Het boekenvak Een introductie Geert Joris, Gedelegeerd bestuurder Boek.be vzw Overzicht presentatie • Eerste deel – De (waarde)keten: begrippen, actoren en interacties • Tweede deel – De.
Download ReportTranscript Het boekenvak Een introductie Geert Joris, Gedelegeerd bestuurder Boek.be vzw Overzicht presentatie • Eerste deel – De (waarde)keten: begrippen, actoren en interacties • Tweede deel – De.
Slide 1
Het boekenvak
Een introductie
Geert Joris, Gedelegeerd bestuurder Boek.be vzw
Slide 2
Overzicht presentatie
• Eerste deel
– De (waarde)keten: begrippen, actoren en
interacties
• Tweede deel
– De toekomst van het boek en de boekverkoop:
enkele uitdagingen
– Opportuniteiten en bedreigingen
Het boekenvak: een introductie
Slide 3
Boek.be vzw
• Boek.be is de sectorvereniging van het Vlaamse boekenvak.
• verenigt de Vlaamse boekenuitgevers (VUV),
boekenimporteurs (VBI) en boekhandels (VVB) en behartigt
als dusdanig de belangen van de sector.
• levert een waaier aan diensten voor zijn leden
(informatieverzameling en -verstrekking, project-begeleiding,
adviezen, opleidingen, lobbywerk, promotieacties voor het
vak…).
• werd opgericht in 1929 en is gevestigd in Antwerpen
(Borgerhout).
• het bekendst als organisator van de Boekenbeurs.
Het boekenvak: een introductie
Slide 4
Het Huis van het Boek
Slide 5
Creatieve industrie: een definitie
• De creatieve industrie definiëren we (OCI) als “het
geheel van sectoren en activiteiten die beroep doen op
de input van menselijke creativiteit voor de creatie van
symbolische meerwaarde, opgedeeld volgens
verschillende stadia van de waardeketen (creatie,
productie, verspreiding en consumptie), en die bijdragen
aan de uitbreiding van het ‘creatief en economisch
voordeel’ in Vlaanderen.”
• Na de software- en reclame-industrie is de uitgeefsector
de grootste creatieve industrie.
• Krantensector = Boekensector
Het boekenvak: een introductie
Slide 6
Value chain van het boekenvak
Begrippen, actoren en interacties
Slide 7
I. Enkele begrippen en cijfers
Het boekenvak: een introductie
Slide 8
Value Chain
• Value Chain of waardeketen
– (Meer)waarde creëren
– Hoe meer invloed op de keten, hoe meer
macht
• Klassieke economische waardeketen
– Creatie – productie – verspreiding –
consumptie
– Digitalisering zet dit model onder druk (deel 2)
Het boekenvak: een introductie
Slide 9
Value chain van het boekenvak
Uitgeverij
Distributeur
Auteur
Handel
Consument
Importeur
Er wordt de laatste tijd steeds meer gesproken over een waardenetwerk waarin
ook spelers worden opgenomen die niet rechtstreeks in de keten zitten
maar er wel een invloed op uitoefenen.
Het boekenvak: een introductie
Slide 10
Creatieve industrie
• Symbolische meerwaarde is een belangrijk aspect waarmee de
creatieve industrieën zich differentiëren t.o.v. de traditionele
industrieën
• Creatieve industrie:
– Creativiteit is geen alleenrecht van de creatieve industrie maar wel
– De onvoorwaardelijke afhankelijkheid van creativiteit (grondstof van de
sector)
– Hoog risico wegens weinig recurrentie en hoge onvoorspelbaarheid
– Weinig lange-termijn visie wegens sterk projectgebaseerd en afhankelijk
van creatieve input en invloeden van buitenaf
– Auteursrechten maken wezenlijk deel uit van de CI
• Symbolische meerwaarde
– Moeilijk te meten of in taal uit te drukken (bvb een “spannende” film,
“vrolijke” muziek, een “meeslepende” roman)
– Heel vaak geen rechtstreeks functioneel nut
Het boekenvak: een introductie
Slide 11
Economische versus culturele meerwaarde
Cultuur
Creatieve industrie
Industrie
• “Cultuur” breed te definiëren: ook kennisoverdracht
• Zonder economische onderbouw geen symbolische
meerwaarde
• Eindproduct is een mix van economie en cultuur
• Culturele (symbolische) meerwaarde is nodig om het
economisch product te kunnen laten leven (80/20)
• Culturele sector wordt beschouwd als een belangrijk
“humuslaag” voor de creatieve industrie.
Het boekenvak: een introductie
Slide 12
Enkele cijfers
• Totale boekenomzet in Vlaanderen
– Ca 500 miljoen euro (50% educatief en
wetenschappelijk)
• Personeelsleden
– Boekhandel: ca 1.000
– Uitgevers: ca 3.000
• Aantal uitgeverijen: ca 95
• Aantal boekhandels: ca 350
Het boekenvak: een introductie
Slide 13
Bruto / netto
• “Gewoon” bedrijf
– Netto omzet (eigen omzet excl btw)
• Uitgeverij
– Omzet = consumentenomzet
– Soms met soms zonder btw (6%)
– Zonder kortingen, enz.
• Systeem van korting op consumentenprijs
is uniek in de industrie
Het boekenvak: een introductie
Slide 14
Verdeling omzet volgens genre
algemene uitgaven
16,4%
12,0%
14,0%
educatieve uitgaven
21,2%
wetenschappelijke en
informatieve uitgaven
kinderboeken
strips
36,4%
Bron: TNS media
Het boekenvak: een introductie
Slide 15
Verdeling omzet volgens kanaal
boekhandel (retail)
3,3%
grossiers (wereldwinkels)
boekenclubs (abonnees)
38,2%
49,6%
directe verkoop (postorder,
website, e-mail)
andere
1%
8,0%
Het boekenvak: een introductie
Slide 16
Vergelijking Vlaanderen/Nederland
Cijfers GfK
Inwoners
Omzet boekhandel
Per bewoner
Vlaanderen
6 miljoen
2 miljoen €
0,33 €
Nederland
16 miljoen
6 miljoen €
0,38 €
Extrapolatie Inwoners
Omzet
% via de
Extrapolatie
boekhandel boekhandel omzet
Per
bewoner
Vlaanderen
6 miljoen
2 miljoen €
50%
4 miljoen €
0,66 €
Nederland
16 miljoen
6 miljoen €
80%
7,5 miljoen € 0,46 €
Slide 17
Nice, need, A, W, …
• Nice-to-have boeken
– Algemene uitgevers
• Need-to-have boeken
– Educatieve en wetenschappelijke uitgevers
• A-, W-, S- boek
– Een kwalificatie die vooral in Nederland
gebruikt wordt
Het boekenvak: een introductie
Slide 18
II. Actoren, businessmodellen en
interacties
Inleiding tot het boekenvak
Slide 19
Value chain van het boekenvak
Uitgeverij
Distributeur
Auteur
Handel
Consument
Importeur
Het boekenvak: een introductie
Slide 20
Actoren in de keten
• Belangenverdedigers
– Auteurszijde
• VAV, VEWA (ook en vnl rechtenbeheersvennootschap)
– Middenveld
• VUV, VBI, VBB
• Ondersteunende partijen (gesubsidieerd)
– Auteurszijde
• VFL
– Consumentenzijde
• Stichting Lezen Vlaanderen
• (Commerciële) sectorvertegenwoordiger
– Middenveld
• Boek.be
Het boekenvak: een introductie
Slide 21
Beïnvloedende actoren
• Organisatoren van evenementen
– Behoud de Begeerte
– Vilanella
– Passa Porta, De Buren, …
• Pers en internet
– Literaire bijlagen en besprekingen
– Sociale media (nemen in belang toe)
• Bibliotheken
• Overheid
– Beleid (ondersteunend, stimulerend of remmend)
Het boekenvak: een introductie
Slide 22
De uitgever: verschillende
businessmodellen
• Algemene uitgever
– Author driven
• Educatieve uitgever
– Publisher driven
• Wetenschappelijke uitgever
– Combinatie van beide (vnl. author driven)
Het boekenvak: een introductie
Slide 23
Breed aanbod (omzet)
Moeilijk verkopende titels
Bestsellers
Bovenstaande tekening is een voorbeeld en wil duidelijk maken dat een
algemene uitgever een breed aanbod in portefeuille moet hebben om
leefbaar te zijn. Alleen “bestsellers” uitgeven kan niet...
Het boekenvak: een introductie
Slide 24
Aanbod en kosten
Kosten
Opbrengsten
Systeem van interne subsidie
Het boekenvak: een introductie
Slide 25
Spanningen en belangen
• Auteur
– A-Boek
• “De auteur als koffieboer in het productieproces van het boek”
• Auteursrecht: verhouding (uitgever/auteur), maatschappelijk belang
• “De bibliotheek is door de overheid georganiseerde piraterij”
– S(chool)-Boek
• De auteur als “loonslaaf” + fiscale implicatie
• Uitgever
– Risicokapitaalverschaffer (A-boek)
– Belang van de BV als interne subsidieverschaffer
Het boekenvak: een introductie
Slide 26
Distributie en groothandel
• Distributeur (Bvb. Distrimedia, CB, Libridis)
– Boxmover (logistieke handler)
– Neemt geen risico (of toch weinig)
– Brengt de boeken in opdracht van de uitgever naar de
kleinhandel
• Zgn. Wholesaler (Bvb. Denis, Scholtens)
– Kopen boeken in en gaan eigen commerciële relatie aan met de
kleinhandel
– Kunnen eventueel zelf ook distributie doen
• Importeurs (Van Halewyck, Agora)
– Hebben eigen verkoop en marketing en distributie
• Verkoopshuizen (WPG, VBK)
– Focus op vermarkting.
– Geen eigen logistiek.
Het boekenvak: een introductie
Slide 27
Spanningen en belangen
• Veel uitgevers hebben eigen
importactiviteit (sinds euro minder
belangrijk)
• Nederland beschouwt Vlaanderen als
wingewest. Vlaanderen beschouwt
Nederland als exportgebied.
• Grote concentraties bij enkele spelers (en
steeds minder) verlegt macht
Het boekenvak: een introductie
Slide 28
Lezer
• Onbekend (en onbemind?)
• Rol van de bibliotheek
– Leesbevorderende opdracht
– (gebrek aan leenrecht)
– Grote spanning tussen rechthebbenden en de
bibliotheken wordt groter
• Leesbevordering
– Stichting Lezen en haar opdracht
Het boekenvak: een introductie
Slide 29
Spanningen en belangen
Continuüm
Lezen/nooit kopen
Kopen/nooit lezen
• Stichting Lezen
– Lezen maar niet kopen
• Boek.be
– Kopen maar niet lezen
Het boekenvak: een introductie
Slide 30
Lezen, lenen, kopen
•
•
•
•
•
•
•
Wie leent koopt ook
Club van ca 1.300.000 leden
1.000.000 leners, 1.000.000 kopers
300.000 die lenen maar nooit kopen
300.000 die kopen maar nooit lenen
Verhouding lezen/lenen: ca 3/10
Verhouding lezen/kopen: ca 6/10
Het boekenvak: een introductie
Slide 31
Belangen en spanningen
• Stichting Lezen
– Gesubsidieerd
– Heeft geen commerciële insteek
– Werkt in een economisch veld met een eigen
dynamiek
• Vlaamse Uitgevers
–
–
–
–
Concurrentie
Klein economisch werkterrein
Financieel moeilijk
Elke steun van de overheid welkom
Het boekenvak: een introductie
Slide 32
Tot zover een beknopt overzicht
Vragen?
Het boekenvak
Een introductie
Geert Joris, Gedelegeerd bestuurder Boek.be vzw
Slide 2
Overzicht presentatie
• Eerste deel
– De (waarde)keten: begrippen, actoren en
interacties
• Tweede deel
– De toekomst van het boek en de boekverkoop:
enkele uitdagingen
– Opportuniteiten en bedreigingen
Het boekenvak: een introductie
Slide 3
Boek.be vzw
• Boek.be is de sectorvereniging van het Vlaamse boekenvak.
• verenigt de Vlaamse boekenuitgevers (VUV),
boekenimporteurs (VBI) en boekhandels (VVB) en behartigt
als dusdanig de belangen van de sector.
• levert een waaier aan diensten voor zijn leden
(informatieverzameling en -verstrekking, project-begeleiding,
adviezen, opleidingen, lobbywerk, promotieacties voor het
vak…).
• werd opgericht in 1929 en is gevestigd in Antwerpen
(Borgerhout).
• het bekendst als organisator van de Boekenbeurs.
Het boekenvak: een introductie
Slide 4
Het Huis van het Boek
Slide 5
Creatieve industrie: een definitie
• De creatieve industrie definiëren we (OCI) als “het
geheel van sectoren en activiteiten die beroep doen op
de input van menselijke creativiteit voor de creatie van
symbolische meerwaarde, opgedeeld volgens
verschillende stadia van de waardeketen (creatie,
productie, verspreiding en consumptie), en die bijdragen
aan de uitbreiding van het ‘creatief en economisch
voordeel’ in Vlaanderen.”
• Na de software- en reclame-industrie is de uitgeefsector
de grootste creatieve industrie.
• Krantensector = Boekensector
Het boekenvak: een introductie
Slide 6
Value chain van het boekenvak
Begrippen, actoren en interacties
Slide 7
I. Enkele begrippen en cijfers
Het boekenvak: een introductie
Slide 8
Value Chain
• Value Chain of waardeketen
– (Meer)waarde creëren
– Hoe meer invloed op de keten, hoe meer
macht
• Klassieke economische waardeketen
– Creatie – productie – verspreiding –
consumptie
– Digitalisering zet dit model onder druk (deel 2)
Het boekenvak: een introductie
Slide 9
Value chain van het boekenvak
Uitgeverij
Distributeur
Auteur
Handel
Consument
Importeur
Er wordt de laatste tijd steeds meer gesproken over een waardenetwerk waarin
ook spelers worden opgenomen die niet rechtstreeks in de keten zitten
maar er wel een invloed op uitoefenen.
Het boekenvak: een introductie
Slide 10
Creatieve industrie
• Symbolische meerwaarde is een belangrijk aspect waarmee de
creatieve industrieën zich differentiëren t.o.v. de traditionele
industrieën
• Creatieve industrie:
– Creativiteit is geen alleenrecht van de creatieve industrie maar wel
– De onvoorwaardelijke afhankelijkheid van creativiteit (grondstof van de
sector)
– Hoog risico wegens weinig recurrentie en hoge onvoorspelbaarheid
– Weinig lange-termijn visie wegens sterk projectgebaseerd en afhankelijk
van creatieve input en invloeden van buitenaf
– Auteursrechten maken wezenlijk deel uit van de CI
• Symbolische meerwaarde
– Moeilijk te meten of in taal uit te drukken (bvb een “spannende” film,
“vrolijke” muziek, een “meeslepende” roman)
– Heel vaak geen rechtstreeks functioneel nut
Het boekenvak: een introductie
Slide 11
Economische versus culturele meerwaarde
Cultuur
Creatieve industrie
Industrie
• “Cultuur” breed te definiëren: ook kennisoverdracht
• Zonder economische onderbouw geen symbolische
meerwaarde
• Eindproduct is een mix van economie en cultuur
• Culturele (symbolische) meerwaarde is nodig om het
economisch product te kunnen laten leven (80/20)
• Culturele sector wordt beschouwd als een belangrijk
“humuslaag” voor de creatieve industrie.
Het boekenvak: een introductie
Slide 12
Enkele cijfers
• Totale boekenomzet in Vlaanderen
– Ca 500 miljoen euro (50% educatief en
wetenschappelijk)
• Personeelsleden
– Boekhandel: ca 1.000
– Uitgevers: ca 3.000
• Aantal uitgeverijen: ca 95
• Aantal boekhandels: ca 350
Het boekenvak: een introductie
Slide 13
Bruto / netto
• “Gewoon” bedrijf
– Netto omzet (eigen omzet excl btw)
• Uitgeverij
– Omzet = consumentenomzet
– Soms met soms zonder btw (6%)
– Zonder kortingen, enz.
• Systeem van korting op consumentenprijs
is uniek in de industrie
Het boekenvak: een introductie
Slide 14
Verdeling omzet volgens genre
algemene uitgaven
16,4%
12,0%
14,0%
educatieve uitgaven
21,2%
wetenschappelijke en
informatieve uitgaven
kinderboeken
strips
36,4%
Bron: TNS media
Het boekenvak: een introductie
Slide 15
Verdeling omzet volgens kanaal
boekhandel (retail)
3,3%
grossiers (wereldwinkels)
boekenclubs (abonnees)
38,2%
49,6%
directe verkoop (postorder,
website, e-mail)
andere
1%
8,0%
Het boekenvak: een introductie
Slide 16
Vergelijking Vlaanderen/Nederland
Cijfers GfK
Inwoners
Omzet boekhandel
Per bewoner
Vlaanderen
6 miljoen
2 miljoen €
0,33 €
Nederland
16 miljoen
6 miljoen €
0,38 €
Extrapolatie Inwoners
Omzet
% via de
Extrapolatie
boekhandel boekhandel omzet
Per
bewoner
Vlaanderen
6 miljoen
2 miljoen €
50%
4 miljoen €
0,66 €
Nederland
16 miljoen
6 miljoen €
80%
7,5 miljoen € 0,46 €
Slide 17
Nice, need, A, W, …
• Nice-to-have boeken
– Algemene uitgevers
• Need-to-have boeken
– Educatieve en wetenschappelijke uitgevers
• A-, W-, S- boek
– Een kwalificatie die vooral in Nederland
gebruikt wordt
Het boekenvak: een introductie
Slide 18
II. Actoren, businessmodellen en
interacties
Inleiding tot het boekenvak
Slide 19
Value chain van het boekenvak
Uitgeverij
Distributeur
Auteur
Handel
Consument
Importeur
Het boekenvak: een introductie
Slide 20
Actoren in de keten
• Belangenverdedigers
– Auteurszijde
• VAV, VEWA (ook en vnl rechtenbeheersvennootschap)
– Middenveld
• VUV, VBI, VBB
• Ondersteunende partijen (gesubsidieerd)
– Auteurszijde
• VFL
– Consumentenzijde
• Stichting Lezen Vlaanderen
• (Commerciële) sectorvertegenwoordiger
– Middenveld
• Boek.be
Het boekenvak: een introductie
Slide 21
Beïnvloedende actoren
• Organisatoren van evenementen
– Behoud de Begeerte
– Vilanella
– Passa Porta, De Buren, …
• Pers en internet
– Literaire bijlagen en besprekingen
– Sociale media (nemen in belang toe)
• Bibliotheken
• Overheid
– Beleid (ondersteunend, stimulerend of remmend)
Het boekenvak: een introductie
Slide 22
De uitgever: verschillende
businessmodellen
• Algemene uitgever
– Author driven
• Educatieve uitgever
– Publisher driven
• Wetenschappelijke uitgever
– Combinatie van beide (vnl. author driven)
Het boekenvak: een introductie
Slide 23
Breed aanbod (omzet)
Moeilijk verkopende titels
Bestsellers
Bovenstaande tekening is een voorbeeld en wil duidelijk maken dat een
algemene uitgever een breed aanbod in portefeuille moet hebben om
leefbaar te zijn. Alleen “bestsellers” uitgeven kan niet...
Het boekenvak: een introductie
Slide 24
Aanbod en kosten
Kosten
Opbrengsten
Systeem van interne subsidie
Het boekenvak: een introductie
Slide 25
Spanningen en belangen
• Auteur
– A-Boek
• “De auteur als koffieboer in het productieproces van het boek”
• Auteursrecht: verhouding (uitgever/auteur), maatschappelijk belang
• “De bibliotheek is door de overheid georganiseerde piraterij”
– S(chool)-Boek
• De auteur als “loonslaaf” + fiscale implicatie
• Uitgever
– Risicokapitaalverschaffer (A-boek)
– Belang van de BV als interne subsidieverschaffer
Het boekenvak: een introductie
Slide 26
Distributie en groothandel
• Distributeur (Bvb. Distrimedia, CB, Libridis)
– Boxmover (logistieke handler)
– Neemt geen risico (of toch weinig)
– Brengt de boeken in opdracht van de uitgever naar de
kleinhandel
• Zgn. Wholesaler (Bvb. Denis, Scholtens)
– Kopen boeken in en gaan eigen commerciële relatie aan met de
kleinhandel
– Kunnen eventueel zelf ook distributie doen
• Importeurs (Van Halewyck, Agora)
– Hebben eigen verkoop en marketing en distributie
• Verkoopshuizen (WPG, VBK)
– Focus op vermarkting.
– Geen eigen logistiek.
Het boekenvak: een introductie
Slide 27
Spanningen en belangen
• Veel uitgevers hebben eigen
importactiviteit (sinds euro minder
belangrijk)
• Nederland beschouwt Vlaanderen als
wingewest. Vlaanderen beschouwt
Nederland als exportgebied.
• Grote concentraties bij enkele spelers (en
steeds minder) verlegt macht
Het boekenvak: een introductie
Slide 28
Lezer
• Onbekend (en onbemind?)
• Rol van de bibliotheek
– Leesbevorderende opdracht
– (gebrek aan leenrecht)
– Grote spanning tussen rechthebbenden en de
bibliotheken wordt groter
• Leesbevordering
– Stichting Lezen en haar opdracht
Het boekenvak: een introductie
Slide 29
Spanningen en belangen
Continuüm
Lezen/nooit kopen
Kopen/nooit lezen
• Stichting Lezen
– Lezen maar niet kopen
• Boek.be
– Kopen maar niet lezen
Het boekenvak: een introductie
Slide 30
Lezen, lenen, kopen
•
•
•
•
•
•
•
Wie leent koopt ook
Club van ca 1.300.000 leden
1.000.000 leners, 1.000.000 kopers
300.000 die lenen maar nooit kopen
300.000 die kopen maar nooit lenen
Verhouding lezen/lenen: ca 3/10
Verhouding lezen/kopen: ca 6/10
Het boekenvak: een introductie
Slide 31
Belangen en spanningen
• Stichting Lezen
– Gesubsidieerd
– Heeft geen commerciële insteek
– Werkt in een economisch veld met een eigen
dynamiek
• Vlaamse Uitgevers
–
–
–
–
Concurrentie
Klein economisch werkterrein
Financieel moeilijk
Elke steun van de overheid welkom
Het boekenvak: een introductie
Slide 32
Tot zover een beknopt overzicht
Vragen?