Transcript próba diagnozy

Główne problemy życiowe mieszkańców
województwa lubuskiego – próba diagnozy
dr hab. Zdzisław Wołk, prof. UZ
Kierownik Katedry Pedagogiki Społecznej
Uniwersytet Zielonogórski
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Na Ziemi Lubuskiej żyje mi się bardzo dobrze…
(Kobieta 62l.)
Mieszkam tu od zawsze, tu się urodziłem, wyjeżdżałem tylko do szkół, ale
zawsze wracałem. Założyłem rodzinę i mieszkamy tu do dziś dnia. Nie
zamierzam zmieniać miejsca zamieszkania…
(Mężczyzna 33l.)
W dzisiejszych czasach żyje się bardzo ciężko. Chyba nie ma większego
znaczenia, na jakim terenie Polski się żyje…
(Kobieta 47l.)
na Ziemi Lubuskiej ludziom żyje się raczej ciężko…
(Kobieta 43l.)
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Treść i układ:
Zakres treściowy
Idea i cele projektu
Źródła wiedzy – charakterystyka badanych osób
Problemy Lubuszan 2012
Status społeczny
Rodziny lubuskie
Wsparcie społeczne
Praca i bezrobocie
Czas wolny
Główne refleksje
Założony jawny i ukryty program projektu
Zrealizowanie celów badawczych,
Okazanie zainteresowania życiem konkretnych ludzi, ich sukcesami, problemami,
niepokojami, strategiami życia, podejściem do zadań rozwojowych.
Zrozumienie zachowań i wyborów dokonywanych przez mieszkańców województwa
lubuskiego na kolejnych etapach swojego życia,
Wykorzystanie uzyskanej wiedzy przez władze lokalne, pomoc społeczną, służbę
zdrowia, edukację, służby zatrudnienia i inne podmioty działające na terenie
województwa prowadzących do efektywnej pomocy osobom potrzebującym i
skutecznego działania na rzecz przeciwdziałania marginalizacji oraz sprzyjania
włączeniu społecznemu osób zmarginalizowanych.
Wykluczenie społeczne może być następstwem własnego postępowania lub
rezultatem oddziaływań zewnętrznych - ze strony innych ludzi lub
doświadczanych zjawisk społecznych.
Wykluczenie społeczne jest związane z nierównościami społecznymi. Jest
jednocześnie zjawiskiem i procesem. Jest stosunkowo trwałe, niekiedy
może być przenoszone na kolejne pokolenia. Doświadczanie wykluczenia
społecznego prowadzi do umacniania się bierności własnej, redukowania
aspiracji i do coraz większego wycofywania się i wyłączania się z życia
własnej społeczności. Początkowo może być związane z jednym
niepożądanym zjawiskiem społecznym, z czasem generowane są kolejne
czynniki wzmacniające marginalizację, co prowadzi do tworzenia się
syndromów wykluczenia społecznego.
Zagrożenie wykluczenie społecznym jest wiele grup społecznych, w
szczególności młodzież znajdująca się poza systemem edukacji, osoby
długotrwale bezrobotne, osoby powracające z zakładów karnych, osoby
bezdomne, osoby uzależnione od alkoholu i narkotyków, osoby chore
psychicznie.
Unia Europejska przykłada duże znaczenie do przeciwdziałania
wykluczeniu społecznemu, które uważane jest za ważne zadanie każdego z
państw członkowskich. Również Polska włączyła się do realizacji tej idei, co
znalazło odzwierciedlenie w Narodowej Strategii Integracji Społecznej.
Realizatorzy badań dorosłej części społeczeństwa lubuskiego
Zespół badawczy I
Pracownicy Katedry Pedagogiki Społecznej UZ – badacze i jednocześnie praktycy,
kształcący pedagogów w zakresie pomocy społecznej, pracy socjalnej, socjoterapii.
Uczestniczą w pracach różnych form społecznego wsparcia jako doradcy, terapeuci,
mediatorzy, kuratorzy społeczni, członkowie komisji, pracownicy poradni i in.
dr hab. Zdzisław Wołk, prof. UZ – kier. zespołu
dr Halina Borcz
dr Anna Korlak – Łukasiewicz
dr Elżbieta Lipowicz
dr Ireneusz Nijaki
dr Marcin Szumigraj
dr Magdalena Zdaniewicz
Zespół I - pracy socjalnej realizował badania obejmujące dorosłych mieszkańców
województwa i ich rodzin.
Cele badań
Określenie sytuacji społeczeństwa województwa lubuskiego pod kątem stanu i
zagrożenia wykluczeniem społecznym ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i
młodzieży, osób bezrobotnych, starszych, ubogich oraz rodzin. Wyróżnienie grup
społecznych doświadczających wykluczenia lub odczuwających zagrożenie nim.
Określenie potencjału tkwiącego w zasobach społecznych województwa lubuskiego
umożliwiających przeciwstawianie się mieszkańców zagrożeniu marginalizacją i
wykluczeniem społecznym.
Wskazanie indywidualnych uwarunkowań prowadzących do wykluczenia
społecznego i marginalizacji mieszkańców województwa i rodzin a także dzieci i
młodzieży.
Określenie tendencji w ochronie dzieci i młodzieży przed wykluczeniem społecznym.
Główne problemy badawcze
Co stanowi zasoby mieszkańców województwa lubuskiego umożliwiające godne życie bronienie
się przed wykluczeniem społecznym?
W czym mieszkańcy województwa lubuskiego dostrzegają dotyczące ich zagrożenia prowadzące
do wykluczenia społecznego oraz jakie wiążą z tym uwarunkowania?
Z jakimi zjawiskami wykluczenia społecznego zmagają się mieszkańcy województwa lubuskiego i
w jaki sposób rozwiązują związane z tym problemy?
Problematyka szczegółowa badań
Co stanowi kapitał kulturowy mieszkańcy województwa lubuskiego i jakie
jest jego wykorzystanie w przeciwdziałaniu marginalizacji i wykluczeniu
społecznemu?
Które cechy demograficzno – kulturowe mieszkańców województwa
lubuskiego i w jakim stopniu sprzyjają przeciwstawianiu się procesom
marginalizacji i wykluczenia społecznego?
Jak radzą sobie z realizacją swoich zadań życiowych osoby z grup
wykluczenia społecznego (osoby starsze, bezrobotne, dotknięte ubóstwem)
oraz rodziny doświadczone tym zjawiskiem?
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Dobór terenu badań terenu badań
Badania zostały przeprowadzone na terenie sześciu powiatów
województwa lubuskiego – trzech z regionu południowego i trzech
– z północnego.
Zakwalifikowane zostały na tej samej zasadzie:
powiaty z obu regionów o najniższej i najwyższej stopie bezrobocia
oraz powiaty miejskie. W rezultacie do badań zakwalifikowano
Gorzów, powiat strzelecko – drezdeński, powiat gorzowski oraz
Zieloną Górę, powiat krośnieński i powiat świebodziński.
Badania sondażowe:
2508 osób (1308 kobiet i 1200 mężczyzn) – wylosowano z ogólnopolskiej
bazy danych.
Badania jakościowe:
250 osób (dobrane celowo, po uzyskaniu wcześniejszych deklaracji).
W tym 131 kobiet i 119 mężczyzn.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Refleksje ogólne:
Mieszkańcy województwa lubuskiego czują się
Lubuszanami
Województwo lubuskie jest regionem, w którym
mieszkańcom żyje się dobrze. Są oni zadowoleni z
życia, rodziny, domu, środowiska zamieszkania i z pracy
zawodowej.
Dostrzegalny jest awans społeczny poprzez edukację
Wskazane jest podejmowanie starań mających na celu zatrzymanie w Lubuskiem
najlepszej młodzieży poprzez stworzenie im możliwości nauki i aktywności na ich
miarę. Należy też zadbać o powrót starannie wykształconych i najdynamiczniejszych
w rodzinne strony. W innym razie przyszłość regionu będzie konstruowana bez ich
udziału, bez wykorzystania ich potencjału. Ważne więc jest już na etapie szkolnym
tworzenie klimatu społecznego do identyfikowania się z Lubuskiem oraz do wiązania z
nim swojej przyszłości szczególnie przez ludzi młodych.
Należy podtrzymać tendencję aktywności edukacyjnej wśród wszystkich kategorii
społecznych umożliwiając poprzez rozszerzanie oferty kształcenia na wszystkich
poziomach. Szczególnej uwagi w tym zakresie wymagają społeczności wiejskie. Nie
chodzi tu jedynie o wykształcenie gwarantujące pozyskanie zawodu, lecz o
podnoszenie ogólnego poziomu społeczeństwa.
Poziom oczekiwań dotyczących warunków życia
Lubuszan jest średni i w większości obszarów pokrywa
się z występującą sytuacją
Lubuszanie doświadczają licznych i różnych problemów i trudności na gruncie swoich
rodzin. Pomimo, że nie wskazywano na nie powszechnie, często mają one miejsce. Z
tego względu wspieranie rodzin i stwarzanie im możliwości do osiągania warunków
do godnego życia stanowi kolejne ważne zadanie. Oczekiwania mieszkańców
Lubuskiego nie są w tym zakresie wygórowane, a ponadto przedkładają oni
rozwiązywanie swoich problemów we własnym zakresie ponad pomoc
instytucjonalną.
Wzmóc należy zaufanie do instytucji pomocy i wiedzę na temat oferowanych przez
nie form wsparcia i zasad ich udzielania. Pomimo bowiem pewnej grupy osób
roszczących świadczenia ze strony pomocy społecznej, szczególnie o charakterze
materialnym, zdecydowana większość Lubuszan stara się nie korzystać ze wsparcia
instytucjonalnego. Może to być związane z nieznajomością różnych form pomocy,
zwłaszcza niematerialnych a także z szeregiem innych obaw. Uwrażliwienie
mieszkańców na sytuację innych osób ze środowiska zamieszkania może też być
sposobem na upowszechnienie udzielania pomocy sąsiedzkiej a także przyczynić się
do lepszej wiedzy służb socjalnych na temat warunków życia osób wymagających
pomocy, a o nią się nie ubiegających.
Lubuszanie nie są zbyt skłonni do podejmowania
wysiłku na rzecz zmiany istniejącego stanu, wykazują w
tym zakresie zachowawczość i bierność
Znaczącym zadaniem w świetle rezultatów badań staje się aktywizacja społeczności
lokalnych wokół spraw obywatelskich. Lubuszanie wykazują silne więzi ze swoim
miejscem zamieszkania, natomiast cechuje ich niska aktywność na rzecz regionu.
Koncentrują się na zaspokajaniu własnych potrzeb w środowiskach domowych. Konieczne
jest angażowanie wszystkich pokoleń na rzecz poprawiania warunków środowiskowych.
Jest to ważne zadanie szczególnie dla samorządów lokalnych i organizacji
pozarządowych. Duże znaczenie, jakie nadają mieszkańcy województwa lubuskiego
swojemu lokalnemu środowisku, w przypadku podjęcia odpowiednich działań, w tym
promujących i informacyjnych może znacząco ożywić aktywność społeczną mieszkańców i
przyczynić się do ich większej integracji w środowisku zamieszkania i zaangażowania w
jego sprawy.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
W zasobach społecznych województwa tkwią
niewykorzystane możliwości, zwłaszcza w sferze organizacji
środowiska, pracy, pomocy społecznej, rozwoju własnego w
czasie wolnym
Należy zachęcać samorządy lokalne do organizowania imprez kulturalnych i sportowych i
angażowania do nich mieszkańców. Wiele dobrych doświadczeń w tym zakresie już jest.
Pomimo deklarowanej i wykazywanej bierności, w przypadku pojawienia się ciekawej i
dostępnej oferty Lubuszanie wykazują znaczną aktywność. Pomocne w tym może
okazać się realizowanie projektów, dzięki którym możliwe jest korzystanie z
dofinansowań i zmniejszanie wraz z tym kosztów własnych.
Lubuszanie dysponują znaczną ilością czasu wolnego. Spędzają go najczęściej na robienie
zakupów, na wykonywanie prac domowych oraz biernie – w domu, przed telewizorem.
Konieczne jest propagowanie i promowanie aktywnych form spędzania czasu wolnego we
wszystkich grupach wiekowych i we wszystkich środowiskach.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Szczególnie cenioną przez mieszkańców Lubuskiego
wartością jest rodzina
Z wypowiedzi respondentów wynika, że los rodziny jest ona dla nich nawet ważniejszy od
własnego. Należy to pielęgnować i podtrzymywać, tym bardziej, że Lubuszanie są
zadowoleni ze swoich rodzin. Jednocześnie jednak wykazują obawy o przyszłość rodziny.
Główne źródło zagrożenia widzą w niepewnej sytuacji materialnej.
Warunki materialne znacząco rzutują zarówno na zadowolenie z funkcjonowania rodzin,
na konflikty, napięcia i inne zjawiska patologiczne, jak też są źródłem obaw i
niepokojów.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Różnice w życiu kobiet i mężczyzn dotyczą sposobów
wypełniania czasu wolnego. Mężczyźni mają go więcej z
uwagi na większe zaangażowanie kobiet w prowadzenie
domu
Kobiety i mężczyźni w zbliżony sposób realizują swoje aspiracje życiowe i zawodowe.
Wciąż kobiety znaczną część swojego czasu wolnego poświęcają na prowadzenie domu i
czynności z tym związane. Różnice w tym zakresie wyraźnie się zmniejszają wśród osób
młodszych i staranniej wykształconych.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Dom wartością szczególnie cenioną
Dom stanowi wartość szczególną dla Lubuszan. Jest on dla nich inwestycją,
miejscem życia rodziny i powodem do zadowolenia. Dom rodzinny stanowi
dla Lubuszan miejsce dające schronienie i integrujące rodziny. Dla osób,
których bliscy doświadczali wysiedleń i tułaczki posiadanie Domu jest
zadaniem szczególnie ważnym.
Wskazane jest pielęgnowanie tego podejścia i stwarzanie warunków do
rozwijania budownictwa mieszkaniowego oraz warunków umożliwiających
pozyskanie mieszkania szczególnie przez osoby młode. Daje to szanse na
ich trwałe wiązanie się z regionem. Stwarza też możliwości do stabilizacji i
umacniania rodzin.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Zjawiska patologii społecznej występują we wszystkich
obszarach życia, w żadnym jednak nie są powszechne
Lubuszanie doświadczają licznych i różnych problemów i trudności głównie na gruncie
swoich rodzin. Pomimo, że nie wskazywano na nie powszechnie, często mają one
miejsce. Z tego względu wspieranie rodzin i stwarzanie im możliwości do osiągania
warunków do godnego życia stanowi kolejne ważne zadanie. Oczekiwania mieszkańców
Lubuskiego nie są w tym zakresie wygórowane, a ponadto przedkładają oni rozwiązywanie
swoich problemów we własnym zakresie ponad pomoc instytucjonalną.
Wzmóc należy zaufanie do instytucji pomocy i wiedzę na temat oferowanych przez nie
form wsparcia i zasad ich udzielania. Pomimo bowiem pewnej grupy osób roszczących
świadczenia ze strony pomocy społecznej, szczególnie o charakterze materialnym,
zdecydowana większość Lubuszan stara się nie korzystać ze wsparcia instytucjonalnego.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Środowisko zamieszkania jest uważane za przyjazne
dla osób młodszych, mniej dla seniorów
Należy doskonalić stan infrastruktury socjalnej i materialnej i dostosowywania go do
potrzeb mieszkańców ze szczególnym uwzględnieniem ich struktury wiekowej.
Warunki środowiskowe stwarzane w miejscu zamieszkania dzieciom i młodzieży są
oceniane pozytywnie, natomiast doskonalenia wymagają warunki środowiska
zamieszkania osób starszych. Dotyczy to możliwości zaspokajania wszystkich
niezbędnych potrzeb w pobliżu swojego zamieszkania.
Konieczne też wydaje się tworzenie systemu pomocy osobom starszym w miejscu
zamieszkania, bowiem powszechny typ rodzin nuklearnych sprawia, że seniorzy żyją w
odrębnych rodzinach od rodzin swoich dzieci i możliwości systematycznego ich wspierania
ze strony osób spokrewnionych biologicznie staje się coraz mniejsza.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Praca zawodowa powodem do zadowolenia
Mieszkańcy województwa lubuskiego są zadowoleni z wykonywanej pracy. Czują się
pracownikami kompetentnymi, raczej radzą sobie z zadaniami zawodowymi. Raczej nie
mają szczególnych oczekiwań dotyczących wynagrodzeń, pomimo że lokują się one
poniżej średniej krajowej. Coraz częściej są pracownikami małych firm prywatnych.
Wskazane jest wspieranie tych przedsiębiorstw i stwarzanie warunków do radzenia sobie
na rynku pracy, są one bowiem często zbyt słabe, aby radzić sobie w złożonych sytuacjach
rynkowych, a zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych. W Lubuskiem jest w tym zakresie
wiele dobrych doświadczeń, które warto wykorzystywać i wzbogacać o nowe rozwiązania.
Wskazane jest stwarzanie warunków do rozwijania własnej przedsiębiorczości. Lubuszanie
pod tym względem maja spore kompetencje, jednocześnie obawiają się najróżniejszych
trudności w otworzeniu własnej firmy i w działaniu na własny rachunek, co przyczynia się
do ich znacznej powściągliwości. Duże możliwości w tym zakresie mają organizacje
pozarządowe, których działalność jest ukierunkowana na rozwiązywanie rzeczywistych
konkretnych problemów społecznych.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Kompetentni bezrobotni
Bezrobotni Lubuszanie mają wysokie kompetencje związane z ubieganiem się o pracę. Są
też zdeterminowani w poszukiwaniu zatrudnienia i ufni we własną sprawczość w tym
zakresie. Przy poszukiwaniu pracy liczą głównie na siebie, na pomoc znajomych, ale też
na wsparcie ze strony urzędu pracy.
Osoby aktywne zawodowo liczą się z możliwością utraty pracy, jednakże nie podejmują
działań zaradczych. Zachęcanie do tego typu działania jest ważnym zadaniem, którego
realizacja może w przyszłości ograniczyć konsekwencje utraty pracy, co najczęściej wiąże
się z likwidacją zakładu.
Duże możliwości tkwią w niewykorzystanym w pełni kształceniu ustawicznym dorosłych,
które z pewnością należy rozwijać nie tylko w sferze edukacji dla siebie, lecz również dla
podniesienia mobilności podmiotów na rynku pracy.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Najsilniej interweniującym czynnikiem w każdy z
obszarów życia Lubuszan jest sytuacja materialna
- Wnosi poczucie niepewności i zagrożenia
- Prowadzi do redukowania wydatków na edukację i zdrowie. Mieszkańcy województwa
lubuskiego w swoim budżecie znacząco redukują wydatki na zdrowie, co jest zjawiskiem
szczególnie niepokojącym. Może wskazywać na gotowość poświęcania swojego zdrowia
dla równoważenia domowych budżetów. Konieczne jest podnoszenie kultury zdrowotnej
Lubuszan, promowanie zdrowego stylu życia i dbałości o zdrowie.
- Przyczynia się do obniżenia standardu życia
- Prowadzi do redukowania aktywności
- Jest źródłem zjawisk patologicznych i zagrożeń dla funkcjonowania rodzin
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Czujemy się Lubuszanami, identyfikujemy się ze
społecznością i obszarem. Chcemy tu żyć. Jesteśmy
zwolennikami spokojnego życia, bez większego wysiłku,
skoncentrowanego na Domu, który podobnie jak Rodzina
stanowią dla nas szczególne wartości.
Obawiamy się przyszłości, ale nie zabiegamy o jej
zabezpieczenie.
Jesteśmy ufni w swoje możliwości, których jesteśmy
świadomi. Nie wykorzystujemy ich jednak w pełni zarówno w
życiu codziennym, w czasie wolnym jak też w pracy
zawodowej.
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego
Dziękuję
Projekt „Życie Lubuszan. Współczesność i perspektywy” współfinansowany
przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego