Transcript Tweede Kamer der Staten

Tweede Kamer der Staten-Generaal
2
Vergaderjaar 1988-1989
20 701
Wijziging van de vennootschapsbelasting met
betrekking tot het regime voor
beleggingsinstellingen
Nr.
EINDVERSLAG
Vastgesteld 29 juni 1989
8
De vaste Commissie voor Financiën1 heeft de eer omtrent dit
wetsvoorstel als volgt eindverslag uit te brengen.
Algemeen
* Ter inzage op het secretariaat van de
vaste Commissie voor Financiën onder nr.
F89-191.
1
Samenstelling:
Leden: Joekes (VVD), voorzitter. Kombrink
(PvdA), ondervoorzitter, Rienks (PvdA),
Engwirda (D66), Van Amelsvoort (CDA),
Wöltgens (PvdA), Van lersel (CDA), Schutte
(GPV), Herfkens (PvdA), Schartman (CDA),
Van Rey (VVD), Hummel (PvdA), De Grave
(VVD), Linschoten (VVD), Paulis (CDA),
Vermeend (PvdA), Vreugdenhil (CDA),
Vriens-Auerbach (CDA), Melkert (PvdA),
Smits (CDA), Reitsma (CDA), Van
Rijn-Vellekoop (PvdA).
Plv. leden: Dijkstal (VVD), Ter Veld (PvdA),
Van der Vaart (PvdA), Wolffensperger
(D66), G. Terpstra (CDA), Van Es (PSP), De
Leeuw (CDA), Leerling (RPF), Van Nieuwenhoven (PvdA), Oomen-Ruijten (CDA),
Beckers-de Bruijn (PPR), Van Otterloo
(PvdA), Weisglas (VVD), Lauxtermann
(VVD), Van de Camp (CDA), Pronk (PvdA),
Frissen (CDA), Wolters (CDA), Van Traa
(PvdA), Van Dis (SGP), Gerritse (CDA),
Verspaget (PvdA)
914070F
ISSN 0921 7371
SDU uitgeverij 's Gravenhagt;
De leden van de CD.A-fractie merkten op, dat zij in het Voorlopig
Verslag aan de orde hadden gesteld dat bepaalde verzekeringsmaatschappijen de aandelen van hun beleggingsmaatschappij recentelijk op
de beurs hadden geïntroduceerd. Zij hadden hierbij de vraag gesteld of
het gewenst is dat deze verzekeringsmaatschappijen een meerderheidsbelang in hun beleggingsmaatschappijen kunnen behouden zonder dat
deze hun status als beleggingsinstelling verliezen. Met name nu de
regering, blijkens de ingediende nota van wijziging, reeds afrekening van
de her-beleggingsreserve voorstaat bij een participatie van 25%, hadden
zij behoefte aan nadere informatie over de dochtermaatschappijen/
beleggingsinstellingen van verzekeringsmaatschappijen die op de beurs
of op de parallelmarkt genoteerd zijn.
- Om welke beleggingsmaatschappijen gaat het, hoe groot is het
belegd vermogen, wanneer heeft introductie ter beurze plaatsgevonden,
wat is naar schatting het percentage waartegen andere beleggers dan de
betrokken maatschappijen daarin deelnemen, wat zijn de gemiddelde
dagomzetten? In verband ook met de vraag of de nieuw in te voeren
wettelijke regeling eerbiedigende werking dient te hebben ter zake van
de door de verzekeringsmaatschappijen naar de beurs gebrachte beleggingsinstellingen zouden deze leden gaarne vernemen wanneer er
zodanig overleg met betrokkenen heeft plaatsgehad dat deze daarop hun
gedragslijn konden afstemmen.
Uit de brief van een viertal verzekeringsmaatschappijen aan de Kamer
d.d. 16 juni 1989* valt af te leiden dat bij deze maatschappijen gelet op
het gesprek d.d. 12 april 1988 het vertrouwen leefde, dat indien de
aandelen van hun beleggingsdochter naar de beurs zouden worden
gebracht de problemen ten einde waren. Gaarne zouden deze leden
vernemen of naar het oordeel van de regering de gang van zaken zo is
geweest als in genoemde brief en bijlage is omschreven. Een aantal
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
andere vragen, waartoe de brief hen aanleiding gaf, zeiden deze leden
verder in dit verslag naar voren te zullen brengen.
De leden van de P.v.d.A-fractie hadden kennis genomen van de
uitdrukkelijke herhaling van de mededeling dat van de zijde van de verzekeraars om overleg was verzocht over het onderhavige ontwerp. Des te
meer waren ze verrast door de stelling van de vier grote verzekeraars in
een brief aan de Kamer d.d. 16 juni jl., dat voorafgaand aan de indiening
van het ontwerp helemaal geen overleg heeft plaatsgevonden en
evenmin over de nota van wijzigingen die bij de memorie van antwoord is
gevoegd. Zij zouden in het overleg over de Brede Herwaardering zelfs de
mededeling hebben gekregen dat hen geen verdere maatregelen met
ernstige financiële consequenties te wachten zouden staan. De stellingen
van de staatssecretaris en van de grote verzekeraars staan derhalve in
deze lijnrecht tegenover elkaar. Deze leden hadden dit op het terrein van
de fiscale wetgeving op deze wijze nog niet eerder mogen meemaken. Zij
gaven de dringende behoefte te kennen aan opheldering.
Dat een jaar overleg nodig zou zijn geweest om te kunnen concluderen
dat in het onderhavige voorstel geen bijzondere positie voor verzekeraars
mogelijk is (zoals nu in de memorie van antwoord wordt gesteld) had hen
evenzeer bevreemd. Waarom kon deze conclusie niet eerder worden
getrokken? Deze leden konden zich nog steeds niet aan de indruk
onttrekken, dat op een lichtvaardige of zelfs slordige wijze met een financieel belang voor de schatkist van 125 min. is omgesprongen.
Dat de Tweede Kamer regelmatig zou hebben gesuggereerd vooraf
met belanghebbenden te overleggen wilden deze leden overigens
betwisten. In de memorie van antwoord worden desgevraagd slechts
twee voorbeelden genoemd. Dit betrof echter zeer specifieke kwesties,
waarbij vooral de wijze van invoering en uitvoering van belang was. Zij
wisten zelf technisch overleg te onderscheiden van onderhandelingen
over de inhoud van de wet als zodanig.
Indien wel overleg met verzekeraars is gevoerd, zagen deze leden
alsnog graag hun vraag beantwoord welke wensen de verzekeraars naar
voren brachten en welk verband tussen de Brede Herwaardering en het
onderhavige ontwerp werd gelegd.
Deze leden stelden, op de geëigende plaats in de Nota naar aanleiding
van het eindverslag, een uitvoerige en concrete reactie op prijs op de
inhoud van de brief van 16 juni jl., ook voorzover zij de desbetreffende
aspecten niet in dit verslag nader aan de orde stelden.
De leden van de V.V.D.-fractie hadden met aandacht kennis genomen
van de memorie van antwoord. Zij bleven met de regering van oordeel
dat de dragende argumentatie voor de indiening van het wetsvoorstel, nl.
een zo gelijk mogelijke fiscale behandeling van particulieren die zelf
beleggen en particulieren die via een B I . beleggen ten principale juist is.
Niettemin waren deze leden op een aantal onderdelen nog niet geheel
overtuigd . ;n de juistheid van de gedane voorstellen. Tevens waren deze
leden nogal verrast door de ingediende nota van wijziging welke nogal
ingrijpende gevolgen heeft o.a. voor de grote levensverzekeringsmaatschappijen in Nederland, zoals wel bleek uit een uitvoerig gedocumenteerde en in scherpe bewoordingen gestelde brief van Aegon, AMEV,
Nationale Nederlanden en Delta Lloyd aan de Tweede Kamer van 16 juni
1989. Voordat zij inhoudelijk zouden willen ingaan op de ingediende Nota
van Wijziging wilden deze leden eerst een paar procedurele vragen
stellen. In de memorie van antwoord wordt opnieuw, evenals in het
Nader Rapport melding gemaakt van een verzoek van de zijde van verzekeraars om overleg en van feitelijk gevoerd overleg. In hun brief van 16
juni verwijzen de 4 grootste verzekeraars echter naar een brief van 11
november 1988 aan de Staatssecretaris van Financiën waarin staat:
Tweede Kamer, vergaderjaar 1 988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
2
«Naar aanleiding hiervan delen wij u mede dat naar het oordeel van het
Verbond van Verzekeraars noch van een verzoek toi overleg, noch van
overleg zelve sprake is geweest.» Deze leden verkregen terzake gaarne
opheldering. Wanneer is het verzoek van de zijde van de verzekeraars
gedaan om een gesprek over de voorgestelde wijziging van het regime
van beleggingsinstellingen? Wanneer heeft dit gesprek plaatsgevonden
en wat was het resultaat van dit gesprek? Is het waar, zoals de verzekeraars stellen in de bijlage bij hun brief, dat tijdens het afsluitende gesprek
over de Brede Herwaardering van de zijde van Financiën de verwachting
is gewekt dat geen verdere fiscale maatregelen ten nadele van de verzekeraars zouden worden genomen?
Deze leden vroegen of de regering heeft overwogen de toch ingrijpende voorstellen neergelegd in de ingediende Nota van Wijziging eerst
voor te leggen aan de Raad van State ter advisering en, zo ja, waarom
daarvan is afgezien. Is de regering alsnog, mede in het kader van de
zorgvuldigheid van wetgeving, bereid terzake advies te vragen aan de
Raad van State? Gaarne nodigden zij de regering uit zo uitvoerig mogelijk
in te gaan op de elf bezwaren met toelichting van de 4 grootste verzekeraars in Nederland tegen de voorgestelde Nota van Wijziging. Daarbij
hadden zij zelf enige meer specifieke vragen, die zij verder in dit verslag
zouden stellen.
De leden van de fractie van D66 hadden met belangstelling kennis
genomen van de Nota van Wijziging op het onderhavige wetsvoorstel. De
regering heeft gemeend hierin nader eisen te moeten stellen aan het
percentage aandelen van beleggingsinstellingen dat maximaal in handen
mag zijn van een lichaam dat onderworpen is aan winstbelasting. Deze
leden hadden naar aanleiding van deze wijziging een aantal vragen
waarbij zijn verwezen naar de brief van 16 juni 1989 van vier verzekeringsmaatschappijen (AEGON, AMEV, Delta Lloyd en Nationale Nederlanden). Is de staatssecretaris van mening dat genoemde maatschappijen
terecht wijzen op het feit dat met hen geen behoorlijk overleg is
geweest? Is er op enig moment overleg geweest met de verzekeringsmaatschappijen over de beleggingsinstellingen en de eisen die hieraan
gesteld zouden gaan worden? Mochten deze maatschappijen er volgens
de staatssecretaris terecht vanuit gaan, dat zich geen belangrijke
wijzingen meer zouden voordoen na het gesprek dat er tussen hen en het
ministerie van Financiën is gevoerd over dit wetsvoorstel en de Brede
Herwaardering? Indien de veronderstelling van de verzekeringsmaatschappijen juist is dat geen overleg heeft plaatsgehad waarom heeft de
regering dan toch deze wijziging doorgevoerd zonder behoorlijk overleg?
Beleggingsinstellingen
Wat betreft het OAMF-Rentefonds vroegen de leden van de
P.v.d.A.-fractie of de afgifte van een vergunning voor een kredietinstelling door de minister van Financiën niet voldoende is voor de fiscale
beoordeling; met andere woorden of die afgifte ook mogelijk is als ze
slechts bijkomende activiteiten betreft. Begrijpen ze het goed dat er geen
termen aanwezig zijn uit bancair oogpunt de aan ORCO verstrekte
vergunning in te trekken? Is dit overwogen door de minister? Welke
conclusie is inmiddels getrokken over het te hulp roepen van het leerstuk
van fraus legis?
Deze leden waren erkentelijk voor de in de memorie van antwoord
weergegeven rendementsvergelijkingen. Zij vroegen nog een beoordeling
van de situatie, waarin vermogen is ondergebracht in belaste vennootschappen door zgn. «kwartetten van vier». In geval van verkoop van de
aandelen (teneinde de gemaakte winst te realiseren) blijft men buiten de
a.b.-heffing. Is ook in dit opzicht sprake van een evenwichtige situatie?
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
3
Verruiming van de beleggingsmogelijkheden
De leden van de P.v.d.A.-fractie kwamen met enkele vragen nog terug
op het voorstel de limitatieve opsomming van beleggingsmogelijkheden
te doen vervallen. Zij wezen er op dat de beleggingskeuze in het
algemeen gericht kan zijn op het behalen van inkomsten uit vermogen
dan wel op vermogenswinst. In het laatste geval gaat het al snel om
speculatiewinsten. Bij belegging in edele metalen en dergelijke gaat het
om het laatste. Deze leden wilden een nadere uiteenzetting over de vraag
in hoeverre het redelijk c.q. geboden is vermogens(speculatie) winsten
en verliezen via de herbeleggingsreserve tegen elkaar te kunnen
wegstrepen, danwei verliezen uit dezen hoofde te kunnen compenseren
met positieve inkomsten uit de belegging. Voorts vroegen zij of de indruk
bestaat dat de beleggingsportefeuille tegenwoordig nogal eens in minder
dan 1 jaar «rond gaat». Bij het wegvallen van de limitatieve opsomming
nemen de mogelijkheden toe te beleggen op een wijze die geen direct
inkomens-rendement oplevert, zodat een snelle «omloop» nog versterkt
kan worden. Met andere woorden draagt het bij tot een eerdere
overschrijding van de grens tussen beleggen en ondernemen? Is het niet
zo dat bepaalde beleggingsvormen vereisen, dat zeer actief op de markt
wordt geopereerd, en leidt dat er niet toe dat eerder buiten een normaal
vermogensbeheer wordt getreden? In dat laatste geval zou de herbeleggingsreserve afgebroken moeten worden. Deze leden vroegen zich hierbij
af of het niet het overwegen waard zou zijn deze beoordelingsproblematiek te beperken (ook gelet op de gevolgen voor de belegger) door
voor de desbetreffende categorieën juist wel limieten te handhaven. In
de memorie van antwoord wordt weliswaar een verruiming van het
begrip beleggen passend gemaakt, maar er blijft een onderscheid met
ondernemen. In hoeverre wijkt de gepresenteerde verruiming ten
opzichte van de wetshistorie overigens af van de jurisprudentie tot nu toe
alsmede van de uitleg van de term beleggen in andere wetsbepalingen
(w.o. artikel 29a wet IB)? In verband vroegen zij tevens op welke wijze
beoordeeld wordt of er sprake van een beleggingsinstelling is c.q. de
status er van verloren is gegaan in de situatie dat een instelling eerst aan
de voorwaarden voldoet maar later in het jaar niet meer. Is er dan sprake
van een beleggingsinstelling die haar status verliest (met de daarbij
behorende afrekeningsproblematiek) of was er geen sprake van zo'n
instelling?
In de memorie van antwoord wordt geantwoord, dat in de tweede van
de door mr. Bos besproken situaties de stelling zeer verdedigbaar is dat
geen a.b. heffing volgt, , 'aar heffing over inkomsten uit vermogen naar
het progressieve tarief. Het kwam deze leden voor, dat de neiging groot
zal zijn deze stelling aan het oordeel van de rechter te onderwerpen. Is ze
voldoende te onderbouwen op basis van de wet of jurisprudentie en is
het bij enige marge van betwistbaarheid niet verstandiger een en ander
uitdrukkelijker vast te leggen?
De hier sprekende leden stelden ook nadere vragen over de mogelijkheden tct controle van de voorgestelde eis inzake het aandeelhouderschap. Zij bleven ter zake twijfels behouden. De mededeling dai de
controle thans in de praktijk «voor zover mij bekend» geen oroblemen
oplevert overtuigde hen niet voetstoots. Het komt vaker voor dat de
belastingdienst aan bepaalde controles minder toekomt dan wenselijk is
en dan blijkt daardoor niet dat er problemen zijn. Vergt ook artikel 28, lid
2, onderdelen c en d eenzelfde continuele toets en kan meer gezegd
worden over hoe de controle in de praktijk daarop plaatsvindt? De
passage dat het niet gaat om een controle van minuut tot minuut maar
om het «aantoonbare feit dat een beleggingsinstelling op enig moment
niet aan de voorwaarden heeft voldaan» wekte bij deze leden de indruk
dat er alleen gecontroleerd wordt als er uit anderen hoofde redenen tot
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
4
twijfel zijn en dan nog vooral naar de op dat moment bestaande situatie.
Is die indruk juist? Kan een controle in de boekhouding van ondernemingen overigens niet alleen dan succesvol plaatsvinden als al bekend is
om welke ondernemingen het gaat? Is het echter niet juist de vraag of dit
bekend is?
Inzake de gehandhaafde eis van financiering middels hypothecaire
leningen wordt in de memorie van antwoord gezegd dat er daaromtrent
weinig klachten waren. Deze leden vroegen of de verwijzing, herhaald in
onder andere het schrijven van VNO en NCW van 1 5 juni jl.*, naar
andere financieringsvormen niet alsnog als een klacht moet worden
gezien. Hoe zwaar, zo vroegen zij voorts, moet gehecht worden aan het
feit dat een hypothecair krediet een waarborg bevat voor een objectief
criterium bij de waardebepaling, waar overigens het fiscale regime voor
die waardebepaling zeer ruime marges laat?
Wat betreft de gedachte de zogeheten hypothecaire eis te laten
vervallen, waardoor beleggingsinstellingen tot het toegestane niveau ook
gebruik zouden kunnen maken van andere financieringsvormen vonden
de leden van de V.V.D. fractie het bevreemdend, dat de regering hier
niet toe bereid is omdat uit de praktijk nooit klachten zijn gekomen over
de zogeheten hpothecaire eis, terwijl de Nederlandse Orde van
Belastingadviseurs in zijn commentaar d.d. 21 october 1988 juist stelt
dat de vormeis van hypotheek ten aanzien van de financiering onroerend
goed in de praktijk belemmerend werkt. Wat hier overigens van zij, het
tweede argument van de regering, namelijk dat de hypothecaire eis
meebrengt dat een derde, de hpotheeknemer, het onroerend goed in
ogenschouw zal nemen alvorens een lening te verschaffen, waardoor een
waarborg voor een objectief criterium bij de waardebepaling van
onroerend goed ontstaat, kwam deze leden weinig overtuigend voor. Elke
geldverschaffer zal zich vooraf vergewissen van de waarde van het
onroerend goed op basis waarvan deze geld leent. Al met al zagen deze
leden geen enkel argument meer voor de handhaving van de hypothecaire eis.
Aandeelhouderschap
• Ter inzage op het secretariaat van de
De leden van de CD.A-fractie vroegen naar aanleiding van de eerdergenoemde brief van de vier grote verzekeraars of het inderdaad zo is dat
houders van een polis waarin een zgn. fractieverzekering is belichaamd
door de in de nota van wijzigng vervatte maatregel gedupeerd worden. In
de genoemde brief komt ook de concurrentiepositie aan de orde. Hoe
verloopt de belastingheffing ter zake van vermogenswinsten op beleggingen van verzekeringmaatschappijen in de overige landen van de E.G.,
Zwitserland en de V.S.? Kent men in die landen ook de figuur van beleggingen via een aparte beleggingsinstelling, waarbij koerswinsten onbelast
blijven? Vinden ook beleggingen plaats via een Luxemburgse holding of
andere min of meer taxhaven maatschappijen? Deze leden zouden ook
gaarne vernemen of, wanneer de premies of alleen het spaargedeelte
daarvan worden geïnvesteerd via de beleggingsinstelling waaruit de
uitbetaling van de polis wordt gefinancierd, aandelen worden ingekocht
dan wel de band met de verzekering volledig is doorgesneden?
Bij de te wijzigen gedragslijn met betrekking tot deze dochtermaatschappijen/beleggingsinstellingen, zo stelden deze leden, zijn echter niet
alleen de verzekeringsmaatschappijen betrokken maar ook beleggers die
in hun «onschuld» aandelen in de beleggingsinstellingen hebben
verworven. Gelet daarop kwam hun overgangsperiode, waarin betrokkenen in de gelegenheid worden gesteld voldoende aandelen bij derden
te plaatsen of de aandelen van de derde beleggers weer in te nemen,
gewenst voor. In dit verband verwezen zij naar de brief d.d. 7 juni 1989
vaste commissie voor financiën onder nr
F89-193
<
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1 989, 20 7 0 1 , nr. 8
5
inzake het rulingbeleid. Krachtens deze brief kunnen zelfs rulings
worden verlengd, die afwijken van het rulingbeleid, dit om betrokken
maatschappijen het mogelijk te maken hun activiteiten te reorganiseren.
Gelet op het vorengaande ligt het volgens hen in de rede dat maatschappijen die overeenkomstig de wet een structuur hebben opgezet ook een
termijn voor reorganisatie wordt gegund.
Met betrekking tot de inhoudelijke kant van de nieuw voorgestelde
limiet voor participatie, minimum 25%, merkten deze leden het volgende
op. Het door de Staatssecretaris geschetste ongewenste gebruik komt
hierop neer dat de waardedaling van effect X als een verliespost wordt
verwerkt bij de winstberekening van de moedermaatschappij en de winst,
die bij obligaties zeker is, onbelast wordt genoten na inbreng in een
beleggingsinstelling. Aldus wordt een besparing bereikt van 35% van de
winst minus het eventuele aandeel van derden daarin. Het kwam deze
leden dan ook onwaarschijnlijk voor dat het geschetste oneigenlijke
gebruik zich zou voordoen wanneer de betrokken verzekeringsmaatschappij voor minder dan 50% zou deelnemen in het kapitaal van een
beleggingsinstelling. Het gevaar van verschillende maatschappijen met
wederkerige participaties achtten zij vooralsnog niet zo groot. Dit maakt
nl. een grote mate van coördinatie van beleggingspolitiek noodzakelijk:
waarom zou men de ander een gedeelte van een zeker voordeel gunnen?
Naar de mening van deze leden is er nog een ander bezwaar aan de
voorgestelde maximum percentage van 25%. De te beleggen vermogens
van de Nederlandse verzekeringsmaatschappijen zijn zo groot, dat indien
deze in een beleggingsinstelling zouden willen deelnemen er slechts
enkele in aanmerking komen. Een deelname in een ander beleggingsfonds behorend tot de Robeco groep of Wereldhave zou er reeds
spoedig toe leiden dat een groter belang dan 25% wordt verkregen, met
alle gevolgen van dien ook voor de gewone belegger, die zonder dat hij
er iets aan kan doen een aanzienlijk vermogensverlies lijdt. Hoe denkt de
Staatssecretaris de particuliere belegger te beschermen tegen een belastingplicht, afrekeningsplicht van de instelling waarin hij participeert?
Deze leden zouden gaarne een reactie op de hiervoor aan de orde
gestelde aspecten verkrijgen. Voorts zouden zij gaarne vernemen
waarom alleen notering ter beurze in Amsterdam relevant is. Is het niet
gewenst om ook dezelfde gevolgen te verbinden aan notering op andere
beurzen binnen de E.G. Deze leden hadden uit een brief van een
beheerder van een niet ter beurze te Amsterdam genoteerde open beleggingsfonds vernomen, dat het voor betrokken instelling bij toonderstukken niet mogelijk is na te gaan wie de participant is. Is de Staatssecretaris voornemens ter bescherming van het ^ubliek ook een meldingsplicht in te voeren voor participanten van een oepaalde grootte door
bedrijven? Maar hoe dan in het geval van buitenlandse bedrijven participanten?
Hoewel op zichzelf het betoog van de Staatssecretaris met betrekking
tot de deelnemingen in beleggingsinstellingen doo niet ter beurze
genoteerde beleggingsinste'lingen hen aansprak en zij daarbij overwogen
dat voldoende (fiscaal) jurio.sche mogelijkheden openstaan voor het
vormen van joint-ventures kwam het deze leden voor, dat ook in dit soort
situaties belanghebbenden in staat moeten worden gesteld om hun
activiteiten te reorganiseren.
Wat betreft de voorgestelde 75%-grens hadden de leden van de
P.v.d.A.-fractie nog steeds niet voldoende inzicht in de kans dat een
substantieel deel van de aandelen (meer dan 25%) in handen van een
onderneming komt, met als gevolg statusverlies. Dat 100% als eis om
doelmatigheidsredenen niet haalbaar is, was hun duidelijk, maar 10%
bijvoorbeeld leek hun al een flinke marge. Waarom zou deze tekort
schieten? Deze leden vroegen hierbij te betrekken het antwoord op hun
vraag of een instelling niet zelf in de hand zou hebben in wiens handen
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
6
aandelen komen (memorie van antwoord, blz. 17 bovenaan). Inzake de
eis in de nota van wijziging dat aandelen van een ter beurze genoteerd
lichaam niet voor 25% of meer in handen mag zijn van één aan een naar
de winst geheven belasting onderworpen lichaam, vroegen ze of dit niet
de mogelijkheid opent voor samenwerkingsvormen die uiteindelijk
eenzelfde effect kunnen hebben als met de wetswijziging wordt
bestreden. Per onderneming zou weliswaar de winst teruggebracht
worden tot 1/4, maar kan niet verkoop van eikaars belang in meerdere
instellingen aan/tussen 3 a 4 ondernemers eenzelfde totale resultaat
opleveren? Waarom zou in een dergelijk samenwerkingsverband het
heen en weer schuiven van winsten en verliezen niet meer mogelijk zijn?
Deze zelfde vraag hadden ze in het voorlopig verslag al gesteld over niet
ter beurze genoteerde instellingen; ook deze achtten zij onbevredigend
beantwoord.
Wat betreft de nota van wijziging vroegen ze een reactie op de opmerkingen van de vier grootste verzekeraars met name ook ten aanzien van
de vraag of de wetshistorie wel correct is weergegeven, of de deelnemingsvrijstelling buiten toepassing zou moeten blijven (met het risico van
zgn. dubbele heffing) en of er met betrekking tot pensioenprodukten
geen sprake dreigt te zullen zijn van ongelijke behandeling. Deze leden
waren tevens benieuwd naar de reden waarom het ministerie niet wist
dat één van de verzekeraars reeds in 1987 naar de beurs was gegaan en
waarom het onbekend was dat verzekeraars van beleggingsinstellingen
gebruik maakten, omdat dit eerder wel onderkend zou zijn. Deze leden
vroegen een nadere reactie op een schrijven van WVO en NCW dd. 15
juni jl. inzake de handhaving van de concernopbouw. Ook zij wensten de
op blz. 16 geschetste praktische problemen nader toegelicht te zien
(vergelijk ook blz. 27).
Met betrekking tot de punten 2 en 3 van de brief van de genoemde
verzekeraars vroegen de leden van de V.V.D. fractie zich af in welke zin
eigenlijk sprake is van onbedoeld/oneigenlijk gebruik indien verzekeringsmaatschappijen gebruik maken van beleggingsinstellingen, daar toch het
beleggen voor dit soort ondernemingen een kerntaak is. In de tweede
plaats oordeelden deze leden de argumentatie in punt 3 van genoemde
verzekeraars sterk in het licht van de kerndoelstelling van het
wetsvoorstel: een zo gelijk mogelijke behandeling van particulieren die
zelf beleggen en particulieren die via een B I . beleggen. In het geval van
b.v. een levensverzekering belegt immers de particulier premies via de
verzekeringsmaatschappij, mede gelet op de koppeling in vele gevallen
van het eindresultaat van de levensverzekering aan zogeheten winstdelingsregelingen. Wat punt 4 betreft wilden deze leden gaarne weten
welke fiscale gevolgen zouden optreden indien mede als gevolg van de
ingediende Nota van Wijziging Nederlandse verzekeringsmaatschappijen
en masse fondsen in het buitenland zouden opbouwen, waarvan de
revenuen naar deze leden aannamen via de deelnemingsvrijstelling
onbelast naar Nederland terug kunnen keren. Speciale aandacht vroegen
deze leden verder voor de bezwaren genoemd onder punt 8 en punt 10.
Al met al leek het hun voorshands hoogst onzeker of zij hun stem zouden
kunnen geven aan de voorgestelde Nota van Wijziging. Derhalve
herhaalden zij hun pleidooi voor een nadere adviesronde bij de Raad van
State en/of een gesprek met de verzekeraars teneinde na te gaan of aan
de op zich gewenste beëindiging van de mogelijkheden voor niet langer
gewenst gebruik van beleggingsinstellingen niet op een zodanige wijze
invulling kan worden gegeven dat aan de krachtige bezwaren van de
verzekeraars tegemoet kan worden gekomen.
De hier sprekende leden waren voorts van oordeel, dat de argumentatie van de Staatssecretaris om beleggingsinstellingen geen termijn te
gunnen waarbinnen zij hun bestand van aandeelhouders aan de nieuwe
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1 989, 20 7 0 1 , nr. 8
7
wetgeving kunnen aanpassen wel erg summier is. De staatssecretaris
stelt in de memorie van antwoord, dat door ondernemingen met een
concernbeleggingsinstelling belangrijke door de wetgever onbedoelde
voordelen worden behaald. In de eerste plaats kan, aldus deze leden,
daarbij de kanttekening worden gemaakt dat het gaat om door de
wetgever thans niet langer meer bedoelde voordelen. Volgens het
huidige regime gaat het immers om een legale mogelijkheid. In een
dergelijke situatie liggen, aldus deze leden, overgangsmaatregelen voor
de hand. Ook deze leden trokken terzake een parallel met de overgangsmaatregelen welke de Staatssecretaris van Financiën (naar hun mening
terecht) heeft getroffen voor ondernemingen in het kader van de aanpassingen van het zogeheten rulingbeleid. Ook daarbij gaat het immers om
rulings welke niet langer meer in overeenstemming met het gewenste
rulingbeleid werden geacht. Deze leden nodigden de regering derhalve
uit aan te geven waarom bij het rulingbeleid wel en terzake geen termen
aanwezig werden geacht voor een overgangstermijn.
De leden van de D66-fractie merkten op, dat de vier grote verzekeringsmaatschappijen in hun brief onder meer wijzen op het feit dat er
sprake is van een ongelijke behandeling tussen enerzijds individuele en
collectieve pensioenverzekeringen en een pensioenverzekering bij levensverzekeringsmaatschappijen anderzijds. Is de staatssecretaris van
mening dat hier sprake is van een ongelijke behandeling? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, waarom is deze dan redelijk volgens de staatssecretaris? Welke nadelen zijn er volgens de staatssecretaris om beleggingsinstellingen van verzekeringsmaatschappijen buiten de voorgestelde 25%
te houden indien de verzekeringsmaatschappijen kunnen aantonen dat
deze beleggingen zuiver dienen om te voldoen aan toekomstige pensioenverplichtingen? In hoeverre deelt de staatssecretaris de mening van
de verzekeringsmaatschappijen dat pensioenverzekeringen van particulieren met een gedeeltelijke belegging van de premies in het eigen fonds
«dubbel gepakt» zullen worden na invoering van de Brede Herwaardering? De aan het woord zijnde leden vroegen de staatssecretaris ook te
willen ingaan op het argument van de verzekeringsmaatschappijen dat de
positie van Amsterdam als financieel centrum schade zal ondervinden
van de voorgestelde extra eisen in de Nota van Wijziging.
HERBELEGGINGSRESERVE
Met betrekking tot de opvatting van de Staatssecretaris dat bij statusverlies als gevolg van de invoering van de huidige wetgeving de
verplichte afrekening geen element van terugwerkende kracht inhoudt
omdat toch altijd te eniger tijd afrekening van de beclaimde reserve dient
plaats te vinden, merkten de leden van de C.D.A.-fractie op, dat zij
erkenden dat er van een fiscale claim sprake is maar dat zij toch van
oordeel waren dat nu het moment van liquidatie in de verre of zeer verre
toekomst kan liggen de contante waarde van deze claim nul nadert,
zodoende zal er ten aanzien van een welbewust destijds aanvaard regime
(vergelijk kamerstuk II 1965 8308, nr. 11) ineens een aanzienlijke
verzwaring van de belastingdruk optreden, zodat zeker ook de vergelijking opgaat met de onder de dividend- en tantième-belasting
gevormde winstbestanddelen waarvan ook de Staatssecretaris erkent dat
deze bij handhaving van de dividend- en tantième-belasting voor een
zeer belangrijk deel nimmer of pas in een verre toekomst door belasting
zou zijn getroffen en terzake waarvan afrekening naar een tarief van 10%,
- 20% van het toenmaals geldende tarief - heeft plaatsgevonden.
Deze leden vroegen in dit verband ook nog aandacht voor het
volgende element. Ingevolge de per 1 januari 1990 in werking tredende
wijziging van art. 14 Wet op de inkomstenbelasting 1 964 kan ook een
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
8
vervangingsreserve gevormd worden bij de vervreemding van
niet-lichamelijke bedrijfsmiddelen. Er kan zich dus de situatie voordoen
dat een beleggingsmaatschappij (geen beleggingsinstelling) over
onroerend goed en effecten beschikt welke gelet op het arrest H.R. 1 juli
1981, BNB 1981/318, als bedrijfsmiddelen dienen te worden
beschouwd. Een dergelijke beleggingsmaatschappij kan mits voldaan aan
de overige eisen gesteld door art. 8 van de Wet op de Vennootschapsbelasting jo. art. 14 van de Wet I.B. ook bij mutaties in het verleden in het
onroerend goed en in de toekomst van de effecten, voorzover deze ook
als bedrijfsmiddelen kunnen worden aangemerkt, de fiscale claim
doorschuiven ook na inwerkingtreding van de onderhavige wet, zulks
terwijl een beleggingsinstelling die economisch net zo heeft gehandeld
doch uiteraard niet gebruik heeft gemaakt van de in de voorafgaande
artikelen bedoelde faciliteit maar geheel volgens de regels boekwinsten
heeft toegevoegd aan de herbeleggingsreserve, zich plotsklaps voor een
afrekeningsplicht gesteld ziet.
Deze leden meenden, dat de rechtsgelijkheid eist dat ter zake van de
herbeleggingsreserve, voor zover gevormd door winsten op onroerend
goed en herbelegging heeft plaatsgevonden, het voorgestelde regime
niet van toepassing is. Het kwam hun ook redelijk voor, dat ter zake van
effecten die zich als bedrijfsmiddel kwalificeren mutatis mutandis
hetzelfde zou dienen te gelden. Deze leden waren er zich van bewust dat
dit aanzienlijke complicaties kan opleveren. Weshalve er des te meer
aanleiding is voor een gefacilieerde afrekening. In dit kader gingen zij
nader in op de opmerking van de Staatssecretaris, dat beleggingen geen
bedrijfsmiddelen zijn. Deze leden waren door het betoog van de Staatssecretaris op dit punt niet overtuigd. Zij hadden niet de indruk dat dit
standpunt in de jurisprudentie steun vindt voor wat betreft onroerende
goederen. Zij wezen er tevens op dat in het kader van de W.I.R. uitdrukkelijk in de Wet is vastgelegd dat effecten niet als bedrijfsmiddelen
worden aangemerkt; een wetsbepaling die onnodig zou zijn indien
zonder meer in het voetspoor van de Staatssecretaris aangenomen zou
kunnen worden dat effecten nimmer als zodanig kunnen worden gekwalificeerd. Deze leden zeiden geen behoefte te hebben aan langlopende
geschillen op dit punt en waren van oordeel dat de wetgever duidelijkheid dient te verschaffen. Daarbij gaven zij er de voorkeur aan dat
onroerende goederen, ook indien deze als belegging kunnen worden
aangemerkt, zich als bedrijfsmiddel kunnen kwalificeren. Ter zake
vernamen deze leden gaarne het standpunt van de Staatssecretaris.
De leden van de P.v.d.A. fractie achtten de bestrijding van de stelling,
dat sprake was van een materieel terugwerkende kracht enigszins
kwestieus. Dat er een fiscale claim op reserves rust doet geen afbreuk
aan het gegeven dat door statusverlies afgerekend moet worden over in
het verleden gevormde reserves door nieuwe voorwaarden die nu
worden gesteld. Het te ontke nnen heeft geen zin. De vraag is evenwel of
de voorgestelde overgangsperiode voldoende is dit aspect te ondervangen. Wetswijzigingen kunnen nu eenmaal ingrepen inhouden in de
gevolgen die aan vroeger gemaakte keuzen zijn verbonden. Bij de
gedachte van de overgangsperiode en de lengte ervan hadden ze geen
nieuwe kanttekeningen.
Deze leden wensten terug te komen op de voorgestelde wijziging van
artikel 13, lid 2 Vpb. De nieuwe voorwaarde geldt niet voor reeds
bestaande beleggingsinstellingen met verschillende soorten aandelen,
hoewel nu in de memorie van antwoord bevestigd wordt dat zij wel de te
bestrijden constructie kunnen toepassen. Zij vroegen daarom een nadere
uitleg.
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
9
Artikelen
Artikel I (artikel 28, lid 2, onderdeel a)
De leden van de P.v.d.A-fractie vroegen naar de beleidsmatige beoordeling van de mededeling in de memorie van antwoord, dat rente op uit
het buitenland aangetrokken vreemd vermogen zonder enige heffing naar
het buitenland kan vloeien en waarbij dividenden en opbrengsten van
onroerende goederen in zo'n rente kan worden omgezet.
Artikel I (artikel 28, lid 2, onderdeel c)
Laatstgenoemde leden wilden de stelling, dat sprake is van door de
wetgever onbedoelde voordelen nader geadstrueerd zien.
Artikel I (artikel 28, lid 2, onderdelen c en d)
De leden van de CD.A-fractie merkten ter zake van het commentaar
van de Staatssecretaris bij het artikel van Mr. E. Bos op, dat zij zich met
dit commentaar in het algemeen konden verenigen. Genoemde schrijver
wees er naar hun oordeel echter terecht op dat het «indirect berusten»
slechts relevant is ter zake van het aandelenbezit van beleggingsinstellingen. Deze leden waren van oordeel dat aan participatie via certificaten
dezelfde consequenties verbonden dienen te zijn als aan deelneming
direct via aandelen en vroegen derhalve wat de bezwaren zijn om de
formulering direct of indirect voor de andere in artikel 28 lid 2 sub c en d
genoemde categorieën aandeelhouders te doen gelden.
Naar het oordeel van deze leden is het gewenst om zoveel als mogelijk
in verband ook met (toekomstige) Europese regelgeving, discriminatie
tussen Nederlandse en buiten Nederland gevestigde natuurlijke en
rechtspersonen te vermijden. Ter zake van het gestelde in artikel 28, lid
2, sub d hadden zij geconstateerd dat de Staatssecretaris ondanks de
regeling van artikel 29 a Wet Inkomstenbelasting 1964 handhaving van
deze bepaling gewenst acht. Deze leden zouden dit punt gaarne nader
toegelicht zien, zo mogelijk aan de hand van voorbeelden. Welk
ongewenst geacht gebruik is er nog mogelijk is, en kan dit indien
aanwezig dan niet middels een aanscherping van art. 29a Wet I.B. 64
bestreden worden? Deze leden zagen ook gaarne een nadere toelichting
ter zake van het gestelde in artikel 28, tweede lid, onderdeel d tegemoet.
Zij vermochten niet zonder meer in te zien dat een in het buitenland
wonende particulier beter af kan zijn door voor 25% in een beleggingsfonds deel te nemen. Welk Verdrag ter voorkoming van dubbele
belasting kent een regeling ten gunste van de privé-persoon die voor
meer dan 25% deelneemt in een andere maatschappij? Hoe kunnen
beleggingsopbrengsten belastingvrij afvloeien naar het buitenland in
geval de genieter een privé-persoon is, indien deze bepaling op dit punt
niet zou worden gehandhaafd?
Besluit Beleggingsinstellingen
Ter zake van het ontwerp wijziging Besluit Beleggingsinstellingen
vroegen de leden van de CD.A-fractie waarom er een verschil wordt
gemaakt tussen effecten enerzijds en overige beleggingen anderzijds, nu
positieve waardeverschillen van effecten kunnen worden toegevoegd aan
de koersverschillen-reserve, dit terwijl ter zake van de andere categorie
eerst de winst bij vervreemding kan worden toegevoegd. Voorts vroegen
deze leden of het ook niet gewenst is om voor te schrijven dat de ter
zake van de winst betaald bij uitloting/vervreemding van zero-bonds/
deep-discount-bonds de Resolutie d.d. 22 december 1987 VN 1988 blz.
14 van toepassing is, zodat ook wat dit punt betreft het systeem
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
10
congruent is aan dat wat geldt voor particuliere beleggers ter zake van
de opbrengst van de in genoemde Resolutie bedoelde beleggingsvormen. Deze leden betreurden, dat de Staatssecretaris niet diepgaand
was ingegaan op hun vraag naar de eventuele strijdigheid met het civiele
recht. (art. 105 en 216 Boek II B.W.) Zij vroegen derhalve nader welke
bezwaren er zijn tegen het vastleggen dat de uitdelingsplicht niet geldt
wanneer zulks strijdigheid met genoemde bepalingen uit het Burgerlijk
Wetboek zou opleveren.
Onder het voorbehoud dat de regering tijdig op de vragen en opmerkingen in dit verslag zal antwoorden, echt de commissie hiermee de
openbare behandeling van dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Joekes
De griffier van de commissie,
Witteveen
Tweede Kamer, vergaderjaar 1988-1989, 20 7 0 1 , nr. 8
11