ustroje polityczne

Download Report

Transcript ustroje polityczne

Modele ustrojowe
państw
współczesnych
Ustrój polityczny
Struktura organizacyjna, kompetencje i
określone prawem wzajemne zależności
organów państwa. W innym ujęciu
określenie dla dowolnej formy
sprawowania władzy publicznej; zespół
zasad dotyczących władzy publicznej w
państwie, a także metod jej
wykonywania.
Podział współczesnych ustrojów
politycznych:
• Ustrój prezydencki
• Ustrój parlamentarnogabinetowy
• Ustrój kanclerski
• Ustrój prezydenckoparlamentarny
System prezydencki (prezydencjalizm)
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
rygorystycznym podziałem władzy ustawodawczej i wykonawczej
połączenie funkcji prezydenta i szefa rządu
prezydentowi przysługuje pełnia władzy wykonawczej oraz zwolnienie z
odpowiedzialności przed parlamentem - pozbawiony zostaje jednak możliwości
ustawodawczych
prezydent jest wybierany w głosowaniu powszechnym
kadencja prezydenta jest określona w czasie
ministrowie wchodzący w skład rządu odpowiadają jedynie przed prezydentem
istnieje jeden ośrodek władzy wykonawczej
akty wydawane przez prezydenta nie wymagają kontrasygnaty
prezydent nie jest odpowiedzialny politycznie, ale w przypadku złamania
konstytucji lub prawa może zostać odwołany (przez parlament lub naród
w referendum)
prezydent ma możliwość wydawania dekretów z mocą ustawy w sytuacjach
nadzwyczajnych (np. okres wojny)
SYSTEM PREZYDENCKI
System prezydencki narodził się w Stanach Zjednoczonych. Obecnie obowiązuje w wielu
krajach afrykańskich i w Ameryce Łacińskiej.
Forma państwa: Republika prezydencka. Na
czele państwa stoi prezydent.
Stany Zjednoczone są federacją – w jej skład
wchodzi 50 stanów, które posiadają odrębne
władze ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze.
Ustrój polityczny: System prezydencki. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego
Kongresu, a władza wykonawcza do prezydenta.
Kompetencje organów państwa określa Konstytucja uchwalona w 1787 r. wraz z poprawkami.
System prezydencki
Kongres
Izba reprezentantów
- 435 kongresmenów
wybieranych na
2 – letnią kadencję
Senat
- 100 senatorów
Wybieranych na
6 – letnią kadencję
Pieczęć Kongresu USA
Obie Izby Kongresu są jednakowo ważne, mają podobne uprawnienia ustawodawcze i
kontrolne. Kongres uchwala ustawy, budżet państwa i podatki. Decyduje o wojnie i
pokoju wyraża zgodę na ratyfikacje traktatów międzynarodowych. Wprowadza poprawki
do Konstytucji. Sądzi wysokich urzędników za naruszenie ustaw lub konstytucji.
System prezydencki
Prezydent
• jest wybierany na 4 - letnią kadencję,
• pełni funkcję głowy państwa, szefa rządu i naczelnego dowódcy sił zbrojnych,
• kieruje polityką zagraniczną państwa,
• mianuje ministrów, czyli sekretarzy stanu, którzy odpowiadają tylko przed nim,
• powołuje wysokich urzędników państwowych,
• może występować z orędziem do Kongresu o stanie państwa, zawierającym propozycję ustaw,
• ma prawo weta zawieszającego wobec ustaw Kongresu. Jego weto może być odrzucone
większością 2/3 głosów.
Pieczę prezydentów USA
Barack Obama – obecny prezydent USA
System prezydencki
Sąd Najwyższy
• w jego skład wchodzi 9 sędziów, którzy pełnią swoją funkcję bezterminowo (nie można
ich odwołać),
• to najwyższy organ sądowniczy,
• dokonuje wykładni konstytucji.
Pieczęć Sądu Najwyższego
Godło USA
SYSTEM PREZYDENCKI
USA
Prezydent jest odpowiedzialny tylko przed Narodem i
Konstytucją, nie ponosi natomiast odpowiedzialności
politycznej.
Kongres może zastosować tzw. impeachment - uchylenie
władzy prezydenta w wypadku złamania przez niego prawa.
II RZECZPOSPOLITA
Według konstytucji z 23 kwietnia 1935 roku Prezydent był
"czynnikiem nadrzędnym w Państwie", który za swe akty
urzędowe nie odpowiadał przed nikim.
Prezydent Stanów Zjednoczonych dysponuje dużym zakresem
władzy, jednak jest ona do pewnego stopnia "hamowana" przez
amerykańską legislatywę.
Prezydent powołuje przedstawicieli dyplomatycznych i
najwyższych urzędników państwowych,
jednak Senat zatwierdza kandydatury większością 2/3 głosów.
Zakres władzy był ogromny: mianował Prezesa Rady
Ministrów oraz (na jego wniosek)Ministrów, Pierwszego
Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli,
zwoływał i rozwiązywał Sejm i Senat, powoływał
sędziów Trybunału Stanu i 1/3 senatorów, zawierał i ratyfikował
umowy międzynarodowe.
Prezydent Stanów Zjednoczonych pełni funkcję zwierzchnika sił
zbrojnych, ale Kongres - decyduje o wypowiedzeniu wojny,
budżecie na nią przeznaczonym oraz o zawarciu pokoju.
Był Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych - mianował i
zwalniał Naczelnego Wodza i Generalnego Inspektora Sił
Zbrojnych, a także decydował o wojnie i pokoju.
Prezydent ma prawo weta, które może być jednak odrzucone
większością 2/3 głosów obu izb Kongresu. Jego specyficznym
uprawnieniem teoretycznie wzmacniającym pozycję jest weto
kieszonkowe.
Przysługiwało mu prawo łaski. Jego akty urzędowe które nie
należały do prezydenckich prerogatyw wymagały kontrasygnaty
Premiera i odpowiedniego Ministra. Kadencja Prezydenta miała
trwać 7 lat. Wybierany był przez Zgromadzenie Elektorów chyba, że przed końcem kadencji wskazał własnego kandydata
na swojego następcę. W takiej sytuacji Prezydenta wybierał
Naród spośród dwóch osób - jednej wskazanej przez
Zgromadzenie Elektorów i jednej wskazanej przez ustępującego
Prezydenta.
System parlamentarno-gabinetowy
•
•
•
•
•
•
•
•
•
wynikający z trójpodziału władz układ stosunków między parlamentem a egzekutywą
system ten zakłada wzajemne powiązanie i równoważenie ciał ustawodawczych i
wykonawczych.
dualizm egzekutywy, czyli podział władzy wykonawczej na dwa ośrodki o odmiennych
kompetencjach: rząd i głowę państwa.
Szef rządu i skład rządu jest wyłaniany spośród przedstawicieli partii mającej większość
w parlamencie
Rząd ponosi odpowiedzialność polityczną przed parlamentem (wotum
nieufności, wotum zaufania)
Egzekutywa ma prawo rozwiązywać parlament(przedłużająca się niemożność
wyłonienia większości parlamentarnej, nieuchwalenie budżetu)
Głowa państwa nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed parlamentem(ponoszą
ja natomiast członkowie rządu kontrasygnujący jej akty urzędowe.)
głowa państwa nie kreuje polityki wewnętrznej, ani zagranicznej, spełnia jedynie
funkcje reprezentacyjne i ceremonialne
parlament (a przynajmniej jego izba niższa, gdy jest on dwuizbowy) jest wybierany w
wyborach powszechnych
System parlamentarno - gabinetowy
Forma państwa – dziedziczna monarchia parlamentarna. Obecnie królową jest Elżbieta II
z dynastii Windsorów. Wielka Brytania jest państwem unitarnym, zdecentralizowanym z
jednostkami autonomicznymi.
Ustrój polityczny – system parlamentarno –
gabinetowy. Władza ustawodawcza należy do
Parlamentu, w którego skład wchodzą Izba Gmin
i Izba Lordów, a władza wykonawcza do
gabinetu.
Monarcha jest organem władzy zarówno
wykonawczej, jak i ustawodawczej. W Wielkiej
Brytanii odróżnia się pojęcia rządu i gabinetu.
Flaga Wielkiej Brytanii
W przeciwieństwie do większości państw europejskich Wielka Brytania nie posiada
pisanej konstytucji.
Źródłami prawa konstytucyjnego są:
• prawo stanowione (np. Wielka Karta Swobód)
• prawo precedensowe (orzeczenia sądów w konkretnych sprawach)
• konwenanse konstytucyjne, czyli utarte sposoby postępowania w pewnych sytuacjach.
System parlamentarno - gabinetowy
W przeciwieństwie do większości państw europejskich Wielka Brytania nie posiada
pisanej konstytucji.
Źródłami prawa konstytucyjnego są:
• prawo stanowione (np. Wielka Karta Swobód)
• prawo precedensowe (orzeczenia sądów w konkretnych sprawach)
• konwenanse konstytucyjne, czyli utarte sposoby postępowania w pewnych sytuacjach.
Najważniejsze konwenanse
• skład gabinetu określa premier, nie monarcha,
• urząd premiera obejmuje lider partii, która
zwyciężyła w wyborach,
• odpowiedzialność przed parlamentem ponosi
cały rząd
• rząd, który utracił zaufanie Izby Gmin, podaje się
do dymisji lub zwraca się do głowy państwa o
rozwiązanie izby niższej parlamentu,
• głowa państwa nie ponosi odpowiedzialności
politycznej.
Herb Wielkiej Brytanii
System parlamentarno - gabinetowy
Zjednoczone Królestwo składa się z czterech części składowych. W skład
Zjednoczonego Królestwa wchodzą:
Jednostka
Rodzaj
Stolica
Ludność
Język
urzędowy
Język używany
Anglia
królestwo
Londyn
51 092 002
angielski
angielski,
kornijski
Szkocja
królestwo
Edynburg
5 144 200
angielski,
szkocki
angielski,
szkocki
Walia
księstwo
Cardiff
3 004 600
angielski,
walijski
angielski,
walijski
Irlandia
Północna
prowincja
Belfast
1 759 000
angielski,
irlandzki
angielski,
irlandzki
System parlamentarno - gabinetowy
Monarcha
• teoretycznie uprawnienia monarchy
są bardzo szerokie. W praktyce jednak
decyzje podejmuje minister w imieniu
monarchy lub monarcha na wniosek
ministra,
• króla ograniczają również
konwenanse, np. w sprawie
mianowania premiera. Król panuje,
ale nie rządzi,
• w praktyce król ma prawo do
udzielania rad, zachęcania i
ostrzegania.
Królowa Wielkiej Brytanii Elżbieta II
System parlamentarno - gabinetowy
PARLAMENT
Izba Lordów
• składa się z lordów duchownych
(26 biskupów anglikańskich) oraz
świeckich, mianowanych
dożywotnio przez monarchę na
wniosek premiera, albo
dziedzicznych
• ma prawo weta zawieszającego w
stosunku do uchwał Izby Gmin
• pełni funkcję sądu apelacyjnego.
•
Izba Gmin
• składa się z 659 członków
wybieranych na 5 lat
• uchwala ustawy i budżet
• kontroluje rząd, ma prawo
uchwalić wotum nieufności wobec
premiera, ministra lub całego rządu
Izba Lordów, podobnie jak Izba Gmin
spotyka się w Pałacu Westminsterskim.
Jej obrady plenarne odbywają się w tzw.
czerwonej sali (obrady Izby Gmin
odbywają się w sali zielonej).
Pałac Westminsterski
System parlamentarno - gabinetowy
GABINET
• gabinet składa się z premiera i ministrów,
• określa główne kierunki polityki państwa,
• posiada inicjatywę ustawodawczą.
PREMIER
Premier Wielkiej Brytanii James Gordon Brown
• ma silną pozycję, sprawuje
faktyczną władzę w państwie,
• odsadza najwyższe stanowiska w
państwie,
• swobodnie dokonuje zmian w
gabinecie,
• decyduje o rozwiązaniu
parlamentu.
SYSTEM KANCLERSKI
•
•
•
Cechy różniące od systemu parlamentarno – gabinetowego:
–
votum zaufania tylko na wniosek kanclerza, gdy 1)chce się upewnić co do większości, 2)
chce doprowadzić do przedterminowych wyborów dysponując większością; nieuchwalenie
votum nie zmusza kanclerza do dymisji;
–
odp. polityczna rządu: tylko kanclerz odpowiada przed parlamentem, ministrowie - przed
kanclerzem (kanclerz określa wytyczne polityki rządu – ale najczęściej w formie apeli; K.
Adenauer przez 14 lat tylko raz skierował wytyczne),
–
kanclerza i rząd można obalić tylko poprzez konstruktywne votum nieufności (w jednym
głosowaniu odwołanie kanclerza i powołanie nowego),
–
brak odpowiedzialności konstytucyjnej, tylko karna.
System ten występuje w Niemczech (ale nie w Austrii, mimo że jest tam również kanclerz). W Niemczech parlament jest
jednoizbowy (Bundestag). Istnieje też Rada Związkowa (Bundesrat), ale nie jest to odpowiednik Senatu, lecz
przedstawicielstwo rządów krajowych (głównie urzędnicy średniego szczebla, charakter mniej polityczny a bardziej
biurokratyczny), niepochodzące z wyborów. Członkowie delegacji do Bundesratu maja obowiązek głosowania jednolicie, wg
instrukcji rządu krajowego. Bundesrat ma prawo veta absolutnego wobec ustaw (w praktyce może mu podlegać ponad 50%
ustaw, z wyjątkiem budżetu) lub zawieszającego. Veto może być stosowane w zasadzie po wyczerpaniu procedury
mediacyjnej.
System kanclerski
Forma państwa – Republika federalna. Głową państwa jest prezydent. Obecnie tę
funkcję pełni Horst Kóhler. Państwo jest federacją składającą się z 16 landów, które
mają własne parlamenty, rządy i sądy.
Ustrój polityczny – system kanclerski. Uprawnieni a organów państwowych określa
konstytucja z 1949 r.
Władza ustawodawcza należy do Parlamentu Związkowego i Rady Związkowej, a władza
wykonawcza do rządu z kanclerzem na czele oraz do prezydenta. Obecnie kanclerzem
jest Angela Merkel.
Flaga Niemiec
Prezydent Niemiec
Horst Kóhler
Kanclerz Niemiec
Angela Merkel
System kanclerski
Struktura naczelnych władz Republiki Federalnej Niemiec
System semiprezydencki (inaczej system
półprezydencki lub parlamentarnoprezydencki)
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
władza wykonawcza jest dualistyczna (prezydent i rząd),
prezydent jest powoływany w wyborach powszechnych,
prezydent ma występować jako arbiter polityczny w państwie; funkcja nierealizowalna, gdyż sam jest de facto szefem władzy wykonawczej,
prezydent jest nieodpowiedzialny politycznie
kontrasygnata (podpis) premiera lub ministra posiada prerogatywy (możliwość wydawania własnych aktów wyłączonych spod kontrasygnaty
rządu),
prezydent ma szerokie kompetencje (Francja – stan wyjątkowy, bron nuklearna, możliwość rozwiązania parlamentu – we Francji po
zasięgnięciu opinii premiera i przewodniczących izb oraz nie prędzej niż rok po wyborach)), ale we Francji brak prawa veta wobec ustaw (za to
prawo wniesienia o ponowne rozpatrzenie projektu), w Rosji – veto zawieszające;
rząd powołuje prezydent; nie ma obowiązku uzyskania votum zaufania;
możliwość zawieszania aktów rządu (Francja – tylko odmowa podpisania, wtedy rząd może zwrócić się do parlamentu o regulacje ustawową;
Rosja – ze względu na niezgodnośc z konstytucją),
możliwość bezpośredniego odwołania się do narodu poprzez referendum,
drugim organem władzy wykonawczej jest rząd, który sprawuje bieżącą administrację krajem, niepołączalność członkostwa z mandatem
poselskim;
odpowiedzialność polityczna rządu jednocześnie przed parlamentem i prezydentem,
rząd jest powoływany przez prezydenta, ale może otrzymać votum nieufności parlamentu; może to grozić zablokowaniem się obu władz, ale
tak się nie dzieje; od 1997 r. pojawiło się zjawisko cohabitation – współpracy prawicowego prezydenta z lewicowym rządem. To
współdziałanie przeciwstawnych sił we Francji się udaje, gdyż Francuzi za wartość nadrzędną uznają republikańską i demokratyczną formę
państwa, opartą na pluralizmie,
prezydent przewodniczy rządowi, ale możliwe tez posiedzenie tzw. rady gabinetowej – rząd bez udziału prezydenta.
System półprezydencki
Forma państwa – Republika prezydencko – parlamentarna. Na czele państwa stoi
prezydent. Obecnie tę funkcję pełni Nicolas Sarkozy.
Ustrój polityczny – system półprezydencki. Kompetencje organów państwa określa
konstytucja z 1958 r.
Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu, a władza wykonawcza do
rządu i prezydenta.
Flaga Francji
Prezydent Francji Nicolas Sarkozy
System półprezydencki
Władza ustawodawcza we Francji:
• Dwuizbowy parlament, składający się z:
- Zgromadzenia Narodowego złożonego z 577 deputowanych wybieranych w
wyborach bezpośrednich na 5 lat wg systemu większościowego,
- Senatu składającego się z 321 senatorów, wybieranych w głosowaniu pośrednim
na 9 letnią kadencję, (1/3 składu jest odnawiana co 3 lata).
Władza wykonawcza we Francji:
• Rząd powoływany jest przez prezydenta. Na czele rządu stoi premier.
Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na kadencję
siedmioletnią (od 2002 roku kadencja trwa 5 lat). Prezydent ma szerokie
uprawnienia zarówno w zakresie władzy wykonawczej jak i ustawodawczej.
System półprezydencki
Struktura naczelnych władz Republiki Francuskiej
DZIĘKUJE ZA UWAGĘ!