Transcript // Project transformatie

// Project transformatie
52 // Bouwwereld
tekstProductie Jan Bol // fotografie Boei/Jan van dalen FotograFie (Bunswaard),
Jan Molenveld, roB eversteiJn, Jan Bol (Plasserwaard) // tekenwerk BouwBurodrie
(Bunswaard), BraaksMa & roos architecten (Plasserwaard), henk heusinkveld
Oude steenovens zijn opvallende
elementen in het Nederlandse
rivierenlandschap, met hun grote,
langgerekte pannendak op houten
spanten en met een grote schoor­
steen die aan een kopse kant staat.
De plannen voor de herbestem­
ming van de steenfabriek Buns­
waard bij Beuningen dateren van
2006. In eerste instantie werd de
steenfabriek helemaal gerestau­
reerd. De restauratie van de
50 meter hoge schoorsteen vond
al in 2005 plaats.
Woningen onder
kap van steenfabriek
de monumentale steenfabrieken Plasserwaard bij wageningen
en Bunswaard bij Beuningen zijn getransformeerd tot woning­
complexen. vooral daglicht was een belangrijk item voor het
wonen onder de karakteristieke kap.
Bouwwereld // 53
// Project transformatie
1
2
3
1 // De doorgaande stookgaten onder in de wanden van de ovens van
Plasserwaard zijn dichtgezet. De voegen van het tongewelf worden
De overeenkomsten tussen de herbestemmingsplannen van de
steenfabrieken Bunswaard en Plasserwaard zijn vooral te vinden
in de gebruikmaking van de structuur van de steenfabriek met
zijn tunnelvormige ovenkamers aan weerszijden onder een gro­
te houten kapconstructie, de ontsluiting van de woningen op de
begane grond via zo’n ovenkamer, een stijgpunt in het midden
van het gebouw ter plaatse van het voormalige rookgaskanaal
en het creëren van een buitenruimte op de woonverdieping
door middel van een loggia.
Verschillen zijn onder meer te vinden in de opbouw van de
woningscheidende constructies en de noodzakelijke daglicht­
voorzieningen voor de woningen onder zo’n kolossaal ‘tentdak’.
“Een afgeknotte piramide van stenen, met daarboven een heel
groot pannendak als een soort tent over – in dit geval –
26 steenovens.” Zo typeert architect Yske Braaksma de monu­
mentale steenfabriek Plasserwaard in de uiterwaarden bij
Wageningen. Braaksma maakte het ontwerp voor de transfor­
matie van dit industrieel erfgoed naar acht woningen.
“De Plasserwaard is een gebouw met de officiële status van
monument, dus je handhaaft de bestaande structuur en gaat
zorgvuldig om met de uiterlijke vorm. In eerdere plannen had
een constructeur bedacht de structuur aan te passen door onder
andere de houten kapconstructie te vervangen door een nieuwe
houtconstructie met behoud van de spanten. Daarmee zou het
hele karakter van de steenfabriek weg zijn. Terwijl het hout voor
het grootste deel nog goed was.”
Toon Iding is als projectmanager van BOEi betrokken bij de
transformatie van de voormalige steenoven Bunswaard aan de
zuidoever van de Waal bij Beuningen. De visie van Iding haakt
aan bij die van architect Braaksma: “Zo’n gebouw helemaal strip­
pen en opnieuw indelen is niet kostenefficiënt en doet geen
recht aan het karakter van het monument en niet aan de meer­
waarde van zo’n project.”
Woningscheiding Plasserwaard
In steenfabriek de Plasserwaard zijn vijf grote woningen ontwik­
keld die doorlopen over de volle diepte van de steenfabriek en
een breedte hebben van elk twee ovenkamers. In het midden
van deze woningen is een spant in het zicht gebleven.
De andere spanten staan tussen de constructie van de woning­
scheidende wanden. Deze woningen hebben hun entree via een
van de ovenkamers aan de noordzijde. Daarnaast is een garage
of berging gecreëerd. De ovenkamers aan de zuidzijde, met
zicht op de rivier, grenzen als tuinkamers aan het terras.
In deze fabriek was aan de kopse kant van de schoorsteen nog
plaats voor één woning tussen twee spanten, over de volle diep­
te. Aan de andere kopse kant zijn twee woningen gemaakt over
de breedte van twee ovenkamers, met elk de halve diepte van
het gebouw.
De woningscheidende wanden zijn in dit project samengesteld
uit OSB­plaat, aangebracht op een houten stijl­ en regelwerk aan
weerszijden van een kapspant. Deze plaatconstructie gaat door
tot in de nok, tot aan de nieuwe isolerende dakelementen die op
de sporenkap rusten. Aan de woningzijde is de OSB­plaat afge­
werkt met gipsplaat, afgefilmd en behangklaar. Om de geluids­
overdracht te voorkomen, zijn de gordingen onderbroken.
dichtgekit, omdat het droge zand van de stookvloer erdoorheen ‘sijpelt’.
2 // Het hele dak van de voormalige steenfabriek Plasserwaard is van­
wege de woonfunctie voorzien van geïsoleerde sandwichelementen.
3 // De buitenruimte aan de zuidzijde is een loggia binnen de pannenlijn.
54 // Bouwwereld
Woningscheiding Bunswaard
Tot nu toe is in steenfabriek Bunswaard één van de acht geplan­
de woningen gerealiseerd, als modelwoning. In deze fabriek
De steenfabriek Plasserwaard
werd sinds de jaren 80 zo
goed en zo kwaad als het ging
geconserveerd. Herbestemmen
kon gebeuren zonder ingrij­
pende restauratie van de
houtconstructie.
De zandvloer van de stook­
zolder van Plasserwaard is
gehandhaafd, uitgevlakt en
voorzien van folie waarop een
systeem voor vloerverwarming
is aangebracht. De lucht onder
de vloerverwarming wordt
gebruikt voor gecontroleerde
ventilatie.
Bouwwereld // 55
// Project transformatie
1
2
4
3
1 // In Plasserwaard dient per woning één
ovenkamer aan de noordzijde als entree.
Daarnaast ligt een garage of berging. 2 // Het
stijgpunt naar de eerste verdieping is ter plaatse
van het voormalige rookgaskanaal, dat dwars
door de fabriek heen liep van de voorste naar
de achterste ovenkamers. 3 // In het midden
van de woningen in Plasserwaard is op de
woonverdieping (de voormalige stookzolder)
een spant over de volle hoogte zichtbaar.
4 // De woningscheidende constructie zet
zich door als scheiding van de loggia’s.
5 // De loggia’s zijn duurzaam afgewerkt met
hardhout en zink.
5
56 // Bouwwereld
haken de plattegronden van de woningen als het ware in elkaar:
aan de entreezijde is de woning twee ovenkamers breed en aan
de achterzijde één travee breed. De woningen lopen door over
de volle diepte van de steenfabriek. Aan de kopse kanten zijn
twee woningen voorzien die aan drie zijden een schuin dakvlak
hebben. Deze woningen hebben de breedte van twee oven­
kamers en lopen van voor tot achter door over de hele diepte
van het gebouw.
De woningscheidende wanden bestaan hier uit 120 mm dik
Porotherm over de hoogte vanaf de eerste verdieping tot aan de
kap. Tussen de twee gemetselde wanden van Porotherm staat
een spant. Geluidsoverdracht tussen de woningen wordt voor­
komen door de plafonds verend aan de vloerconstructie op te
hangen. De woningscheidende wanden dienen tevens als
brandcompartimentering. Zo zijn de opleggingen van de balk­
laag voor de tweede verdieping zo geconstrueerd dat deze
balklaag in geval van brand na 30 minuten kan bezwijken, waar­
bij de bakstenen woningscheidende wand intact blijft.
1
2
Daglicht Plasserwaard
Daglicht komt bij Plasserwaard aan de zuidzijde van het dak
binnen door toepassing van onder meer een loggia, die buiten­
ruimte binnen de daklijn brengt. Deze incisie van de kap is door­
gaand over bijna de hele lengte van het dak. Voor de loggia’s is
gebruiktgemaakt van het vloerbeschot en het schuine knieschot
langs de omtrek van de oorspronkelijke stookzolder, zowat aan
de dakvoet. De randen van de loggia’s zijn afgewerkt met een
zinken bekleding, waarvan het donkergrijze patina straks past
bij de donkere dakpannen.
Een lichtstraat – in het lagere dakdeel van het midden van het
gebouw, boven het rookgaskanaal – brengt daglicht binnen in
het midden van de woning, waar de trap naar de woonverdie­
ping gesitueerd is. Voor daglicht in de woningen aan de kopse
kanten was het nodig twee dakkapellen te maken.
Daglicht Bunswaard
Om bij Bunswaard eveneens het aanzicht zoveel mogelijk te
behouden, wordt ook hier de daglichttoetreding van de wonin­
gen onder de kap uitgevoerd in de vorm van loggia’s. Dit wordt
gedaan aan beide zijden van de woning, dus zowel aan de bre­
de als de smalle zijde. De uitvoering van de loggia’s zal overal
gelijk zijn met dezelfde woningbrede standaard pui en dezelfde
afwerkingen met onder andere zink. Tussen de loggia’s van de
verschillende woningen resteert een bijna 1,50 meter brede
voortzetting van het pannendak.
In het lagere middendeel van het dak is aan weerskanten in de
kap een lichtstraat voorzien. Daardoor komt veel daglicht binnen
boven de stijgpunten van de woningen. In het dakvlak opgeno­
men ramen zorgen voor daglicht op de tweede verdieping.
lichtstraten in het lagere
middendeel van het dak
zorgen voor daglicht bij de
centraal gelegen trappen
3
1 // Bij de restauratie van Bunswaard is in de onderbouw, het oven­
gedeelte, al rekening gehouden met de toekomstige indeling in acht
woningen. De zandvloer van de stookzolder is vervangen door een sys­
teemvloer. 2 // Het casco van Bunswaard is gerestaureerd, vooruitlopend
op de inbouw van woningen. 3 // De plattegronden van de geplande
woningen haken in elkaar.
Bouwwereld // 57
// Project transformatie
Projectgegevens Plasserwaard // Locatie: grebbedijk, bij wageningen, aan de nederrijn //
Opdrachtgever: henri de Jonge, wageningen, plasserwaard.nl // Ontwerp: Braaksma & roos
architectenbureau, den haag, braaksma­roos.nl, // Landschapsarchitect: landschaps­
architectuur ton thus, ubbergen, tonthus.nl // Adviseurs: royalhaskoning, rotterdam,
royalhaskoning.com en aMic installation consultancy, Zaandam, amic.nl // Uitvoering:
aannemersbedrijf de Bonth van hulten, nieuwkuijk, debonthvanhulten.nl // Vloeroppervlakte
per woning: circa 600 m2 // Bouwperiode, gedeeltelijke restauratie, realisatie woningen: april 2012
– oktober 2013 // Financieel mede mogelijk gemaakt door: Provincie gelderland, gelderland.nl,
rijksdienst voor het cultureel erfgoed, cultureelerfgoed.nl en triodos Bank, triodos.nl
Be
S
Kantoor
Kantoor
Kantoor
Kantoor
Kantoor
S
S
S
S
S
Entresol
K
6810+
W
S
3919+
3180+
Peil=0
Woning 3
Woning 4
Woning 5
Woning 6 Woning 7 Woning 8
2
Woning 2
Ovenkamer zuid
Ovenkamer noord
S
Be
S
K
W
1
Woning 1
1:500
Damp-open dakfolie
Minerale wol 40mm 600 breed tegen brandoverslag
Panlatten onderbroken
Multiplex 15mm
Opstalan DSDW H piro Rc=4,5m2K/W
Sp
or
en
Kierdichting
Minerale wol – naden verspringend
Nieuwe gording 75x180 hoh 1400mm
Isolatie in dampdichte folie
Zinken goot
Zinken bekleding
Multiplex
15mm
Nieuwe
gg-delen
Sp
or
en
Regelwerk 46x136 hoh 400mm
Minerale wol 80mm
OSB 18mm
Gipsplaat 12,5mm
Affilmen 3mm
Woningscheidende wand 60min/0dB
1:20
58 // Bouwwereld
Projectgegevens Bunswaard // Locatie: de dijk, Beuningen, aan de waal // Opdrachtgever: Boei,
nationale Mij. voor Behoud, ontwikkeling en exploitatie van industrieel erfgoed, amersfoort,
boei.nl // Ontwerp: ontwerpburo roza, ontwerpburo­roza.nl // Project- en bouwmanagement:
Boei // Procesmanagement: Boei // Adviseurs constructie/bouwfysica/installaties: corsmit,
rotterdam, corsmit.nl, conformea, harderwijk, conformea.nl, en sia technisch adviesbureau
­ Fred soplanit, oosterbeek // Uitvoering: aannemersbedrijf h.l.van den Boom, giesbeek,
hlvandenboom.nl // W- en E-installaties: aannemersbedrijf h.l.van den Boom, giesbeek //
Vloeroppervlakte per woning: circa 200 m2 gBo // Bouwperiode: restauratie in 2011, realisatie
eerste woning in 2013 // Financieel mede mogelijk gemaakt door: rijksdienst voor het cultureel
erfgoed, cultureelerfgoed.nl, Provincie gelderland, gelderland.nl en Bankgiro loterij
3850+
Entree
7122
114
Trappenhuis
5300
Be
Vide
W
Overloop
120
490
270
9701
490
250
Randisolatie 10mm
Fermacell estrich 2x12,5mm
Droogsysteem vloerverwarming
Underlayment 19mm
S
Loggia
3170
114
K
490
120
Be
Loggia
6830
114
8536
490
490
3660 3660
Overkapping
5300
2600
23296
Overkapping
8511
Steenwol 80mm
Metalen veerregels hoh 400mm
Fermacell 15mm
Porotherm
1:500
1:20
Bouwwereld // 59