Transcript Lees alvast de toelichting bij dit concert

juli-aug 2014
IRIS HOND
HET NIEUWE GEZICHT
VAN CLASSIC FM
Zondag 31 augustus 2014
Grote Zaal 20.00 uur
Amsterdam Sinfonietta
Candida Thompson, viool/leiding
Janine Jansen, viool
Alban Berg 1885-1935
Antonio Vivaldi 1678-1741
Sonate, op. 1 (1907-08)
voor strijkorkest (oorspr. piano solo)
Mässig bewegt
De vier jaargetijden, op. 8 (1725)
Eerste concert in E ‘Lente’
Allegro
Largo
Allegro
Ludwig van Beethoven 1770-1827
Strijkkwartet in f, op. 95 ‘Serioso’ (1810-11)
(arr. G. Mahler)
Allegro con brio
Allegretto ma non troppo
Allegro assai vivace ma serioso
Larghetto espressivo - Allegretto agitato
PAUZE
Tweede concert in g ‘Zomer’
Allegro non molto
Adagio-Presto
Presto
Derde concert in F ‘Herfst’
Allegro
Adagio molto
Allegro
Vierde concert in f ’Winter’
Allegro non molto
Largo
Allegro
Luister naar Classic FM
voor overdag non-stop
de beste en mooiste
klassieke hits en
interessante
thema-avonden.
KLASSIEK VOOR IEDEREEN
Luister direct via Classicfm.nl
Toelichting//Biografie//Summary//Concerttip
Toelichting
Alban Berg werkte aan zijn eendelige Sonate,
op. 1 voor piano in 1908. Althans, dat wordt
aangenomen, omdat hij in die periode onder
toeziend oog van zijn leraar Schönberg de
schetsen voor een reeks pianosonates op
papier zette. De fragmenten, ook allemaal
eendelig opgezet en geen van alle voltooid,
bleken voorstudies die culmineerden in Bergs
opus 1. Schönberg noemde zijn leerling
bijzonder begaafd, maar zijn compositorische
verbeeldingskracht zou vooral uitgaan naar
liederen, een instrumentaal thema zat er
nauwelijks in. Daar is, als het al waar was, snel
verandering in gekomen. In Bergs Sonate is
er zelfs niets van te merken, zo puur, logisch
en krachtig zit die in elkaar. Waarom slechts
één deel? Berg had meer gepland, maar er
diende zich geen geschikt materiaal aan.
Schönbergs reactie hierop was eenvoudig:
‘Nou, dan heb je alles gezegd wat er te
zeggen was.’ De eerste uitvoering vond plaats
op 24 april 1911 in Wenen.
Mahlers bewerking van Beethoven
In 1792 vertrok Beethoven als jongeman uit
zijn geboorteplaats Bonn en vestigde zich in
Wenen. Hij betrok daar een zolderkamertje,
maakte zich waar als held op de piano en als
componist, en schreef onder meer zestien
strijkkwartetten tussen 1798 en 1826. Het
Strijkkwartet in f, op. 95 ‘Serioso’, door de
componist zelf zo genoemd, voltooide hij in
1811. Bijna een eeuw later zocht Mahler naar
uitbreiding van het repertoire voor zijn
symfonische concerten. Hij vond die deels in
Beethovens strijkkwartetten; opus 95, met
zijn eenstemmige begin en zijn heftige
uitbarstingen, leende zich perfect voor een
www.robecosummernights.nl
meervoudig bezette uitvoering. Van de
strijkkwartetten die Mahler bewerkte – ook
Schuberts ‘Der Tod und das Mädchen’ nam hij
onder handen – was Beethovens ‘Serioso’kwartet het enige dat hij zelf heeft uitgevoerd,
met een niet alleen maar enthousiast publiek
in de zaal. Het commentaar: was hij wel trouw
genoeg geweest aan Beethoven door op
bepaalde plaatsen de baslijn wat steviger aan
te zetten? U kunt het beoordelen, en horen
dat Mahler zijn collega-componist met het
grootste respect heeft behandeld.
Jaargetijden van virtuoze priester
De Venetiaan Antonio Vivaldi was priester,
componist en vioolvirtuoos. Priester niet voor
lang, want het kon gebeuren dat hij tijdens de
mis even wegvluchtte om besmuikt in een
hoekje een muzikale inval te noteren, en dat
werd natuurlijk streng veroordeeld. Dat zat
zijn virtuositeit niet in de weg; hij speelde de
sterren van de hemel en stal de harten van
de luisteraars met zijn duivelskunsten op vier
snaren. Niet voor niets heeft hij alleen al voor
zijn eigen instrument veel geschreven: maar
liefst zes banden verzamelde concerten. In
1725 verscheen een cyclus van twaalf concerten van zijn hand, Il cimento dell’armonia e
dell’inventione, waarin het beroemde viertal
zat: De vier jaargetijden. Elk jaargetijde gaat
gepaard met een sonnet over dat specifieke
seizoen, om nog eens te verduidelijken wat er
zoal klinkt in de lente, zomer, herfst en winter.
Vogels tjilpen, we voelen de hitte van de zon,
onweer nadert en we glibberen muzikaal
mee over het ijs in de vier concerten van elk
drie delen: een langzaam middendeel en
twee snelle hoekdelen.
Frederike Berntsen
Biografie
Summary
Amsterdam Sinfonietta, al 25 jaar het enige
professionele strijkorkest in Nederland,
treedt op over de hele wereld. Het ensemble
werd in 1988 opgericht met Lev Markiz als
eerste artistiek leider. Sinds 2003 wordt de
groep geleid door violiste en artistiek leider
Candida Thompson. Amsterdam Sinfonietta
speelt zonder dirigent en dat vergt een grote
inzet en betrokkenheid van alle musici. In het
orkest zitten dan ook musici die spelen op
solistenniveau. In de afgelopen jaren maakte
Amsterdam Sinfonietta tournees door
Europa, China, Amerika en Australië.
Candida Thompson studeerde bij David
Takeno in Londen en behaalde haar solistendiploma met onderscheiding. Daarna studeerde ze verder aan het Banff Centre for the Arts
in Canada. Zij soleerde bij orkesten als het
Moskou Kamerorkest, de Wiener Symphoniker, het Symfonieorkest van Tokio en het
English Chamber Orchestra. Thompson is een
Berg’s Piano Sonata, Op. 1 emerged in 1908
from a number of sketches for piano solo,
written during Berg’s time as a pupil of Schönberg. Why only one movement? Berg planned
to write more, but no suitable material arose.
The first performance took place on 24 April
1911 in Vienna.
A hundred years earlier,
Beethoven completed his String Quartet in
F minor, Op. 95 the ‘Serioso’. Mahler was
looking to expand the repertoire for his
symphonic concerts almost a century later,
and found an ideal piece in this Beethoven
opus, with its unison beginnings and violent
eruptions.
One of Vivaldi’s most famous concerto cycles
contains that famous foursome: The Four
Seasons. We hear birds chirping, feel the heat
of the sun, a storm approaches, and we glide
musically over the frozen ice.
Translation: Eileen Stevens
gepassioneerd kamermusicus. Ze speelde
samen met musici als Isaac Stern, Julian
Rachlin, Isabelle Faust en Bruno Giuranna.
Met celliste Xenia Jancovic en pianist
Paolo Giacometti vormt zij het Hamlet Trio.
Dit seizoen is Janine Jansen een van de
artiesten bij de BBC Proms; haar optreden
tijdens de Last Night of the Proms wordt
wereldwijd live uitgezonden. Ze maakt daarna
opnieuw haar opwachting bij het Koninklijk
Concertgebouworkest, het Koninklijk Orkest
van Stockholm, het Filharmonisch Orkest van
Bergen en het Rotterdams Philharmonisch
Orkest. Ze geeft in Europa ook uitvoeringen
met het Chamber Orchestra of Europe en
met het Orchestra dell’Accademia Nazionale
di Santa Cecilia en Sir Antonio Pappano (op
9 maart in Het Concertgebouw). Daarnaast
Genoten van het concert? Deel uw ervaring
via Twitter #RSN2014 of op onze Facebookpagina (fb.com/concertgebouw).
gaat ze twee keer op tournee met pianist
Itamar Golan, in Nederland en in de VS.
Concerttip
Woensdag 15 oktober 2014
Grote Zaal 20.15 uur
Leonidas Kavakos en Yuja Wang:
Brahms’ lyriek
Violist Leonidas Kavakos treedt op met de
beroemdste orkesten. Dit concert is een
unieke kans om hem als kamermusicus te
horen. Met pianiste Yuja Wang wijdt hij zich aan
de drie vioolsonates van Brahms. Een componist die hem na aan het hart ligt: ‘Zijn muziek is
een bron van wijsheid en fantastische energie’.
Sonnetten ‘De vier jaargetijden’
Sonnets ‘The Four Seasons’
Lente
Allegro
De lente is gekomen, en met een blij gemoed
brengen alle vogels haar een welkomstgroet.
Het zoete windje suizelt zachtjes door de bomen
en overal hoort men de beekjes kabbelend stromen.
Herfst
Allegro
Heel ‘t dorp viert nu feest, men danst en zingt zo blij:
het zware werk is af, de oogsttijd is voorbij.
De mensen heffen ‘t glas, ze voelen zich heel fijn
en vallen dronken neer, beneveld door de wijn.
Spring
Allegro
Springtime is upon us.
The birds celebrate her return with festive song,
and murmuring streams are softly caressed by the
breezes.
Autumn
Allegro
The peasant celebrates with song and dance the
harvest safely gathered in.
The cup of Bacchus flows freely, and many find their
relief in deep slumber.
Maar dan betrekt de lucht, het wordt nu lelijk weer;
de bliksem schiet door het zwerk, de donder gaat tekeer.
Doch na een tijdje is het onweer al voorbij,
de vogels gaan weer zingen, heel vrolijk en heel blij.
Adagio molto
Het dansen is voorbij, het zingen is gedaan.
De lucht is nu heel zwoel, de dorpelingen gaan
een middagdutje doen, ze sluimeren zo zacht
en dromen van de herfst en van zijn milde pracht.
Thunderstorms, those heralds of Spring, roar, casting their dark mantle over heaven.
Then they die away to silence, and the birds take up
their charming songs once more.
Adagio molto
The singing and the dancing die away
as cooling breezes fan the pleasant air,
inviting all to sleep
without a care.
Largo
En in een bloemenwei, daar ligt een man te dromen.
Een herder is ‘t, zijn hond waakt grommend aan zijn zij.
De bladeren in ‘t struweel, die ritselen zo zacht.
Allegro
Het is het jachtseizoen, en in de avondstonde
trekt men er dus op uit, men hoort de hoorns schallen.
Het wild slaat op de vlucht, men gaat erachteraan.
Largo
On the flower-strewn meadow, with leafy branches
rustling overhead, the goat-herd sleeps, his faithful
dog beside him.
Allegro
The hunters emerge at dawn,
ready for the chase,
with horns and dogs and cries.
Allegro
Daar klinkt een doedelzak, van heind’ en verre komen
de herders en de nimfen, ze dansen in de wei
ter ere van de lente, in al zijn grootse pracht.
Daar knalt het eerste schot, en al de felle honden
jagen de dieren op, men ziet er eentje vallen,
‘t is dodelijk gewond, en zal gauw sterven gaan.
Allegro
Led by the festive sound of rustic bagpipes, nymphs
and shepherds lightly dance beneath the brilliant
canopy of spring.
Their quarry flees while they give chase.
Terrified and wounded, the prey struggles on,
but, harried, dies.
Zomer
Allegro non molto
Heel hoog brandt nu de zon, en met zijn hitte doet
hij mensen, dieren puffen, zet bomen in een gloed.
En dan verheft de koekoek zijn bekend geluid,
De tortelduif doet mee, het distelvinkje fluit.
Winter
Allegro non molto
Kleumend en bibberend in ijzige sneeuw,
bij ‘t huilen van de felle wind,
loopt men stampvoetend,
klappertandend van de kou.
Summer
Allegro non molto
Beneath the blazing sun’s relentless heat
men and flocks are sweltering, pines are scorched.
We hear the cuckoo’s voice; then sweet songs of
the turtle dove and finch are heard.
Winter
Allegro non molto
Shivering, frozen mid the frosty snow in biting,
stinging winds;
running to and fro to stamp one’s icy feet, teeth
chattering in the bitter chill.
Er waait een zoele bries, maar plotseling wordt het kil,
de noordenwind steekt op, en blaast waarheen hij wil.
De herder is bezorgd, men hoort zijn droef gezang,
want het razen van de wind maakt alle mensen bang.
Largo
Gelukkig en tevreden zit men aan het vuur
terwijl de regen buiten allen doorweekt.
Allegro
Men begeeft zich nu op het ijs,
met kleine pasjes, bang om te vallen.
Soft breezes stir the air…but threatening north
wind sweeps them suddenly aside. The shepherd
trembles, fearful of violent storm and what may lie
ahead.
Largo
To rest contentedly beside the hearth, while those
outside are drenched by pouring rain.
Allegro
We tread the icy path slowly and cautiously, for fear
of tripping and falling.
Adagio-Presto
Hij gaat een dutje doen, maar rusten kan hij niet,
omdat hij donder hoort en alom bliksem ziet.
Ook muggen, vliegen, wespen doen hem veel
verdriet.
Presto
Zijn vrees was wel terecht, het wordt nu lelijk weer.
De zomerstorm woedt, het dondert keer op keer
en hagelbuien striemen de rijke oogst terneer.
Wie te vlug schaatst, gaat onderuit,
maar steeds probeert men het weer
tot het ijs krakend breekt.
De siroccowind breekt los en voert
een gevecht tegen de andere winden.
Dat is pas winter! Maar toch is iedereen blij.
Antonio Vivaldi
Adagio-Presto
His limbs are now awakened from their repose by
fear of lightning’s flash and thunder’s roar,
as gnats and flies buzz furiously around.
Presto
Alas, his worst fears were justified, as the heavens
roar and great hailstones beat down upon the
proudly standing corn.
Then turn abruptly, slip,
crash on the ground and, rising,
hasten on across the ice lest it cracks up.
We feel the chill north winds coarse through the
home despite the locked and bolted doors…
this is winter, which nonetheless brings its own delights.
Antonio Vivaldi