داوطلبانه افشا
میکنند .گاهی بهدلیل وجود هزینههای مرتبط با گزارشگری داوطلبانه و یا تمایل نداشتن
شرکت به آگاهی رقیبان از وضعیتها و اطالعات خاص ،تمایل چندانی به افشای موارد
بیشتر در بین شرکتها وجود ندارد و این دسته از شرکتها تنها به ارائه اطالعات کلی در
خصوص موارد مقرر طبق قانون و نه بیشتر از آن میپردازند.
ارتباط قران با اصل ارائه و افشاء درحسابداری
حسابداری اسالمی
سازمان حسابداری و حسابرس ی موسسات مالی اسالمی مباشرت را به عنوان یکی از اهداف
ارائه اطالعات پذیرفته است این سازمان تصریح کرده است که یکی از اهداف حسابداری
مالی کمک به محافظت داراییها و بهبود تواناییهای مدیریتی بانکهای اسالمی است وظیفه
مباشرت باید کانون توجه حسابداران موسسات مالی اسالمی برای گزارشگری به اشخاص
برون سازمان باشد.
هدف اصلی اطالعات حسابداری اسالمی ارائه اطالعات برای ایفای تعهد پاسخگویی به
صاحب اصلی خدا است بنابراین پاسخگویی کلی زمانی در عمل محقق می شود که در
راستای ایفای تعهد زکات باشد اگر زکات به عنوان هداف اولیه قرار گیرد هر شخص
فریبکاری یا ظاهر آرایی ناخواسته پرهیز می کند زیرا همیشه خدا را ناظر اعمال خود می
بینند در نتیجه اطالعات حسابداری به طور غیر مستقیم هم پاسخ گویی نیازهای استفاده
کنندگان است و هم پاسخ گوی مسئولیت اجتماعی .
سازمان های اسالمی باید زکات مدار باشند نه سود مدار .یعنی سود خالص نباید به عنوان
مبانی ارزیابی عملکرد استفاده شود بلکه هدف باید متوجه پرداخت زکات بیشتر باشد برای
اینکه جهت سازمان در راستای زکات باشد سیستم حسابداری نیز باید مبتنی بر زکات باشد این
نگرش منجر به تقویت اسالم در سازمانها می شود برای رسیدن به این هدف ابتدا باید از
حداکثر سازی سود به سمت حداکثر سازی زکات حرکت کرد بنابراین سود به عنوا ن یک هدف
میانی است در صورتیکه ذکات هدف نهایی است .مفهوم زکات مسلمانان را تشویق می کنند
که با رعایت شریعت سود کسب کنند و بخش ی را به عنوان ذکات جهت رفاه اجتماعی بپردازند .
سرانجام چنین روش ی پلی میان دنیا و آخرت است .زیرا زکات باعث بیداری وجدان انسان می
شود
و
او
را
به
یاد
توشه
آخرت
می
اندازد.
در حسابداری هم میتوان از بهای تمام شده تاریخی و هم ارزشهای جاری استفاده کرد
بنابراین سیستم حسابداری اسالمی سیستم دو گانه ای برای ارزشیابی دارایی دارد واحد
اقتصادی اسالمی هم باید پایبند به قرار داد باشد وهم تعهد خود درم ورد زکات را درنظر
بگیرد زیرا قرار داد مبتنی بر معامالت گذشته و زکات مبتنی بر ارزشهای جاری است بنابراین
باید مبای اندازه گیری برای هر یک از این اهداف وجود داشته باشد بهای تمام شده تاریخی
با مفهوم مباشرت سازگار است روش بهای تمام شده تاریخی مسئولیت امانی مدیران وظیفه
مباشرت آنها را بهتر منعکس می کند.
به نظر می رسد بهای تمام شده تاریخی بر خالف روش ارزش جاری هیچ پایه قابل دفاعی در
شریعت ندارد اصل ایفای تعهدات مربوط به قرارداد در اسالم نمی تواند به عنوان پایه ای
برای به کار گیری بهای تمام شده تاریخی به کار رود زیرا خود قرار داد یک فعالیت تاریخی
است اما در آینده محقق می شود بنابر این در زمان اندازه گیری باید از ارزشهای جاری
استفاده
شود
استفاده ازبهای تمام شده تاریخی ممکن است موجب تخریب اصلی افشای واقعیت شود.