Transcript presentatie concept voorontwerp Engelse Werk en Slingerbos

Ontwerp- en adviesdiensten
Landgoederen Rhijnauwen en
Amelisweerd
Informatieavond, 16 oktober 2014
OLDENBURGERS HISTORISCHE TUINEN
Inhoud
•
Samenwerking bureau VERBEEK en Oldenburgers Historische Tuinen
•
Inleiding / de opgave / stand van zaken
•
Bestuderen reeds uitgevoerde onderzoeken
•
Overzicht totaal gebied
•
Voorbereidend werk
•
•
1e financiële doorrekening met conclusies
•
Op laten stellen terrein- en hoogtemeting
Visie deelgebied Amelisweerd
Visie Engelse Werk
Visie Slingerbos
•
Visie deelgebied Rhijnauwen
Visie Huisbos
Visie Tuin Rhijnauwen
In deze presentatie is de
stand van zaken
opgenomen. Het zijn nog
geen uitgewerkte,
definitieve plannen.
Samenwerking bureau VERBEEK en Oldenburgers Historische Tuinen
Oldenburgers Historische Tuinen en Bureau Verbeek landschapsarchitectuur /
ecologie / stedelijk ontwerp hebben er voor gekozen om als bureaucombinatie de
opdracht ‘ontwerp- en adviesdiensten Landgoederen Utrecht’ samen aan te
pakken.
De bureaucombinatie vormt een sterk team, dat toegesneden is op de
voorliggende opdracht. De gecombineerde kennis gaat van deskundigheid op het
gebied van kennis van historische tuinen, de reconstructie van historische tuinen,
het vervaardigen van landschapsplannen, het opstellen van ontwerpen en het
opstellen van uitvoeringsgerede plannen (bestekken).
Inleiding / de opgave / stand van zaken: het proces
Overzicht totaalgebied
1e financiële doorrekening
Nieuw Amelisweerd
Engelse Werk /
Slingerbos
Huisbos / Tuin
Rhijnauwen
Rhijnauwen
Tuin Rhijnauwen
en Huisbos
Oud
Amelisweerd
Engelse Werk
en Slingerbos
Terrein- en hoogtemetingen
Engelse Werk /
Slingerbos
Huisbos / Tuin
Rhijnauwen
Visie deelgebied Oud Amelisweerd
Totaalvisie voor dit deelgebied
Heuveltje met daarop
gebouwtje
Sfeer versterken, waardoor een duidelijk contrast ontstaat met de
omliggende landgoederen met andere sferen (uit andere periodes).
Algemene structuurelementen per stijlperiode:
Vroege landschapsstijl (ca 1750-1815):
Kenmerken:
- Kleinschaligheid en beslotenheid;
- Inspiratiebron: restanten van het klassieke landschap,
handelscontacten met China.
Domlaan
Uitzichtpleintje
Structuurelementen:
- Kronkelende paden, op regelmatige afstand beplant met bomen;
- Cirkelvormen, resten van rechte lanen, vijvers met eilandjes,
weiden en akkers, hakhoutbossen doorsneden met kronkelpaadjes;
- Bloemdragende heesters;
- Niveauverschillen door opgeworpen heuvels en verdiept liggende
sloten en greppels;
- Sier-elementen als Chinese bouwwerken, neo-classicistische en
neo-gotische bouwwerken, ruïnes, hermitages, Turkse tenten,
hutten, boten en tekstborden.
Rond 1808: akker
Kaartbeeld 1849: akker
Slingerlaan
heuveltje
Kleine
eiland
heuveltje
Voormalig:
naaldbomen
Middelste
eiland
Afgegraven.
Voormalige
boomgaard
heuvel
Voormalig
bouwland / Ferme
Ornée (1808). Na
1808: gazon met
boomgroepen
Grote
eiland
Voormalig
sparrenbos
Voormalige
Menagerie,
nu: heuvel
Late landschapsstijl (ca. 1815-1870)
Kenmerken:
- Kleinschalige, naar binnen gerichte karakter wordt open
gebroken;
- Typisch fenomeen is de ‘ferme ornée’ (nutsgronden vermengd met
sierelementen; pittoresk geheel);
- Schaalvergroting; grote open weiden en vijvers;
- Zichtlijnen over deze ruimten heen, naar punten buiten het park
zelf.
Structuurelementen:
- Open weiden;
- Solitaire bomen of boomgroepen met wandelingen rondom en
door een omringend park met boomcoulissen en ruimte vijvers;
- Lijnen in het park zijn slingerend, maar niet meer sterk kronkelig
of opgebouwd uit zuivere cirkels (als bij vroege landschapsstijl);
- De wandeling leidt de bezoeker door open en besloten
begroeiing;
- Laanbeplanting komt nauwelijks meer voor;
- Kunstmatig aangebrachte glooiingen;
- Voor follies en andere tuinversieringen is de rustieke of (Zwitserse)
chaletstijl populair.
Oud Amelisweerd – Engelse Werk
Visie Engelse Werk
Nu vervlakking; dichtgegroeid.
Engelse werk moet interessanter worden; meer
karakter krijgen.
Plekken creëren en identiteit geven in het totaal,
maar ook per plek. Meer verrassingen.
Ensemblewerking tussen brug, andere
inrichtingselementen, paden, beplanting,
doorzichten, etc. Echter wel in evenwicht met de
‘natuurlijke’ situatie.
Uitgangspunt zijn de structuurelementen uit de
Vroege en Late Landschapsstijl. Echter in
harmonie en evenwicht met het ‘vernatuurlijkte’
landschap.
Engelse Werk, structuurelementen/kenmerken:
Vroeg landschappelijk (ca. 1778 – ca. 1804):
- de vorm van de waterpartijen;
Engelse werk
Laat landschappelijk (1811-1834):
- Padenverloop;
- zicht op objecten buiten het park;
- Ferme ornée;
- Grote open weiden en vijvers;
- Solitaire bomen en boomgroepen.
Vroeg en laat landschappelijk:
- Niveauverschillen door opgeworpen heuvels,
verdiept liggende sloten, etc;
- Sier elementen (de aanwezigheid / locatie
ervan; vorm is echter (vooralsnog) onbekend).
Wat is per laag sterk aanwezig?
Wat is per laag zwak aanwezig?
Wat is per laag te versterken?
Welke lagen zijn te combineren tot een geheel?
Wat is niet of nauwelijks per laag aanwezig en is
voor een hedendaagse interpretatie vatbaar?
Visie op totaal
Kenmerken uit de vroeglandschappelijke periode
-
Vorm van de waterpartijen
Kenmerken uit de laatlandschappelijke periode
-
Padenverloop;
Zicht op objecten buiten het park;
Ferme ornée;
Grote open weiden en vijvers;
Solitaire bomen en boomgroepen.
Kenmerken uit vroeg en laat
landschappelijke periode
-
Hoogteverschillen (heuvels);
Ecologische aspecten
Laag, die ‘los’ staat van
bovenstaande
-
Sierelementen (o.a. bruggen).
Totaalontwerp
Visie op de paden van het Engelse
Werk
Hiërarchie:
Geel: 2,5m breed
Rood: 2m breed
Groen: 1,5m breed
Aandachtspunt:
padbreedte i.r.t.
beheer
Visie op de bruggen van het Engelse Werk
Brug a
Een nieuwe familie van bruggen, met een
hedendaagse vormgeving, op de locaties
waar ze nu gesitueerd zijn, of hebben
gelegen.
Overwegingen:
Brug g
Kleine
eiland
Brug f
Brug e
Brug d
Grote
eiland
Middelste
eiland
•
Uitgaan van bruggen in vroege of late
landschapsstijl?
•
•
•
Onderscheid maken in ‘belang’
Onderdeel van een ensemble?
Primaire route of secundaire route?
•
Scheiden in compositie en
vorm/detaillering/materiaalgebruik.
•
Waaraan dient de brug (technisch)
volgens hedendaags gebruik aan te
voldoen?
Brug c
Brug b,
var. 1
Brug b,
var. 2
Analyse van bruggen uit dezelfde periode
maken:
Wat is uit de analyse van de bruggen van
Gijsbert van Laar op te maken en hoe zijn
basisprincipes te vertalen naar een
hedendaagse brug?
Er zijn geen tekeningen / foto’s van de
bruggen van het Engelse Werk (1778-1804)
beschikbaar. Om een beeld te krijgen van de
destijds in de vroege landschapsstijl (17501815) toegepaste bruggen is gekeken naar
bruggen uit het Magazyn van Tuinsieraaden
(deel 1 t/m 24). De prenten in deze
publicaties geven een beeld van in
Nederland en omliggende landen toegepaste
tuinsieraden.
Deze bruggen worden niet letterlijk
gekopieerd, maar dienen als inspiratiebron.
Magazyn van Tuinsieraaden (deel
1 t/m 24)
Gijsbert van Laar (1768 – 1820)
2
1
3
1
3
2
1. Ruimte tussen onderkant brug
en water. Varen op het water?
2. Hellingshoek: toegankelijkheid.
3. Overspanning
Visie Slingerbos
Het Slingerbos is een typisch fenomeen uit de
vroege landschapsstijl. Aangezien het een
dusdanig typisch fenomeen is, waarvan de
compositie en beplanting (deels) nog aanwezig
is, wordt ingezet op de kenmerken uit deze
periode.
Slingerbos
Vroege landschapsstijl (ca. 1750 – ca. 1815):
Kenmerken:
- Kleinschaligheid en beslotenheid;
- Inspiratiebron: restanten van het klassieke
landschap, handelscontacten met China;
• Structuurelementen:
- Kronkelende paden, op regelmatige afstand
beplant met bomen;
- Cirkelvormen, resten van rechte lanen, vijvers
met eilandjes, weiden en akkers,
hakhoutbossen doorsneden met
kronkelpaadjes;
- Bloemdragende heesters;
- Niveauverschillen door opgeworpen heuvels
en verdiept liggende sloten en greppels;
- Sier-elementen als Chinese bouwwerken,
neo-classicistische en neo-gotische
bouwwerken, ruïnes, hermitages, Turkse
tenten, hutten, boten en tekstborden.
- Planten: gebruik van ‘Engels hout’ met
bloemdragende heesters.
Uitgangssituatie: de twee
parallelle grachten
Opslag verwijderen, waardoor
vergezichten ontstaan over de
sloten heen.
concept
toelichting
middellijn
concept
de slinger
Verwijderen opslag en niet tot
slingerlaan behorende
beplanting;
Het pad (de slinger)
verduidelijken en versterken.:
met name de overgang tussen
pad en ‘omgeving’.
concept
toelichting
begin-, midden- en eindpunt
Begin-/eindpunt: een nieuwe
brug bij het Engelse werk
(zuiden) / ophoging aan het
einde van het Slingerbos / T
splitsing met Domlaan
(noorden).
Middenpunt: het voormalige
uitzichtpunt met zicht op de
(verdwenen) akker.
concept
toelichting
beplanting, parallel aan pad
De ruimte tussen de bomen
‘vergroenen’ middels natuurlijk
ogende beplanting (bijv.
Varens) in combinatie met
bloeiende heesters (Engels
hout). De varens lopen door tot
in het bosgebied (ruimte tussen
slinger en greppels).
concept
toelichting
ruimte tussen pad en sloten
Verdichten met beplanting,
waardoor een groter contrast
ontstaat tussen het pad van het
Slingerbos en zijn omgeving.
concept
toelichting
handhaven bestaande bomen
langs het slingerpad
Handhaven bestande bomen
(eiken en beuken).
concept
toelichting
aanplant nieuwe bomen langs
het slingerpad
Nieuwe bomen aanbrengen,
volgens de plantafstand van de
te handhaven bomen langs het
slingerpad. Boomkeuze: Eik,
Beuk of conifeer.
concept
toelichting
verspreid staande bomen
tussen slingerlaan en
greppels
Bomen tussen de sloten en de
slingerlaan worden
gehandhaafd.
concept
toelichting
schetsontwerp totaalbeeld
Slingerbos
concept
Begin-/eindpunt (noord)
Middenpunt
Begin-/eindpunt (zuid)
Toelichting begin-/eind- en
middenpunt
concept
Begin-/eindpunt (noord)
Toelichting begin-/eind- en
middenpunt
concept
Begin-/eindpunt noord wordt gevormd door de ophoging aan het
einde van het Slingerbos en de T splitsing met de Domlaan.
De bestaande heuvel:
• Cultiveren, door deze te voorzien van een opsluiting;
• Heuvel dramatiseren door aanbrengen van Varens, waardoor
deze wat hoger lijkt te zijn dan hij in werkelijkheid is. Tussen
de varens wordt Engels hout aangebracht.
• Aanbrengen van element opheuvel (follie of zitplek).
Het pad van het Slingerbos komt niet meer rechtstreeks uit op
de domlaan, maar komt uit op de heuvel en splitst zich,
waardoor het noodzakelijk is om om het heuveltje heen te lopen.
huidige situatie
voorstel
Betrekken van bos / parkdeel ten oosten van
Slingerbos in het totaal
Middenpunt: het voormalige uitzichtpunt met zicht op
de (verdwenen) akker. Deze plek krijgt een nieuwe
functie en betekenis; het wordt een attractief rustpunt.
•
•
•
Middenpunt
Toelichting begin-/eind- en
middenpunt
concept
Alleen op deze plek en op de heuvel in het
Slingerbos worden zitelementen aangebracht;
De attractieve beplanting (Engels hout) die ook op
het start- en eindpunt zijn voorzien, wordt ook op
deze plek aangebracht.
De bomenlaan wordt op deze plek onderbroken.
Begin-/eindpunt zuid wordt gevormd door de ruimte
waar de ‘overgang’ tussen het Slingerbos en het
Engelse werk plaatsvindt.
Het belangrijkste structuurelement dat een helder
object in de compositie gaat vormen is de brug.
• De bestaande brug wordt vervangen en wordt iets
oostelijker teruggeplaatst; exact in de middellijn van
het Slingerbos.
• De brug zal geflankeerd worden door attractieve
bloeiende beplanting.
Begin-/eindpunt (zuid)
Toelichting begin-/eind- en
middenpunt
concept
Profiel C
Profiel B
Profiel A
Enkele profielen
concept
Profiel A
Slingerbos
Profiel A
Profiel B
Slingerbos
Profiel B
Profiel C
Slingerbos
Profiel C
Rhijnauwen – Tuin Rhijnauwen en Huisbos
Rhijnauwen
Tuin Rhijnauwen
en Huisbos
Engelse werk
Totaalvisie Rhijnauwen
Huidige situatie geabstraheerd
analyse
Totaalvisie Rhijnauwen
Is dit een
topkaart of
een
ontwerp?
Situatie 1878
analyse
Totaalvisie Rhijnauwen
oriëntatie van de tuinen
op de gebouwen
concept
Voorruimte van kasteel en
poortgebouw wordt de tuin
van het kasteel; gericht op
het kasteel.
Het Huisbos wordt meer
gericht op het poortgebouw
toelichting
Totaalvisie Rhijnauwen
oriëntatie van tuin
Rhijnauwen
analyse
Door de richting van het
kasteel op te pakken en een
duidelijk kader rondom te
tuin aan te brengen ontstaat
meer samenhang tussen
kasteel en tuin
toelichting
Totaalvisie Rhijnauwen
Patronen uit kaart 1779
analyse
Totaalvisie Rhijnauwen
Verdwenen gracht
geprojecteerd op kaart
huidige situatie
analyse
Totaalvisie Rhijnauwen
As of zichtlijn (vista)?
analyse / concept
In stad en landschap
is een as een
rechtlijnig element dat
twee of meer punten
verbindt en tevens een
zichtlijn vormt (Kerkstra
2003). Een as
onderscheidt zich van
een vista door de
symmetrische of
gebalanceerde
opbouw van wanden
of massieven aan
weerszijden, waardoor
een zelfstandige
eenheid ontstaat
(Ching 1975).
Een zichtlijn in het
landschap is een lijn
die een uitzichtpunt
verbindt met de
horizon. Zo’n lijn
behoeft geen
begeleiding of kader
(Steenbergen 1990)
toelichting
Totaalvisie Rhijnauwen
Omkadering van het
Huisbos
concept
Omkadering is nog sterk
aanwezig in de vorm van
bomenlanen.
toelichting
Totaalvisie Rhijnauwen
Massa en ruimte
concept
Sequentie van massa en
ruime. Een sequentie is
een ‘beeldenreeks, een
opeenvolging van
scenes’.
toelichting
Totaalvisie Rhijnauwen
casco
totaal concept
Het ‘casco’ (raamwerk)
moet heel sterk zijn. Het
casco is een vast
ruimtelijk kader dat een
buitenruimte omsluit die
nader in te vullen is. Het
vormt een stabiel kader,
ook in de tijd (Lazarro
1990).
toelichting
Totaalvisie Rhijnauwen
Uitwerking Huisbos
Huisbos
Visie Huisbos
Concept opbouw:
Huidige situatie (geabstraheerd)
Visie Huisbos
Concept opbouw:
Creëren (zicht)lijn (overeenkomstig het kaartbeeld anno 1779)
Uitdunnen Boomgaard tot vermaak
Visie Huisbos
Concept opbouw:
Inspiratie: classicistisch motief
Visie Huisbos
Concept opbouw:
Handhaven waardevolle,
monumentale bomen
Visie Huisbos
Concept opbouw:
Totaalconcept
Visie Tuin Rhijnauwen
Visie Tuin Rhijnauwen
Totaalvisie Rhijnauwen
Uitwerking Tuin Rhijnauwen
totaal concept
Tuin
Rhijnauwen
Totaalvisie Rhijnauwen
programma van wensen
Visie as / zichtlijn
Visie as
Analyse voorzijde
poortgebouw Rhijnauwen.
Huidige situatie.
Visie as
Visie voorzijde
poortgebouw Rhijnauwen
(geabstraheerd).
(zicht)as.
Visie Tuin Rhijnauwen
Ruimte bij Rhijnauwen als formele ‘voorruimte’ van het
poortgebouw
Ruimte bij Rhijnauwen als formele ‘voorruimte’ van het
kasteel
Visie Tuin Rhijnauwen
Ruimte bij Rhijnauwen als ‘voorruimte’ van het kasteel
Verwijzing naar verdwenen gracht
Nieuwe, hedendaagse compositie
Visie Tuin Rhijnauwen – schetsen casco model
Variantenstudie
Visie Tuin Rhijnauwen SCHETSVARIANTEN
Ontwerp- en adviesdiensten
Landgoederen Rhijnauwen en
Amelisweerd
Informatieavond, 16 oktober 2014
OLDENBURGERS HISTORISCHE TUINEN