Slide 1

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 2

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 3

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 4

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 5

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 6

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 7

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 8

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 9

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 10

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 11

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 12

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 13

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 14

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 15

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 16

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 17

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 18

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 19

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 20

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 21

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 22

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 23

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 24

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 25

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 26

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 27

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 28

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 29

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 30

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 31

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 32

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 33

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 34

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 35

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 36

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 37

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 38

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 39

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti


Slide 40

ÜSTÜN YETENEKLİ
ÇOCUKLAR VE AİLELERİ
Şule ERDOĞAN

İÇERİK
Zeka ve Yetenek
 Üstün olmak
 Üstün anne ve babası olmak
 Üstün yetenekli çocukların eğitimi
 BİLSEM neyin nesi?
 Neden BİLSEM?
 Sorunlar


ZEKA VE YETENEK
1. aşama: TYT (temel yetenek testi)
 2. aşama: WISC-R (çocuklar için zeka testi)


WISC-R
-"WISC-R’ IQ TESTİNDE 130 PUAN ÜZERİNDE
ALANLAR ÜSTÜN" TESTİ"- Üstün zihinsel
özellikler taşıyan çocukların "WISC-R"
 90 ile 110 arası- Normal zeka düzeyi.
 130 puanın üzeri- Üstün Zekalı
 Puan yükseldikçe deha olarak nitelendirdiğimiz
bireyler ortaya çıkıyor. Her çocuk bu puanı aldığı
halde, beklenen davranışı sergileyebiliyor mu,
Sergileyemiyor. Neden? Çünkü normal bireylere
göre ayarlanmış bir eğitim programında
çocuklarımız maalesef köreliyorlar ve
normalleşmeye yüz tutuyorlar."


TYT
Dil, şekil-uzay, akıl yürütme, ayırt etme ve hesap
olmak üzere beş özel yetenek ile genel yeteneği
ölçer.
 Çocuğun hangi alanda daha yetenekli olduğuna
bakılarak eğitsel ve mesleki yönlendirmeler
yapılır.


Üstün Yetenekli Çocukların Olumlu Özellikleri















Hızlı ve kolay öğrenirler. Muhakeme ve problem çözme
yetenekleri gelişmiştir.
İlgi ve dikkat süreleri uzundur. Hafızaları güçlü olduğu için
önemli detay, kavram ve prensipleri unutmazlar.
Hayalleri güçlüdür. Sanat dallarında orijinal eserler verirler.
Ritim ve hareket kontrolleri gelişmiştir.
·Merakları üst seviyededir. Çok fazla soru sorarlar. Farklı farklı
konularla ilgilenirler. İnsana, hayata ve kainata yakın bir alaka
duyarlar.
·Gözlemleme güçleri fazladır. Esnek ve sıradışı düşünürler. · 5.
Meseleleri sorgular, net bir şekilde düşünür, ilişkileri farkeder.·
6. Yetişkinlerle kurdukları iletişimde oldukça olgun bir karakter
sergilerler.
·Çoğu zaman genellemeler yapar ve bunları yeni durumlara
tatbik ederler.
·Kelime hazineleri çok zengindir.
·Okumayı çok severler.
İnce bir espri anlayışları vardır.
·En iyi olmak için büyük bir istek duyarlar. Kendileri için tespit
ettikleri standartlar oldukça yüksektir.
·Çoğu faaliyette lider konumundadırlar. Başkalarının sistem ve
fikirlerini hemen kabul etmezler.

Olumsuz Yönleri















· 1. Rutin ödevlerden çabuk sıkılırlar.
· 2. İşleri kendi bildikleri gibi yapmak isterler.
· 3. Sınıfta çok fazla dikkat çekebilirler.
· 4. Başkalarının göremediği ilişkileri görebilir ve dersin
çoğunu sadece bu konuda tartışmaya ayırmak
isteyebilirler.
· 5. Bazen bir projeyi bitirip diğerine başlamayı
istemeyebilirler.
· 6. Ara sıra hayallere dalarlar ve dikkatleri dağılır.
· 7. Diğer öğrencilerin "sönük" kalmalarına sebep
olabilirler.
· 8. Kendilerine çok da faydalı olmayan eserlere
gereğinden fazla zaman harcayabilirler.
· 9. Yersiz espriler yapabilirler.
· 10. Bazen gereğinden fazla yenilikçi olabilirler.
· 11. Başarısızlıklardan çok çabuk etkilenebilirler.
· 12. Aşırı derecede otoriter olabilirler.
· 13. Başkalarının fikirlerine yeterince önem
vermeyebilirler.

ÜSTÜN ÇOCUKTA GELİŞİM
Erken konuşmaya başlar.
 Gelişimleri akranlarına göre çok hızlı olur.
 Sosyal çevreyi algılamaları da üst düzeyde,
empati yetenekleri çok yüksek.
 Zihinsel hesap becerileri de yüksek oluyor. 4
yaşındaki bir çocuk rahatlıkla 2. sınıf
düzeyindeki zihinsel matematik becerilerine
sahip olabiliyor.
 Hiçbir çevre faktörü olmasa bile ekseriyeti
okuma yazmayı öğrenebiliyor ya da okuma
yazma düzeyine gelebiliyor.
 Çok
hareketli oluyorlar ve sürekli merak
ediyorlar, araştırıyorlar.


ÜSTÜNLERDE ÖĞRENME




Probleme Dayalı ÖğrenmeYaparak, yaşayarak, aktif öğrenme

Bloom’un Bilişsel
Taksonomisi

“Bana söylediğini, unuturum. Bana gösterdiğini,
hatırlarım. Bana yaptırdığını, anlarım.”
(Çin atasözü)

KELEBEĞIN ÖYKÜSÜ
Kozadan Kelebeğe
Bir genç, babasıyla kırlarda dolaşırken kozasından çıkmaya
çabalayan bir kelebek görürler. Kelebek, kozanın lifleri
arasından sıyrılmaya çabalamaktadır. Baba, hemen
kelebeğin yardımına koşar ve dikkatli bir şekilde kozanın
liflerini sıyırıverir. Lifleri açar ve kelebeğin pek zorlanmadan
kozadan çıkmasını sağlar.
Ancak kelebek kozadan kolaylıkla çıkmasına rağmen
uçamaz. Biraz çırpınır ve yerinde kalır. Çünkü kelebek
kendini liflerden kurtarma çabası sırasında aslında kaslarını
geliştirmekte, kendini ayakta tutacak, güçlü kılacak, uçmaya
hazırlayacak hareketleri öğrenmektedir. Baba, lifleri
sıyırmakla
kelebeğe
iyilik
yapmamıştır.
Kelebeğin
güçlenmesine engel olmuştur. Kelebek hiçbir zaman
özgürlüğü tadamamış, gerçekten uçamamıştır

NEDEN BİLSEM ??


Merkeze kayıtları yapılan öğrenciler, hazır
bulunuşluk düzeyi ölçüldükten sonra merkezce
aşağıdaki alanlarda eğitim programlarına alınırlar.
a) Uyum,
b) Destek Eğitimi,
1- İletişim Becerileri
2- Bilimsel Çalışma Yöntemleri
3- Bilgisayar
4- Yabancı Dil
5- Problem Çözme Teknikleri
6- Grupla Çalışma Teknikleri
7- Öğrenme Yöntemleri
8- Sosyal Etkinlikler
9- Araştırma Teknikleri
c) Bireysel Yetenekleri Fark Ettirme,
d) Özel Yetenekleri Geliştirme,
e) Proje Üretimi

BİLSEMDE EĞİTİM








BİLSEM’lerde uygulanan eğitim öğretim programları,
öğrencinin zihinsel, duygusal, sosyal ve sanatsal
yönden geliştirecek şekilde yapılandırılmıştır.
Bireysel ve grup eğitimleri uygulanmaktadır.
Üstün yetenekli öğrencilerin kendi seviyeleri ve kendi
seviyesinden yüksek olan bireylerle arkadaşlık
yapmaları, kendilerini tanımaları ve yönelimleri
açısından önemlidir. Özellikle ilköğretim okullarında
bu tür arkadaşlık yapacağı kişilerle bir arada olma
ihtimalleri düşüktür. Bilim ve Sanat Merkezleri bu
açıdan öğrencilere ortam hazırlamaktadır.
BİLSEM’ e kayıt olan ve programlarda başarılı olan
öğrenciler Lise öğrenimini tamamlayana kadar
Bireysel eğitimine devam ederler. Bilim ve Sanat
Merkezlerine devam zorunludur, devamsızlık sınırını
aşan (%30) öğrencilerin kayıtları silinir

BİLSEMDE EĞİTİM
* İlk iki yıl öğrencilere Destek Eğitimi Programları
uygulanmaktadır. Destek eğitimi Programları
İletişim Becerileri, Öğrenme Stratejileri, Problem
Çözme Becerileri, Grupla Çalışma Teknikleri,
Bilimsel Çalışma Yöntemleri, Bilimsel Araştırma
Teknikleri
ve
Sanat
eğitimi
olarak
yapılandırılmıştır.
* Temel beceriler kazanıldıktan sonra, Matematik,
Fen Bilimleri, Sosyal Bilgiler, Türkçe, Yabancı dil
ve Bilgisayar dersleri öğrenci seviyelerine göre
uygulamalı olarak verilmektedir. İlk dört yılın
sonunda öğrencinin özel yetenek alanı belirlenerek,
ileriki yıllarda sadece yetenek alanı/alanlarından
eğitim almaya devam etmektedirler.

BİLSEMDE EĞİTİM
Bilim ve Sanat Merkezine devam eden öğrencilerin
OKS ve LYS‘ deki başarıları ne düzeydedir?
Genel zihinsel yetenek alanından alınan öğrencilerin
eğitsel ihtiyaçları karşılandığı, ailesel veya kişisel
problemler oluşmadığı sürece bu tür sınavlarda
başarısız olma ihtimalleri çok düşüktür.
 Sınava yönelik bir program uygulamamamıza rağmen
temel bilimlerde uygulamalı etkinlikler kalıcı
öğrenmelerin oluşmasını sağlamaktadır.
 2011 OKS ye giren öğrencilerimizin 8.sınıf puan
ortalamaları 491 dir. LYS’de öğrencilerimizin
çoğunluğu ilk 5000 içerisinde yer alıp, seçkin
üniversitelere ve bölümlere devam etmektedirler


BİLSEMDE EĞİTİM
Üstün yetenekli bir çocuğun yetişmesindeki kilit
nokta saygıdır; farklılığına saygı, fikirlerine
saygı, hayallerine saygı. Kabiliyetlerin yeşermesi
için özel müfredatlar, hususi yazılımlar ve
spesifik programlar yanında huzurlu, emin ve
sıcak bir aile ve okul ortamı da gereklidir.
 Üstün yetenekli çocuklar geleceğin liderleri,
bilimadamları, fikir adamları ve sanatçıilarıdır.


BİLSEM’LERİN MİSYONU









bireysel yeteneklerinin farkında olmalarını ve
kapasitelerini geliştirerek en üst düzeyde kullanmalarını
yeteneklerinin ve yaratıcılıklarının erken yaşta fark
edilerek geliştirilmesini;
sosyal ve duygusal gelişimlerinin de sağlanarak bütünlük
içinde değerlendirilmesini; bilimsel düşünce ve
davranışlarla estetik değerleri birleştiren, üretken, sorun
çözen kendini gerçekleştirmiş bireyler olarak yetişmelerini
teknik buluş ve çağdaş araçlar geliştirebilmelerini; üstün
yetenekleri doğrultusunda bilimsel çalışma disiplini
edinmelerine imkân sağlayan şartların, ortam ve
fırsatların oluşturularak çeşitli projeler
gerçekleştirmelerini;
ulusal ve evrensel değerleri tanımalarını, benimsemelerini,
geliştirmelerini ve bu değerlere saygı duymalarını,
liderlik, yaratıcı ve üretici düşünce yeteneklerini
geliştirmelerini sağlamak ve destek olmak.

YETENEKLE BIRLIKTE GELEN
SORUNLAR NELERDIR?





Asenkronize gelişim
Yalnızlık ve depresyon
Mükemmeliyetçilik (hataya tahammülsüzlük)
Çok yönlü potansiyel (öncelik belirleyememe)

ASENKRONIZE GELIŞIM
3

yaşında bir çocuk 7 yaşındaymış gibi
mantık yürütebilse de sosyal ve duygusal
açıdan 7 yaşında gibi davranmayabilir.
 “senden beklemezdim”
 Ayrıca çocuğun davranışları bazen zihinsel
yeteneğinin olmadığı biçiminde de
yorumlanabilmektedir; bu çocuğa zarar
verici bir yaklaşımdır.

YALNIZLIK...
Kendi kendilerine oyun oynamaktan
hoşlanma
 Kendi oyunlarını icat etme.
 Arkadaşlık kurmakta güçlük çekme
 Yaşça büyük kişilerle arkadaşlık kurmaya
çalışma
 Hayali bir arkadaş


ZIHINSEL YAŞITLAR...
 İlgi

alanlarını da paylaşacak bir akran

“Aynı derinlikte bir bakış açısına sahip,
benzer ilgi alanlarını paylaşan bir akran
üstün potansiyelli bu çocukların yalnızlık
duygusunu yenmelerinde, sosyal ve
duygusal gelişimlerinde önemli bir rol
oynamaktadır.”





Gerçek akran bulamayan üstün potansiyelli erkek
çocuklar yaşıtlarıyla ya da daha büyük çocuklarla
aktiviteler (bloklarla ya da maketlerle birşeyler inşa
etmek, elektronik, bilgisayar gibi alanlar) aracılığıyla
belli bir dereceye kadar arkadaşlık kurabilirler.
Kız çocukları arkadaşlık kurarken karşılıklı duygu ve
düşünce paylaşımı daha belirleyici olduğundan üstün
potansiyelli bir kız çocuğu için yaşıtlarıyla ya da daha
büyüklerle bu tabanda arkadaşlık kurmakta daha çok
güçlük çekebilir.

STRES
Somut olaylar: Ailede kayıp ya da
boşanma, yeni bir yere taşınma, yeni bir
kardeş
 Çevrenin ya da kendilerinin çok yüksek
beklentileri
 Dünyanın gidişatından endişe duymak
 Aşırı yüklenen anne baba
 Yeterince disiplin ya da sınır koyulmaması
 Çok fazla aktivite
 Kendi seviyesine uygun ortamlar olmaması

STRESI YÖNETMEK IÇIN NE YAPILABILIR?
 Hayal

kurmaya ve dinlenmeye zaman ayırmak:
 Tempoyu yavaşlatma
 Çocuğun kendi seçtiği bir hobisi olması
 Stres yönetiminde model teşkil etme
 Sadece başarılarından ve zekasından dolayı
kendisini değerli hissetmesini engelleme
 Aktiviteler arasında öncelik sıralaması yapma
 Kendinizi sorgulama

MÜKEMMELIYETÇILIK
Çocuğun kafasındaki görüntü ile ürettiği
örtüşmeyince denemeyi bırakabilir ya da
depresyona girebilir.
 Bazen mükemmeliyetçilik başarısızlık şeklinde
maskelenebilir.
 “üstün zekalı” ya da “üstün yetenekli” damgası


ANNE BABALARA « 10 ALTIN KURAL »
O bir çocuk
 Tutarlılık
 Verimli zaman geçirme
 Baskı
 Kendini geliştirmesi için destek
 Kendini tanımasına yardımcı olun; sorular sorun,
araştırmaya teşvik edin, imkanlar yaratın.
 Çocuğa saygı
 Aşırı yüklenmeyin
 Okuluyla iletişim halinde olun. Bireysel eğitime
ihtiyacı var çocuğunuzun.
 Baskı yapmayın


ÜSTÜNLER KONUŞUYOR







"Bence hiçbir anne baba çocuğuna objektif bakamaz.
O yüzden de özel yetenekli öğrencilerin daha objektif
kişiler tarafından yönlendirilmesi daha önemli"
SOSYALLEŞME ÖNEMLİ
Benim aynı anda pek çok şeyi yapabileceğimden ve
test kitaplarına boğulmadan da öss’de başarılı
olabileceğimden şüpheliler. Ama ben bunu
yapabileceğimi onlara göstereceğim. Yine de çok
şükür «hadi oğlum biraz çalış test çöz bırak o gitarı»
deseler de sürekli, beni engelleyen bir ailem yok.
Anlamıyorlar. Benim öyle bir enerjim var ki
öğrendikçe sanki zihnim genişliyor ve daha çok şey
öğrenmek istiyorum. Dramayla ilgileniyorum, şan
dersleri alıyorum. Benim sözelim kuvvetli diyorum
onlara mühendis ya da doktor olmayacağım ki ben,
psikoloji okumak istiyorum. Ben ne istediğimi
biliyorum. Boşuna baskı yapıyorlar.
•

(radikal gazetesi haberi)

EBEVEYNLERİN
KARŞILAŞABİLECEKLERİ SORUNLAR
Okulda öğretmenle işbirliği kuramama (mentor)
 Okuldan ve derslerden sıkılan çocuk
 Haraketli çocuk- Hiperaktif mi değil mi?
 Çocuğumdaki farklılıklarla başedemiyorum.
 Ders çalışmıyor, okulda başarısız.
 Sorularına cevap veremiyorum; sürekli soruyor
ve her şeyi merak ediyor.
 Mükemmeliyetçi çocuk
 Yüksek beklentileri olan anne-baba
 Kardeşler arasındaki sıkıntı


NE YAPILABİLİR?
 Çocuğa

önemli olanın mükemmel sonuçtan çok
çaba göstermek olduğu düşüncesini
aşılamak; sonuçtan önce çabayı alkışlamak
 En büyük buluşların hatalar sonucu ortaya
çıktığını vurgulamak (Internet)
 Bir şeyi bir kere deneyerek mükemmele
ulaşılamayacağı beklentisini aşılamak ve
örneklendirmek Kendi hatalarınıza gülmek, hata yapma
konusunda model teşkil etmek
 Çocuğa “sen üstünsün”, “sen en akıllısın” ,
“sen en...sin” tarzı ifadeler kullanmaktan
kaçınmak

HIPERAKTIF MI “ÜSTÜN” YETENEKLI MI?
 Her

ikisi de aynı
anda olabilir
 Zihinsel olarak
yeterince uyarılmıyor
ve sıkılıyor olabilir
 Genellikle üstün
yetenekli çocuklarda
görülen yüksek enerji
düzeyi ile ilgili bir
durum olabilir

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?







Çocuk (TV ya da bilgisayar oyunu dışında) bir
aktivitenin başına oturduğunda uzunca bir süre
konsantre olabiliyor mu?
Kendisine aktivite ile ilgili bir hedef ya da eylem planı
belirliyor mu?
Zihinsel düzeyine uygun aktiviteler olduğunda tutarlı
bir biçimde çalışabiliyor mu?
İlgi alanları söz konusu olduğunda yüksek standartlar
belirleyip bunlara ulaşmak için çaba gösteriyor mu?
Çocuğun davranışları konusunda çevresindeki
yetişkinler anlaşmazlık içinde mi (aile, öğretmen)?
Çocuk farklı ortamlarda (okul, ev, okul sonrası
faaliyetler) farklı davranıyor mu?

HIPERAKTIF MI ÜSTÜN YETENEKLI MI?




Çoğunlukla “evet”se o zaman çocuk tipik olarak
üstün yetenekli çocuklarda görülen davranışlar
sergiliyor. Yeterince uyarılmıyor ve sıkılıyor
olabilir.

Hala şüphe varsa: Fiziksel muayenelerle ve
testlerle başka, gizli bir sorun olup olmadığı
tespit edilebilir.

HAREKETLI ÇOCUK İÇIN NE YAPILABILIR?








Enerjiyi başka alanlara kanalize etme (yüzme, spor)
Satranç ya da savaş sanatları (tekvando, karate gibi
odaklanma alışkanlığı kazandıracak aktiviteler)
Etraftaki uyaran sayısını en aza indirgeme, sade,
gözü ve zihni yormayan ortamlar hazırlama (evde
kendi odası)
Olumlu davranışı ödüllendirme, “yaramaz”,
“hiperaktif” gibi olumsuz sıfatlardan kaçınma
Beslenme düzeninde değişiklikler (omega 3, balık,
yeşil çay, şeker ve fast food tüketimini azaltma)

 Yeterince

uzun süreli gözlem ve
çaba önemli: Psikiyatrist son
durak olmalı.

OYUN
Yetişkinlere önemsiz görünen oyunlar çocuklar için
karmaşık öğrenme deneyimleri olabilir.
 Oyun yaratıcı düşünceyi besler.
 Sembolik oyun (başka kılıklara kimliklere
bürünme, rol yapma gibi) soyut düşüncenin
gelişiminde önemli rol oynar.


OYUN...
 Oyunların

her zaman öğretici olması
gerekmez. Salt eğlenmek için oynamak da
çocuğun ruhsal sağlığı ve zihinsel gelişimi
açısından önemlidir.

 Sıkılmak

en büyük yaratıcılık kaynağıdır.
Çocuk her sıkıldığında imdadına
yetişmeyin. Kendi sıkıntısını gidermesi
için zaman ve mesafe tanıyın.

SAYGI
Çocuğunuzla konuşurken ve onu dinlerken
saygıyı elden bırakmayın.
 “Ben öyle diyorsam öyle” tarzı cevaplar işe
yaramaz.
 Anne baba otoriter bir tutum yerine çocuğa
açıklayıcı cevaplar verdiğinde çocuk da
daha işbirlikçi bir tutum izleyecektir.


LİSE EĞİTİMİ
TUYÇEV
 TEVİTOL


FİLMLER
GOOD WILL HUNTING
 LITTLE MAN TATE


KİTAPLAR




Fisun Akarsu- Üstün yetenekli Çocuklar: Aileleri ve
Sorunları
Metin Uzun- Üstün yetenekli Çocuklar El Kitabı

bitti