Transcript 08.0 St Noord Friesche Lokaal

Noordstra, lepie
Aan:
Onderwerp:
Bijlagen:
[email protected]
FW: Brief college Gedeputeerde Staten Friesland + bijlagen
B RIEF_N FLS_PROV_STN_FRL_Aan reiken_M asterplan_13102014.pdf;
Masterplan_Dokkumer_lokaaltje.pdf; NFLS_FINAL_INV_LWD_spoorfietsen_2014.pdf
Geachte heer Rijff
Uw mail is in goede orde ontvangen en zal ter kennis worden gebracht aan de leden van Provinciale Staten.
Het stuk wordt geplaatst op de lijst van ingekomen stukken in november.
Het is aan de verschillende fracties of zij inhoudelijk op uw bericht willen reageren.
Wij zullen tevens een exemplaar sturen naar het college van Gedeputeerde Staten.
Mei freonlike groetnis,
lepie Noordstra
Steategriffy
058 2925822
i.noordstra frvsiait.nI
p RQVI NS
1 F
steaten
Tweebaksmarkt 52 (besikersadres)
Postbus 20120, 8900 HM Leeuwarden
www.frqslan.nI
Tink oan it rnilteu foar to beslute dizze mail te printslen / Denk aan het milieu voor u besluit deze mail te printen
Van: Chris Rijif & Gwen Dumbar [
]
Verzonden: maandag 13 oktober 2014 14:20
Aan: Oortgiesen, Alwin
CC: addy rutgers
Onderwerp: Brief college Gedeputeerde Staten Friesland + bijlagen
Aan de Qriffie van de provincie Friesland
Geachte heer Oortgiesen,
Langs deze weg sturen wij u een brief met twee bijlagen met daarbij het verzoek deze te
versturen aan alle leden van het college, de statenleden en dhr, J. Tadema,
Indien de brief ook per post aangeleverd dient te worden vraag ik u dit z,s,m, kenbaar te maken,
In afwachting van etc,
Met vriendelijke groet.
Chris Rijtf
$1. \onI—Fnesdw [okii1 Spofli’ie!Allliil1Sd1LppiI
Yn it Dackumer Lokaeltsje siet men ram t hiee eint
pia Vleesmcirkt 7
9101 MH Dokkum
1
Kantoor:
035 647 91 55
Mobiel:
0653 76 31 25 (Chris)
Mobiel:
0643 67 87 10 (Addy)
KvK
524.21.309
Leeuwarden: NL27RABO 031.27.64.245
RABO Bank
Dokkum:
-
-
-
E-mail: [email protected]
http://www.nfls.eu
http://twitter.com/DokkumLokaciltje
https://www.facebook.com/DokkumerLokaaltje
http://www.youtube.com/chonnel/UCcrukwCSiJU5z45bwcisov4w
2
SL Noord Friesclw LGk1a1
‘DO[KUMER
AAN
AH
DATUM
OND ERWERP
LOKAALTJE’
Gedeputeerde staten van de Provincie Friesland
13 oktober 2014
Projectinitiatief Dokkumer Lokaaltje
Geachte statenleden, gedeputeerden en dhr Tadema,
Vanwege de recente actualiteiten rond het spoorlijntje Jelsum Stiens is het moment
gekomen u diepgaander te informeren over onze plannen met het Dokkumer Lokaaltje.
—
Ingevolge de door gedeputeerde Kramer toebedeelde functie van accountmanager voor
het project informeren wij u langs deze weg en kunnen wij met dit schrijven juist en
vanwege voornoemde actualiteit pas nu uitvoering geven aan het aan ons in oktober
2011 gezamenlijk per brief gepleegde verzoek tot onderlinge samenhang.
In de bijlage treft u twee documenten welke met de grootst mogelijke zorg en aandacht
zijn samengesteld. Het hoofddocument betreft het Masterplan Dokkumer Lokaaltje
waarin de herontwikkeling van de spoorlijn als marketing instrument stap voor stap is
uitgewerkt en wordt toegelicht. Het masterplan wordt ondersteund door het Projectplan
Jelsum
Stiens welke als (financiële) aanjager van deze ontwikkelingen functioneert.
Deze business case betreft een uitgebreide toelichting op de ‘Quick-win propositie’ zoals
die op pagina 25 van het Masterplan wordt gepresenteerd.
—
Gelet op de forse investeringen die tot nu toe in het project zijn gedaan vragen wij
beleefd doch dringend inhoudelijk kennis te nemen van de gepresenteerde plannen. Wij
vertrouwen er op dat op basis van dit Masterplan en het projectplan verdergaand
constructief overleg zal plaats vinden welke mede zal zijn gebaseerd op de positieve
grondhouding van de provincie Fryslan, de gecommiteerde gemeenten en de St. NFLS.
Tenslotte berichten wij u nog het volgende. Sinds het voorjaar van 2014 is de NFLS
begonnen met de reconstructie van diverse overwegen. Dit houdt in dat op tal van
locaties andreaskruisen en hekjes zijn geplaatst, zoals bijvoorbeeld in Leeuwarden,
Finkum, Hiaure en Metslawier. Derhalve melden wij u dat de NFLS op korte termijn ook
een serie andreaskruisen zal plaatsen bij een aantal provinciale overwegen in het tracé.
Voor nadere toelichting etc. zijn wij bereikbaar via onderstaande communicatiekanelen.
In afwachting van etc.
Met vriendelijke groet.
Chris Rijif
P/A Curaçaolaan 25, 1213 VJ Hilversum.
M 0653
—
76 31 25
Ktr 035
—
647 91 55
E [email protected]
SL OOiï —filesthe okll1
DOIKUMEP.
LOKAALTJE
Ter versterking van toerisme, economische spin -off en streekmarketing van noordoost Friesland cl. m. v een
Business case voor een spoorfletstracé tussen
Jelsum en Stiens
Opgesteld door
Chris Rijff & Addy Rutgers
Status: definitief
© 2014 St. Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij Marrum
Auteursrechten
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij
elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van de rechthebbende. Alle documentatie en haar inhoud blijven te allen tijde
eigendom van de St. NFLS in Marrum. Dit voorbehoud is ook van toepassing op de websites van de NFLS en
die van haar partners.
Marrum, oktober 2014
©2009
-
2014 St. NFLS
® 2014 St. NFLS #LWD
Pagina 2 van 13
Introductie
Dit projectplan is het resultaat van een in 2011 in gang gezette samenwerking tussen de St. NFLS en de
gemeente Leeuwarderadeel. In dit document wordt een concreet voorstel (business plan) gepresenteerd om
een toeristische spoorfietsattractie op te zetten op het in februari 2011 opgebroken spoortracé tussen
Jelsum en Stiens. Het plan speelt in op het college/raads besluit inzake recreatie en toerisme.
De nieuwe spoorfietslijn zal het karakter krijgen van een museale spoorweg in combinatie met fiets- en
wandelpaden, waarbij de beleving van het spoor tevens een belangrijk onderdeel vormt in het Masterplan
voor het ‘Dokkumer Lokaaltje’ en de speciale web-app waarvan dit spoorfietsproject defacto deel uitmaakt.
Het project is gericht op het scheppen van lokale werkgelegenheid met dito kansen voor het toerisme in
leeuwarderadeel in de breedste zin van het woord. Op termijn zal het project een functie vervullen in het
kader van Leeuwarden Culturele hoofdstad 2018. Het project zal worden uitgevoerd en gefinancierd door de
stichting Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij in samenwerking met o.a. Doniastate in Stiens.
‘Buiten’ kansen
Om tegenwicht te bieden aan krimp en werkgelegenheid te creëren biedt kapitalisering van de Friese
landstreek zeer goede mogelijkheden aan de Noordoostelijke regio. Tevens zullen bewoners, het lokale en
regionale bedrijfsleven en het toerisme in Friesland in het algemeen zin profiteren van deze ontwikkeling.
In het kader van de demografische ontwikkelingen en toeristische mogelijkheden in Noordoost Friesland is
uitgebreid veld- en marktonderzoek uitgevoerd naar de haalbaarheid van herontwikkeling van de voormalige
spoorlijn Leeuwarden Anjum. Deze uitkomsten, welke mede tot stand zijn gekomen met bijdragen vanuit
Stenden University, bureau Weusthuis & Partners, GRA-CV, Hanzehogeschool Groningen, Toerdata en
diverse andere organisaties en instanties en zijn verwerkt in het Masterplan voor het Dokkumer Lokaaltje’.
De uitkomsten zijn dermate positief dat met relatief geringe inspanningen een unieke attractie kan verrijzen.
—
Quick win
Dit document is een uitgebreide toelichting op de ‘quick win propositie’ zoals die wordt gepresenteerd op
pagina 25 van voornoemd Masterplan. De plannen voor het ontwikkelen van de spoorlijn als geheel en het
daaraan gekoppelde marketing instrument worden in het Masterplan stap voor stap uiteengezet.
Verhuur van spoorfietsen is een laagdrempelige manier om de beleving van het spoor terug te brengen in
het landschap. Met de uitvoering van dit plan wordt tevens een uitstekend marketing instrument gecreëerd
voor de promotie van tal van lokale belangen. Daarnaast wordt de stichting door de uitvoering van dit
business plan in staat gesteld de uitvoering van het Masterplan verder te begeleiden. De investeringen voor
dit business plan blijven beperkt tot de kosten zoals die op pagina 8 en verder worden gepresenteerd.
Toerisme en spoorfietsen in cijfers
Inleiding
In 2012 is in opdracht van de St. NFLS onderzoek
2 gedaan naar een spoorfietstracé in Friesland door het
Leisure Management van Stenden University in Leeuwarden. Doel van dit onderzoek was om in kaart te
brengen wat de financiële impact is van spoorfietsen in de regio Jelsum Stiens.
-
Methode van Onderzoek
Volgens Meier en Mandemakers (2007) zijn er drie methoden om een onderzoek uit te voeren, namelijk
kwantitatief, kwalitatief onderzoek en deskresearch. Dit onderzoek is d.m.v deskresearch opgebouwd.
Bij deskresearch wordt het bestaand materiaal uit diverse bronnen geanalyseerd en in kaart gebracht. De
methode die bij dit onderzoek wordt gebruikt is deskresearch omdat er al eerder onderzoek naar het
toerisme van Noord-Nederland en de herleving van het Dokkumer Lokaaltje gedaan is. Met behulp van een
analyse van de resultaten van deze rapporten en ander deskresearch is het mogelijk om een indicatie te
geven van de financiële impact op de regio.
2
Het Masterplan Dokkumer Lokaatje is te downloaden vanaf de NFLS website: http://www.nfIs.eu/wachtkan,erdocumentatie
Leisure Management, Stenden University, Leeuwarden 18januari 2012, Leeuwarden
® 2014 St. NELS #LWD
Pagina 3 van 13
Attracties en evenementen
Alle dagattracties en evenementen die in de regio van april tot en met oktober plaatsvinden zijn in kaart
gebracht. De meest interessante dagattracties zijn in Dokkum te vinden, zoals het Tolhuisbad met 151.403
bezoekers en de Bonifatiuskapel met 12.396 bezoekers per jaar. De drukst bezochte evenementen in
Friesland zijn De Harlinger Visserdagen met 162.500 bezoekers, gevolgd door het Skûtsjesilen
kampioenschap met 132.500 bezoekers en het Bevrijdingsfestival Fryslân met 120.000 bezoekers.
Toeristen in de regio Jelsum tot en met Oostmahorn
In totaal komen er 122.000 dagtoeristen per jaar naar de regio Stiens. Verblijfstoeristen blijven gemiddeld
5,6 nachten. Er zijn in totaal ongeveer 700.000 overnachtingen in de regio Stiens. Verder wordt er een
verschil gemaakt tussen dag- en verblijfstoeristen en de afstanden vanuit Stiens die zij bereid zijn te reizen.
Volgens het rapport “Recreatie en toerisme in het Waddengebied” is het gemiddelde aantal overnachtingen
op de Waddeneilanden Ameland en Schiermonnikoog van april tot en met oktober 670.000 bezoekers per
jaar.
Beweegredenen van toerisme
De beweegredenen voor toeristen om naar de regio Jelsum tot en met Oostmahorn en de Waddeneilanden
Ameland en Schiermonnikoog te komen is om te genieten van de rust, ontspanning en de natuur.
De doelgroep binnen regio
Er zijn twee soorten toeristen, dag- en verblijfstoeristen. Uit het onderzoek is gebleken dat 49% van de
verblijfstoeristen met hun partner en kinderen op vakantie gaan en 32% van de dagtoeristen alleen samen
met hun partner op vakantie gaan. Verder zijn er 28°h van de verblijfstoeristen tussen de 51 en 64 jaar oud
en van de dagtoeristen is 23% tussen de 31 en 50 jaar oud.
Doelgroep nieuwe attractie spoorfietsen
Door in kaart brengen wat de doelgroep is van andere organisaties die succesvol spoort9etsen aanbieden, is
een vergelijkbare doelgroep voor dit project vastgesteld. Deze doelgroep bestaat voornamelijk uit
dagtoeristen, zoals families, grootouders met hun kleinkinderen, bedrijfsgroepen, verenigingen,
schoolklassen en groepen met mensen boven de 30 jaar.
Gemiddelde besteding van de doelgroep
Uit het rapport “Consumentenonderzoek Toerisme” is gebleken dat dagtoeristen gemiddeld € 39,
uitgeven en verblijfstoeristen gemiddeld € 44, per dag uitgeven.
=
per dag
De afstand tot Stiens in kilometers (Zie tabel op blz. 7), geeft de rijafstanden aan van centrum tot centrum, en
geeft derhalve een beeld van de reële afstanden die toeristen bereidt zijn om te reizen. Zo is te zien dat Assen
hemelsbreed in het gebied ligt, maar over de weg gezien niet in aanmerking komt voor de gemiddelde dagtoerist.
Gebruik spoorfietsattracties
Hoeveel keer een spoorfietsattractie gebruikt wordt in het hoogseizoen is door middel van een vergelijking
vastgesteld. Deze vergelijking is gemaakt met Ratzeburg, Sud-Pfalz Bornheim in Duistland, Grenzland
Draisine in Groesbeek en Kapellen
Brasschaat in België. Het aantal bezoekers dat de spoorfietsattractie
tussen Jelsum en Stiens zullen bezoeken is geraamd op 12.000 tot 24.000 bezoekers per jaar.
—
Effect van spoorfietsen op het toerisme
Uit de voorgaande alinea”s is gebleken dat dagtoeristen gemiddeld is € 39, = per dag uitgeven en dat er
minimaal 12.000 en maximaal 24.000 bezoekers per jaar de spoorfietsattractie gaan bezoeken. Uit deze
gegevens kan geconcludeerd worden dat de economische bestedingen welke gerelateerd zijn aan de
spoorfietsattractie tussen de € 468.000, = en € 936.000, = zal liggen.
Conclusie
De regio Stiens Jelsum profiteert door het spoorfietsen. Het aantal toeristen zal toenemen en daardoor een
economische impuls geven aan de regio Stiens Jelsum. Indien er per jaar tussen de 12.000 en 24.000
bezoekers gebruikmaken van de spoorfietsattractie zal de regio Stiens Jelsum tussen de € 468.000 en €
936.000 extra omzet uit toerisme genereren. Een toelichting op de kosten wordt gegeven op pagina 11.
-
-
-
® 2014 St. NFLS #LWD
Pagina 4 van 13
De regio in kaart gebracht
Op het Waddeneiland Ameland bezoekt 80% van het
totale jaarlijkse toerisme het eiland in de periode van
april tot en met oktober. Het gemiddelde aantal
3 op de Waddeneilanden is S. Deze
overnachtingen
getallen hebben als referentie gediend om een
schatting te kunnen maken van het toerisme in de
regio. Volgens het CBS (2010) is het gemiddeld
aantal overnachtingen in de provincie Friesland 5,6;
dit referentiegetal is gebruikt om schatting te maken
van het aantal toeristen in ,,overig Friesland”
0
!!O%•.flfl.’Q
erernerra,,
0 4nrrctr
eMnarn,.’ana
:‘
,
Odnnbar
ÏOIdenba,
Delmenhrs.
/
1
‘Ia
Van het totaal aantal overnachtingen is 80%
Le.e.,.1
Nrdha.r,
Arns’earn
genomen, omdat dit op de Waddeneilanden ook het
0
Oanabrck
0
Lede.’
geval is. Dit geeft goed weer wat het aantal
h
0
s
Ut,echtoQ
Den HaaO
®iGIIra.
bezoekers van de periode april tot en met oktober zal
zijn. Het gemiddelde aantal overnachtingen komen van het CBS (2010). Hieruit blijkt dat van april tot en met
oktober de regio Noord Nederland, een kleine 700K overnachtingen heeft en de regio Groesbeek 800K.
.
--
A:IC’
-
-
—
.
—
Tabe’
STIENS
Assen
97
Deifziji
99
Drachten
40
Franeker
24
Groningen
73
Harlingen
30
Heerenveen
40
Leeuwarden
9
Sneek
36
Doelgroepen
In een persbericht uit 2008 (start project Groesbeek) beschrijft de burgemeester van Kranenburg het
volgende: ,,Unsere Fahrrad-Draisine ist besonders für Familienausflüge geeignet.” (Ons spoorfiets-project is
uitermate geschikt voor familie-uitstapjes). Daaruit blijkt dat de doelgroep voor dit project vooral families
zijn, maar ook mensen in de middelbare leeftijd en ouder die graag een groepsactiviteit willen doen. Naar
aanleiding van e-mailcontact met drie verschillende managers van spoorfiets attracties uit Duitsland is
gebleken dat vooral families, grootouders hun met kleinkinderen, bedrijfsgroepen, verenigingen,
schoolklassen en groepen met mensen van boven de 30 jaar de doelgroep voor het spoorl9etsen zijn.
Landschapsbeleving
Spoorfietsen is een bijzonder leuke manier van recreëren en een uitstekende methode om een nieuwe
toeristische omgeving te verkennen. Bovendien laat het zich uitstekend combineren met andere vormen van
recreatie zoals fiets-, wandel en ruiterpaden maar ook praamvaren. Zo kan een relatief groot gebied in
betrekkelijk korte tijd worden verkend. Daarnaast biedt het spoortracé uitstekende aanknopingspunten voor
tal van lokale ondernemers en bedrijven waarmee de spin-off veel verder rijkt dan het spoorfietsen alleen.
De op de foto’s getoonde spoorfietsen zijn gemaakt door Postmus Reparatie & Constructie in Blija.
(Huig, 2011) (Recreatie en toerisme in het Waddengebied, 2008).
® 2014 St. NFLS #LWD
Pagina 5 van 13
Spoorfietsen in Leeuwarderadeel
Spoorf1etsen is erg geschikt voor families met kinderen en groepen die een bijzonder uitstapje gepland
hebben. Daarnaast zijn het veelal dagtoeristen die naar deze attractie gaan. Andere spoorfiets attracties
maken succesvol gebruik van arrangementen om de toerist een leuke dag te bezorgen. Op onderstaand
kaartje is het spoorfietstracé tussen Jelsum en Stiens inclusief overwegen en bruggen ingetekend.
DDflia!t
N35?
St. vit skeik
144
N3T
De H
Mcie!
D H,i
Wiir
Oyr3p,i4
crc went
kerk
N357
Br,tsuni
1-t
Station Jelsum
taad
Spoorfietstracé
N357
t
Ci
N351
‘t
srastare
Overwegen
1 Skierhuster.,ei
2 Sk&tedyk
3 Menno van Coehoornwei
4 Pim Muienvei
5 Tuerderdyk
Bruggen
Jeenir
Sta keho
ders
Spoorfietslocatie
Hearrewei
Het spoorfietsenplan ‘Jelsum Stiens’ kan met betrekkelijk eenvoudige middelen en aanpassingen al rond de
paasvakantie van 2015 operationeel zijn. Als onderdeel van deze procedure is een (voorlopige)
vergunningaanvraag/ontheffing ingediend bij de gemeente Leeuwarderadeel om de NFLS toestemming te
verlenen voor het inrichten en plaatsen van rails, spoormeubilair en overwegen en het uitvoeren van een
spoorfietsbedrijf. Deze aanvraag is momenteel echter hangende een bezwaarprocedure.
—
De operationele fase van het project zal o.a. worden nagestreefd met Doniastate in Stiens. Zodoende kan
het project tevens een rol spelen vanuit het nieuwe WMO-loket. Het onderzoeksbureau GRA-CV uit
Hilversum heeft ruime ervaring met deze vorm van ondernemen en heeft daartoe uit naam van de ST. NFLS
een verzoek bij Doniastate ingediend om het project te begeleiden vanuit haar gelederen. Doniastate is
bereid uitvoering te geven aan het hier gepresenteerde voorstel. Zodra de plannen doorgang vinden zal
formalisering onderdeel zijn van de definitieve uitvoering.
Project cyclus
Bij de opzet van dit business plan is uitgaan van twee fasen waarin het project zal worden uitgevoerd. De
eerste fase betreft de heraanleg van het spoor, inclusief aankleding van twee aankomst- en vertrekplateaux.
Pas in fase 2 komt de herbouw van het station van Jelsum aan bod. De ontwikkeling van het station en de
aanleg van het spoorfietstracé staan dus op zich en hebben geen invloed op de operationele bedrijfsvoering
van het spoorfietsbedrijf. Wel zijn beide onderdelen er op gericht het project als geheel te versterken.
Met de realisatie van dit spoorfietsproject wordt de uitvoering van een marketingtool geëffectueerd. Om het
historisch karakter van de spoorlijn te accentueren en haar uitstraling te maximaliseren zullen een aantal
bijzondere toevoegingen worden geplaatst langs tracé. Hierbij moet gedacht worden aan het plaatsten van
telegraafpalen, authentieke spoorwegbebording en het herstel van de Abri’s Koarnjum en Britsum. Naast
heraanleg van het voormalige spoortracé zullen wandel-, fiets en ruiterpaden
4 worden aangelegd.
Een klein gedeelte van het spoortracé volgt o.a het Jabikspaad
® 2014 St. NFLS #LWD
Pagina 6 van 13
Een spoorlijn als marketing instrument
De stichting NFLS maakt gebruik van de historische nalatenschap van de NFLS en de naamsbekendheid van
‘Het Dokkumer Lokaaltje’ en wendt deze aan in een unieke marketing tool van Noordoost Friesland. Zij wil
met deze tool ondernemerschap en zakelijke dwarsverbanden in de regio tot stand brengen en zo
toeristische en economische spin-off in de regio stimuleren. Om die promotie uit te dragen wil zij
spoorfietsen verhuren op enkele delen van het voormalige spoortracé.
Om de streek lopend, fietsend of anderzins alvast te verkennen is een speciale web-app ontwikkelt,
waarmee de regio vanuit de handpalm kan worden verkend op haar toeristische mogelijkheden. Deze gratis
web-app is beschikbaar via een speciale website www.nfls.nl en kan door iedereen met een smartphone,
tablet of lap top worden bekeken. Wie meer wil weten over de plannen en het werk van de NFLS om het
Lokaaltje te herstellen kan terecht op www.dokkumerlokaaltle.com
Recreëren werd nog nooit zo leuk in Fries/and!
POORK
[,••fl
Beleef het spoor tijdens uw
fiets- of wandeltochten en
gebruikde nflsweb-appom
de regio mee te verkennen!
Ontdek de unieke schoonheid
van noo1oost Friesland en
heb nog even geduki, dan kunt
u er straks ook spoorfietsen!
Impressies van een spoorfietstracé
Onderstaand enkele voorbeelden van een voor spoorfietsen ingericht spoorwegtraject.
Aankomst en vertrekp
Wagonrestaurant met perronterras
;‘
Autowegpassage met verkeerslichten
® 2014 St. NFLS #LWD
Overweg met waarschuwingsbord
Pagina 7 van 13
UITVOERING (FINANCIËLE EN FYSIEKE REALISATIE)
Om het plan in zijn geheel uit te voeren is een investering gemoeid van ongeveer € 307.815,= Om het
onderdeel spoorfietsen op te zetten kan voorlopig echter worden volstaan met een investering van maximaal
€ 123.750,= Om dit deel van de investeringen terug te verdienen dienen slechts 24.750 mensen in een
periode van drie jaar een kaartje te kopen é € 5,= per rit. Daarnaast kunnen op termijn andere inkomsten
worden gegenereerd vanuit de exploitatie van het station Jelsum. Vanuit deze inkomsten zullen de
exploitatie en operationele kosten van het gehele project worden afgedekt.
de
Als onderdeel van het plan wil de NFLS het station Jelsum in een 2
fase ontwikkelen als vertrekpunt van de
spoor-fietsen. De NFLS heeft de hotelschool van Stenden benaderd met het verzoek een plan van aanpak op
te stellen voor deze locatie en het project. Vanaf de lokatie Jelsum (N357) zal een stuk rails van ongeveer 4
kilometer worden aangelegd tot in de dorpskern van Stiens, ter hoogte van de Hearrewei. Hier zal een
eenvoudig eindplatform worden aangelegd naar voorbeeld (o.i.d) van de foto op pagina 7 links boven.
Investeringen
Uitvoering van een compleet restauratieplan voor het tracé Jelsum
Stiens is vooralsnog begroot op
ongeveer € 559.663,= Een percentage van rond de 45°h komt daarbij in aanmerking voor subsidies. Dit
gedeelte behoeft dus alleen voorgefinancierd te worden. Gezien de betrekkelijk geringe hoogte van het
risicovol te investeren bedrag (123.750,=) leent het project zich uitstekend om met private of bancaire
middelen te worden gefinancierd. Het totaal aan investeringen is begroot op € 307.815,= Hier tegenover
staan een aantal zeer waardevaste onroerend goed objecten en spoorwegmaterialen zoals spoorstaal.
-
Met de uitvoering van dit plan kunnen een aantal belangrijke lokale doelstellingen worden gecombineerd en
gerealiseerd. Hiertoe behoren o.a. de promotie van het toerisme in de streek, behoud van industrieel
erfgoed, ontwikkeling van werkgelegenheid en stimulering van lokaal (maatschappelijk) ondernemerschap.
Aanvullend kan het project worden ondersteund met donaties en giften waarmee een breed draagvlak kan
worden gewaarborgd.
Investeringen en ontwikkeling
Het te herbouwen station van Jelsum is met diverse bestemmingen goed uit te baten. Gedacht kan worden
aan een ‘hotelfunctie’ in combinatie met lichte horeca (Friese High tea) en als vertrek- en eindpunt voor de
spoorfietsen. Er is voor deze horecaactiviteit eveneens een uitgewerkt business plan beschikbaar. Bovendien
biedt de locatie van het station, welke direct is gelegen aan de N357, voldoende gelegenheid om
parkeerruimte te creëren voor bezoekers en overnachtende gasten. Tevens is deze ligging, als poort naar de
regio, een zeer fraai uithangbord voor het project.
Er wordt drie jaar uitgetrokken om het project in haar volle omvang te realiseren. Om de uitvoerende
Organisatie te promoten is een specialist benaderd met ruime ervaring in fondsenwerving voor charitatieve
projecten. Om het geheel aantrekkelijk te maken voor investeerders wordt haar inleg gewaarborgd door
aankoop van gronden, spoormateriaal en onroerend goed. De waarde van deze investeringen zijn nagenoeg
gelijk aan de inleg. Onderstaand overzicht geeft een reëel beeld van de investeringen en risico’s.
Investeringen
Gronden
Spoormaterialen
Bedrag
Aankleding
€ N.N.B
€ 115.000
€ 325.000
€ 2.750
€ 74.300
€ 6.000
Subtotaal
€ 523.050
Stationgebouw
Infra overig
Spoorfietsen
Diverse (7%)
€ 36.613
Totaal
Subsidie
Investeringen
€ 559.663
® 2014 St. NFLS #LWD
€ 251.848
€ 307.815
Omschrijving
Waarde
Conform voorstel college Lwdl
mcl. aanleg m.i.v WMO/WSW
Herbouw station Jelsum (fase 2)
Andreaskruisen etc.
20 gezinsfietsen + 4 groepslorries
vertrekplateaux, herstel bruggen etc.
Opmerking
€ 0.0
€ 80.500
€ 325.000
€ 37.150
€ 442.650
Aanpassingen bovenbouw, veiligheid etc.
Kosten herstel tracé
Subsidies (Fonds WFF, etc.)
Risico dragend deel t.l.v St. NFLS
%
45
-
Als bruidschat is waarde nihil
(70% staalwaarde)
Dagwaarde O.G.
Overwegen zijn nog in taktl
50% restwaarde na 5 jaar
Waarde van alle bezittingen
mcl. verzekeringen etc.
mcl. bruggen
Percentage van de subsidies
Amortizeringstijd 5 10 jaar
-
Pagina 8 van 13
Waarborgen
Naast de eventuele aankoop van grond en spoormateriaal is de herbouw van het station van Jelsum de
belangrijkste investering en ontwikkeling. Er is echter veel onderzoek en ervaring opgedaan met de
restauratie van het station van Marrum-Westernijkerk in 2005. De bouwstijl van het station van Jelsum heeft
bijzonder veel gelijkenis met het station van Marrum. Casco herbouw kan daarom gedegen en betrekkelijk
snel worden uitgevoerd. Nieuwbouw van dit station levert een historisch waardevol gebouw op met goede
exploitatie mogelijkheden. De realisatie van het station is voorzien als een op zich zelf staande fase in het
project te worden uitgevoerd. Derhalve kan het spoorfietsbedrijf ook zonder station goed worden uitgebaat.
Het restauratieproject ‘Station Marrum-Westernijkerk’ is begeleid door architectenbureau Syb Eldering in
Wieuwerd. De noodzakelijke blauwdrukken en bouwtekeningen zijn bij Eldering aanwezig of beschikbaar via
de archieven van ‘het Utrechts archief’ in Utrecht. Eldering is eerder benaderd en bereid gevonden het
project actief te ondersteunen. De bouwtermijn voor station Jelsum is voorzien te geschieden in drie tot
negen maanden. Het station zal in hoge mate bijdragen aan de sfeer en beleving van het spoor. Het dient
tevens als vertrek- en eindpunt van de spoorfietsen.
De stichting onderhoud goede contacten met uiterst ter zake kundige mensen welke een grote kennis
bezitten over de voormalige NFLS spoorwegen. De beschikbaarheid van deze kennis is van grote betekenis
voor het project omdat daarmee het bijzondere historische karakter maximaal kan worden benaderd.
Daarnaast is deze kennis van belang bij tal van technische zaken, zoals herbouw van het oorspronkelijke
spoortracé. Hiertoe behoort ook de civiel technische kennis van het tracéontwerp zelf.
Het project kan zich beroepen op een breed publiek draagvlak. Wie het onderwerp ‘Dokkumer Lokaaltje’
aanroert ontmoet bijna altijd een positieve reactie. Historisch gezien behoren de Noord Friesche
Lokaalspoorwegen dan ook tot de bekendste van Nederland. Vanuit exploitatie oogpunt (sales & marketing)
zijn de verwachtingen bijzonder gunstig, temeer daar de spoorlijn zich zelfs kan beroepen op een grote
muziek hit uit de jaren zestig, welke van tijd tot tijd op de landelijke en regionale radio wordt gespeeld.
Kostenoverzicht gebruikte spoorwegmaterialen
Onderstaand overzicht geeft inzage in de kosten van de belangrijkste spoorwegmaterialen in algemene zin.
Er is voldoende voorraad aanwezig in Nederland of Europa om het benodigde materiaal voor restauratie van
het tracé Jelsum Stiens voor Pasen 2015 uit te leveren. De NFLS is bereid de kosten voor heraanleg van
het spoor voor haar rekening te nemen. Zij heeft daarover afspraken gemaakt met enkele toeleveranciers.
—
Onderdeel
Spoorstaven
Wissels
Lasplaten
Bielzen
Ballast
Andreaskruis
Spoorhekje
Telegraafmast
Overige
Eenheid prijs
110, =
1.800,=
19, =
14, =
25,50
185, =
75, =
107, =
1
Onderdeel
Per stuk
Per stuk
Per set
Per stuk
Per m2
Stuk
Stuk
Stuk
Aantal
783
2
5.200
70
10
10
10
Opmerking
Gecertificeerd NP46 (12 m)
Niet geassembleerd.
Twee platen met bouten en moeren.
Gerecycled hout/beton (mcl. railstoel)
Minimum afname 23 m2
Nieuw, excl. isolatoren
Percentage van totaal
Er zijn offertes opgevraagd bij diverse spoorsaneringsbedrijven voor herbruikbare en gecertificeerde
spoormaterialen. Zodoende zijn de gepresenteerde prijzen betrouwbaar in de gepresenteerde business case.
De fysieke heraanleg van het spoor tussen Jelsum en Stiens kan in drie tot vijf maanden worden uitgevoerd.
De hiervoor noodzakelijk middelen en mensen zijn op korte termijn beschikbaar.
Een deel van de uitvoeringswerkzaamheden zal met vrijwilligers (kaartenbak) worden gerealiseerd.
Spoorwegmateriaal (staal) zijn gebaseerd op dagprijzen.
® 2014 St. NFLS #LWD
Pagina 9 van 13
c
0)
0)
-o
2a6
laS
23
.1
7S
Totaal
persoree
-
T
:
km’s
Vrij-Zo
juni juli augustus
april mei septensber
openingstijden
kirsil”14 jaar
volwassene
oper
Ma-Do
1010
1000
5
flicht
tsja risfsar
2100
is 00
3,6
jaar
30000
50000
31 000
31000
2e
30000
10 00
10 00
open
dicht
2100
19 00
5
‘7
10’
4
6
Vrij-Zo
8
Ma-Do
bezetzing
“
12
s&arls/jaa
40010
2e
kaartjes
10.000
16 000
26000
le
jaar
2,4
3000
september
bezoeees
3000
9000
augustus
oktobei
2500
5000
7500
15010
juni
juli
1000
1500
152•0
4000
mei
bezoekes
510
—
.•
13510
-
40000
bezering
aantal oe:oeers le jaar/aantal fie:;ben.’eginger
aantal bezoeers 2e jaar/aantal fietsbeweginger
4,
2900
5030
laG
4 a 14
kc5ter./fiets
Gezintfietslû
aanta p
4
-
zuLr
30 rnir.jten
Groeptlorie 4
Sor1etser
aantal •,w’tJaants f,ete-i. bij esenteel ‘nee- leire dan g-o:e nrter
in he: gehe e seizoen
299900
03150
2750
4050
2750
To:aal
104000
miruter
koste’i/f:ett
solo
7”
tidstur
30 minuter
knn
1,0
10
78200
20200
58000
Totea
perscr.ee
De getallen van Stiens Jelsum
april
aantal krn’s/jaar
verdeling over de maanden:
1143
genuddelde beflisg/1irts
gemiddekte betting/iets
aantal rsttenffiets
3510
97
km’t
SaStotl4
9.5
5.5
15
aantal p.
afrtard
aantaS ewegiriger
Totaal irivesteraig
Spoorf letten
Soni 1+2
Tracel
Trace 2
-
De getallen van Oroesbeek Kleve
1 april -1 okobe
St. NFLS keingetallen
KENGETALLEN SPOORFIETSEN
2
1,5
znjwilligers
Hetuar.!al eoewer1ers,’eri’vil1ger.
wordt benaald loor de Gegeleidkng bi
terugkeerpunt
•.
m
2
m
-o
bi
Di
0
Di
t
0
2)
192000
160000
Netto
‘5.
.1’-
33.450
33,950
72.000
115.200
149.483
252.883
79.317
99.117
Kosten 20
352.000
Opbrengsten
228.800
2e sar tslsnskosten
1
le jaar
Opbrengsten
55800
Vrwil.igerssergoeding 1000/jsr
Overige losser. (drukwark, huur ruimte, tele’oon
-
20
2e jaar
Resultaten
2e jaar salariskosten
79317
10.000
0
le war salariskosten (half jaar(
36000
Ie jaar salariskosten (half jaar)
Vrijwilligersvergoeding a 1000 euro/jaar
Overige kosten (drukwerk Isuur ruimte.. telefoon.etc 1
Ondemoud/jaar aan fietsen
19990
jar
64000
51200
352000
20
43000
32000
228800
Onderhoudfjaar aan fietsen
Kosten
Totaal
Afschriiving/jaar flessen in
-e
124800
Vrij-Zo
104000
13327
Ma-Do
Oporengsren zij neVt bezoekers in weekoagen en nelft in
wee ken a
En 60% solwassenen 40% kinderen
Ma-Do
Vrij-Zo
Kosten bij helft bezoekers in weekdagen en Iseift in weekend
jaar
10
Afschrijving/jaar fietsen in
Kosten
le jaar
2e jaar
En 60% volwassenen 40% kinderen
OPBRENGSTEN
Opbrengsten bij helft bezoekers in weekelagen en Iselft in weekend
Koeten
20+4
36.480
Netto 20
36.980
35.520
78.220
81.250
Netto 4
NB Fietsen gaan
lsnger mee
38.550
15300
36480
33450
15.500
1750
8.000
1750
8.000
7820
153’DO
5800
3910
4 groepslorrie
15300
2900
gezin
115200
72000
Totaa
It
•E.
0
I-1
lef
n
It
i0
It
0)
It
Bedrijfsmodel
Onderstaand bedrijfsmodel is voorzien als werkbare juridische constructie. In de gepresenteerde constructie
treedt de stichting NFLS op als beherend vennoot van het spoorfiestbedrijf waarbij de gemeente (WMO) en
Doniastate (bedrijfsvoering) de facto opereren als (stille) vennoten. Financiers en toeleveranciers van de
NFLS worden in de gelegenheid gesteld hun toeleveringen te controleren vanuit de nieuwe zorgregeling.
Externe Partners
Stichting NFLS
(opdrachtnemers)
(Beherend vennoot
&
opdrachtgever)
GRACV
Dekemastate
Adema Architecten
OVL Stiens
-
Externe
subsidies en
(zorg)regelingen
-
WMO-Ioket, WSW
en kaartenbak etc.
Doniastate
(Aanleg, onderhoud en
bedrijfsvoering)
STAR
Andere
[
Spoorfietsbedrijf met exploitatie en revenuen.
De actuele stichtingsstatuten van de NFLS worden op schriftelijk verzoek beschikbaar gesteld.
Project partners en stakeholders
De bijdragen van de deelnemende partners in het project zijn als volgt verdeeld en stellen zich hier beknopt
voor.
1.
St. NFLS
Algehele projectleiding
De NFLS is initiatiefnemer van het spoorfietsplan en zorgt voor de aansturing van het project. Zij
brengt partijen (publiek en privaat) bijelkaar en draagt zorg voor het opstellen van de hiervoor
noodzakelijke documenten en afspraken. De financiering van het project wordt geacht een interne
aangelegenheid te zijn waarvoor zij wel de verantwoording zal afdragen richting de politiek.
2.
Adema Architecten
Adviezen, en functie/verandering (historische) gebouwen
Adema Architecten adviseert en begeleid diverse aanvraagprocedures die nodig zijn om het project
in goede banen te lijden. Daarnaast adviseert zij de NFLS over de mogelijkheden m.b.t de
evenbtuele herontwikkeling en functiewaardering van het station van Jelsum.
3.
Doniastate
Begeleiding
Met het management van Doniastate zijn afspraken gemaakt over de dagelijkse begeleiding van het
spoorfietsbedrijf. Het project kenmerkt zich door een sociaal karakter en zal daarin o.a. gebruik
maken van het nieuwe WMO-loket, AWBZ en WSW regelingen.
4.
Postmus Reparatie & Constructie
zakenpartner
Met Postmus in Blija zijn afspraken gemaakt over productie en levering van spoorfietsen,
groepslorries en technische onderdelen van de infrastructuur die nodig zijn voor het operationele
spoorfietsbedrijf. Dit ook m.b.t de nalevering van onderdelen en het onderhoud van de spoorfietsen.
5.
Gemeente Leeuwarderadeel
Overheid & stakeholder
De gemeente kan de ontwikkeling van het project bijvoorbeeld faciliteren in het process van
vergunningverlening, aanpassing bestemmingsplan en het beschikbaar stellen van de spoorgronden.
De NFLS is voor dit laatste bereid een redelijke jaarlijkse pachtsom te betalen.
® O14 St. NFLS #LWD
Pagina
12 van
13
Slotopmerki ngen
Er is actief overleg gaande met vertegenwoordigers uit de ondernemers- en middenstandverenigingen in de
gemeente leeuwarderadeel. Ook wordt contact onderhouden met dorpsverenigingen en vertegenwoordigers
van culturele instellingen in de periferie van het spoor.
Het project staat ingeschreven als “Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij” bij de kamer van
koophandel Gooi & Vechtstreek, kantoor Hilversum, onder nummer 320.739.77
De stichting Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij is statutair gevestigd in de gemeente
Ferwerderadeel (Marrum) en staat ingeschreven bij de kamer van koophandel onder nummer 524.21.309
Het spoorfietsproject ‘Jelsum
Stiens’ is geïntrapoleerd op basis van het spoorfietsproject “Grenzland
draisine” in Groesbeek en het spoorfletsproject in Brasschaat van het Kempens Landschap. Het eerst
genoemde project betreft een interregionaal samenwerkingsverband tussen de gemeenten Groesbeek (NL)
en Kleve (DId) i.s.w. met de provincie Gelderland en de Duitse deelstaat Nord-Rhein Westfalen. Het andere
project is een initiatief van het Kempens Landschap i,s.m de Stichting NFLS.
—
Informatie is beschikbaar via www.sioorfletsen.nl of www.snoorfietsen.be
Overleg en afspraken met ProRail en de gemeente Leeuwarderadeel zijn hangende dit voorstel en de
definitieve uitvoering van het project. Beide partijen hebben aangegeven de St. NFLS te zullen informeren
over het verdere verloop van dit proces.
De ontwikkeling van de spoorloodsen in Stiens zijn geen onderdeel van de hier gepresenteerde plannen. De
ontwikkeling van deze loodsen zal worden onderzocht vanuit een langlopend onderzoek.
10 COLOFON
Algemene informatie over de (historische) achtergronden van de NFLS, het lokale toerisme, de spoorfietsen
en de promotie van het spoortracé zijn beschikbaar via www.dokkumerlokaaltje.com
Op deze website worden ook media gerelateerde zaken behandeld.
Informatie m.b.t de marketing tool is beschikbaar via het portaal www.nfls.nl
Het contact adres voor de spoorfietsen is:
St. Noord-Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij
P/A Curacaolaan 25
1213 VJ, Hilversum
Tel : 035 647 91 55 (Ktr.)
—
Contact personen
Chris Rijif (Voorzitter)
Mobiel : 0653 76 31 25
E-mail : nfiscjra-cv.com
—
Addy Rutgers (Secretaris)
Mobiel : 0643 67 87 10
E-mail : [email protected]
—
www. nfls.eu
www.dokkumerlokaalije.com
www.srJoorl9etsen.nl
® 2014 St. NFLS #LWD
Pagina 13 van 13
SL ooi— ‘isc1a oka1 Spoori 1RII1i1 tslhulppiJ
DOKKUMEP.
LOKAALTJ E
Ter versterking van toerisme, economische spin -off en streekmarketing van Noordoost Fries/and d m. v
Reactivering spoorlijn Leeuwarden Anjum
-
als toeristische marketingtool
‘It Dockumer Lokaeltsje’
(Het verbindend element tussen toeristische projecten en ondernemerschap)
L
See.k
--
.i
De,, hek)nn
$nnsIIngeIe
.-
.“•‘
--
.
—
Heef.eveen S
----.-
Q
:
S
Assen
-
Opgesteld door
Chris Rijff en Addy Rutgers
11juni 2014
© 2009
-
2014 GP...A-CV Hilversum
/
1 Status: definitief
St. Noord Friesche Lokaal Spoorwegmaatschappij Dokkum
Verantwoording
Dit masterplan is tot stand gekomen zonder subsidie of andere vergelijkbare bijdragen en wordt
gefinancierd vanuit private middelen door een speciaal voor dit doel samengestelde groep ondernemers.
Het is met uiterste zorg samengesteld, al kunnen de auteurs niet instaan voor de eventuele incompleetheid
ervan. Het document betreft de presentatie van een project waarin een volledig herstel van de spoorlijn
Leeuwarden
Anjum in fasen wordt voorzien en is gericht aan bestuurders en politieke
vertegenwoordigers van de provincie Friesland en de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadeel,
Leeuwarderadeel en de stad Leeuwarden, plus andere (private en particuliere) stakeholders in het gebied.
Het plan verantwoordt de realisatie van een reactivering van de spoorlijn Leeuwarden
Anjum, als
marketing instrument van Noordoost Friesland alsmede het realiseren van een toeristische onderneming.
Het plan verbindt en versterkt tevens andere regionale initiatieven en (overheid)projecten in de (ANNO)
regio. Het eveneens gepresenteerde spoorfietsbedrijf is integraal onderdeel van dit masterplan welke is
gebaseerd op het idee van een dienstregeling met spoorfietsen tussen twee of meerdere dorpen gelegen
aan de voormalige spoorlijn Leeuwarden —Anjum.
—
—
Vertrouwelijkheid
De St. NFLS en haar partners hebben hun uiterste best gedaan alle aspecten van dit project te laten
onderzoeken teneinde de betrokken instanties en personen zo goed mogelijk te kunnen informeren. Het
document is tevens bedoeld als leidraad bij een later dit jaar (2014) uit te voeren onderzoek door Heidemij
en/of Arcadis. De in dit document verstrekte informatie is specifiek bedoeld om de stakeholders te
informeren betreffende een toeristisch project in Noordoost-Friesland gelegen in de vier gemeenten zoals
genoemd in de eerste alinea van deze pagina. Het document is niet gebonden aan geheimhouding maar
mag alleen met uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van GRA-CV en / of de st. NFLS worden aangewend
ter voorbereiding van eventuele participatie in voornoemd (intern) onderzoek en het project als zodanig.
Auteursrechten
©2009 2014 GRA-CV, Hilversum
-
Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,
of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën,
opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de rechthebbende.
Alle documentatie en haar inhoud blijven te allen tijde eigendom van GRA-CV in Hilversum en / of de
stichting NFLS in Dokkum. Dit voorbehoud is ook van toepassing op de websites van GRA-CV, de stichting
NFLS en die van haar (zakelijke) partners. Op elk oneigenlijk gebruik van dit document en/of het bezit
daarvan is retentierecht van toepassing.
Hilversum, 11 juni 2014
c
® 2009
2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
Pagina 2 van 36
Leeswij ze r
Om de leesbaarheid van dit document te vergroten is gekozen voor een uiteenzetting op hoofdlijnen. De
NFLS is zich er echter van bewust dat tijdens het lezen toch vragen bij u op zullen opkomen waarop niet
direct een antwoord wordt gegeven in de verklarende teksten. Meer gedetailleerde uiteenzettingen
worden daarom gegeven in diverse bijlagen of appendixen. De NELS vertrouwt er echter op dat een
belangrijk deel van uw vragen evenwel toch zal worden beantwoord. Uiteraard is de stichting bereid om u
(de stakeholders) uitgebreid te woord te staan teneinde zaken nader aan u toe te lichten.
Met behulp van een eenvoudige inhoudsopgave wordt de lezer inzage gegeven in de opbouw van dit
masterplan. Vanaf pagina 17 wordt de strategische benadering van het plan uiteengezet en toelichting
gegeven hoe het plan, en tegen welke kosten, ten uitvoer kan worden gebracht.
Het tweede deel van dit document gaat nader in op diverse details m.b.t. de verschillende aspecten van het
plan en vangt aan op pagina 24. In dit deel wordt ook de samenhang van het marketinginstrument
toegelicht.
Een overzicht met verwijzingen naar diverse rapporten, beleidsnota’s andere (master)plannen en websites
m.b.t. de regio is te vinden op pagina 35. Een deel v/d afbeeldingen bevate links naar relevante websites.
Wij wensen
ii
veel leesplezier.
De Auteurs.
® 2009
-
2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
Pagina 3 van 36
INHOUDSOPGAVE
VOORWOORD
INTRODUCTIE
MISSION STATEMENT
GEMEENSCHAPPELIJKE INCENTIVES
IN LEIDING MASTERPLAN
INHOUD EN STATUS VAN DIT PLAN
KAART SPOORGEBIED
DE NOODZAAK VAN ECONOMISCHE SPIN-OFF
SWOT-ANALYSE
PROJECTMATIGE DWARSVERBANDEN
Eelân project
PROCES
fase (Oostmahorn Anjum) e.v
DE (DOORSLAGGEVENDE) MAATSCHAPPELIJKE FACTOR
Verduurzaming
VERBINDING MET DE LANDBOUWSECTOR
AMBITIES EN UITVOERING
Bestuurlijke afwegingen
QUICK WIN PROPOSITIE
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
MASTERPLAN DOKKUMER LOKAALTJE Deel II
Quo vadis Fryslân?
WAARDE EN BELANG VAN & VOOR DE REGIO
DE SPOORLIJN ALS MARKETINGINSTRUMENT VAN DE STREEK
Reikwijdte van de toeristische tool (projecteigendom)
FACILITERING VAN HET TRACÉ
SPOORFIETSEN
ONTWIKKELINGSGEBIED RONDWEG NOORD
MELKFABRIEK ‘De Dongeradelen’
OVERZICHT FINANCIERINGSOPTIES UIT SUBSIDIEREGELINGEN
Overige informatie en verwijzingen
TRIVIA
COLOFON
26 e.v
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
36
STRATEGISCHE BENADERING (kosten heraanleg ‘top down’)
ORGANISCHE BENADERING (kosten heraanleg ‘bottum up’)
ste
1
-
® 2009
-
2014 GRJ\-CV / St. NftS / C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 4 van 36
VOORWOORD
Dit masterplan is een document op hoofdlijnen en beperkt zich tot het uiteenzetten van de primaire
structuur en de (strategische) benadering m.b.t de uitvoering en realisatie van het DL-project als geheel.
Waar nodig wordt verwezen naar bijlages in de vorm van rapporten of appendixen, welke meer
gedetailleerd toelichting geven op belangrijke aspecten en achtergronden van het project. Een belangrijk
deel van het gepresenteerde plan richt zich om moverende redenen op de zgn. ANNO gemeenten, en de
gemeente Dongeradeel in het bijzonder, daar dit masterplan op haar verzoek tot stand is gekomen.
Het plan voorziet evenwel in de structurering, Organisatie en realisatie van een volledig herstel van de
voormalige spoorlijn Leeuwarden Anjum, en doet daartoe verschillende gefundeerde voorstellen, welke
ook verder worden toegelicht in diverse separate documenten. De onderzoeken die in de afgelopen jaren
werden uitgevoerd en de wijze waarop dit plan tot stand is gekomen zijn gebaseerd op een ‘Top down’
benadering. Om de realisatie van het project gestand te doen is echter bewust gekozen voor een meer
duurzamer ‘Bottum up’ benadering. De motivatie daarvoor wordt gaandeweg dit document uiteengezet.
—
Tevens voorziet dit plan in een verantwoorde benadering en exploitatie van de spoorverbinding, op basis
van een streekvervoerconcept, gebaseerd op het toeristisch gebruik van spoorfietsen op verschillende
locaties langs het tracé. Het businessmodel wat daarvoor is uitgewerkt is mede gebaseerd op een spoorweg
als aanjager voor andere toeristische ontwikkelingen: de spoorlijn als kralensnoer van toeristische
activiteiten. Het geheel vormt de marketingtool waarmee de streek op de kaart gezet wordt.
Om dit masterplan te kunnen verantwoorden is o.a via deskresearch gedetailleerd onderzoek gedaan.
Hierbij is uitgebreid gebruik gemaakt van beschikbare literatuur, internet en archieven. Tevens is een
beroep gedaan op de deskundigheid van specialisten en instellingen. Ook is aanvullend veldwerk verricht.
In het voorjaar van 2011 is het gehele tracé vanuit de lucht gefilmd en met behulp van GPS in stappen van
10 meter over de grond gefotografeerd. Inhoudelijk leveren deze resultaten een zeer belangrijke input voor
het masterplan. De resultaten zullen beschikbaar worden gesteld aan de stakeholders, zoals provincie,
gemeenten en instanties, het lokale bedrijfsleven en de bewoners in de regio.
Er is gestreefd een zo concreet mogelijke inventarisatie te presenteren waarbij met name de ruimtelijke,
financiële, planologische en juridische consequenties van het project zijn getoetst. In deze rapportage
worden dus slechts op hoofdlijnen voorstellen gepresenteerd en verslag gedaan van de tot nu toe behaalde
resultaten. Dit gebeurt onder auspiciën van de stichting NFLS. De NFLS wordt op haar beurt sinds de
aanvang van het project begeleid door GRA-CV uit Hilversum. Dit bedrijf heeft ook het marketingonderzoek
voor de stichting uitgevoerd. Het hier gepresenteerde plan sluit aan op diverse initiatieven en plannen
welke in de afgelopen jaren door gemeentes, lokale stichtingen, particulieren, bedrijven en de provincie zijn
genomen en sluit o.a. aan bij het ‘Toeristisch Programma Friese Wadden’.
De NFLS wil haar kennis en netwerk inzetten en deze in breed perspectief presenteren, teneinde realisatie
en exploitatie van de toeristische spoorverbinding verantwoord
doch empirisch tot stand te laten
komen. De feitelijke reactivering van de spoorlijn betreft vooralsnog het gedeelte Jelsum Anjum, met een
doortrekking over een nieuw te vormen tracé naar Oostmahorn. Dat wil zeggen dat het gedeelte
Leeuwarden Jelsum als spoorverbinding voorlopig buiten dit plan valt, maar dat bijvoorbeeld de nieuwe
groenstrook in Valeriuskwartier wel integraal onderdeel is van de marketingtool. In dit rapport wordt de
nieuwe spoorlijn daarom verder aangeduid als de toeristische spoorfietsverbinding Jelsum Oostmahorn.
-
-
—
—
—
De NFLS hoopt met de reactivering van deze bijzondere historische spoorlijn een bijdrage te leveren aan de
economische ontwikkeling van (Noordoost) Friesland, op basis van een zeer speciale toeristische attractie
welke zich kan beroepen op een van de meest aansprekende onderdelen van het Friese cultureel erfgoed.
Met het herstel van het Dokkumer Lokaaltje krijgt Friesland een unieke toeristische topattractie met
landelijke en Europese allure, daar het project zich het langste spoorfietsproject van Europa mag noemen.’
Het langste spoorfietstraiect nu
ii
Europa is 29 kilometer.
® 2009 2014 GRA-C’J / St. NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
-
Pagina 5 van 36
INTRODUCTIE
Organisatie en bestuur
De NFLS is een stichtingsorganisatie welke zich zal manifesteren namens een speciaal voor deze aanzet
geformeerde joint-venture, bestaande uit diverse regionale ondernemingen, organisaties en particulieren.
De Organisatie gaat zich bezighouden met het opzetten, ontwikkelen en exploiteren van een
marketinginstrument welke gestalte zal krijgen door inzet van de naam, huisstijl en naamsbekendheid van
de historische NFLS in combinatie met het oorspronkelijke spoortracé van ‘Het Dokkumer Lokaaltje’.
Zij wil vanuit die hoedanigheid toeristische arrangementen ontwikkelen in samenwerking met lokale
ondernemers in o.a de toeristenbranche en deze faciliteren ten bate van streek. Zij wil de ontwikkelde
arrangementen zowel regionaal als landelijk, maar ook wereldwijd aanbieden en verkopen. De NFLS werkt
momenteel al samen met enkele belangrijke lokale spelers zoals Talant, Stenden en het ROC. Er is de NFLS
veel aan gelegen gebruik te maken van het WMO-loket, en de sociale werkvoorziening in algemene zin.
Het dagelijks bestuur van de NFLS kent drie functies welke worden bekleed door drie natuurlijke personen.
De zittende bestuursleden bij naam genoemd zijn:
Dhr. C. Rijff, Voorzitter (Niche ondernemer)
Dhr. A. Rutgers, Secretaris (Verbinder / kantelaar)
Dhr. R. Nuijten, Penningmeester (Accountant)
-
-
-
Management
Het huidige management van het project wordt geleid door GRA-CV uit Hilversum dat tot nader order ook
optreedt als coördinator van het project. Zodra de noodzakelijke formaliseringen zijn uitgevoerd zal deze
positie worden overgenomen door een (project)manager vanuit de NFLS. Tijdens de ontwikkelingsfase van
de nieuwe Organisatie zal GRA-CV zaken blijven ondersteunen. Zij wordt daarin bijgestaan door lokale
adviseurs met kennis van de regio en op het gebied van strategische, financiële en commerciële zaken.
Administratie
De boekhouding wordt gedaan door Nuijten Accountants te Dordrecht. Zij is verantwoordelijk voor de
administratie en de jaarstukken van de stichting. De keuze voor dit kantoor wordt ingegeven door het feit
dat het project geïnitieerd is vanuit GRA-CV en Nuijten voor deze reeds optreedt als bedrijfsaccountant.
Bedrijfsvoering en strategie
De stichting NFLS onderscheidt zich door haar ondernemende karakter. In het verlengde van voornoemde
doelstellingen en activiteiten wil de NFLS nauwe samenwerkingen aangaan met een aantal projecten in de
regio, zoals de ontwikkeling van een Waddenwellness Centrum en de exploitatie van één of meerdere
stations langs het tracé. Ook zal worden ingespeeld op reeds bestaande (toeristische) initiatieven elders in
Noordoost friesland. Hierbij moet gedacht worden aan de toeristische MKB-bedrijven in de streek, zoals
B&B’s, horeca, musea enz. Tevens heeft de stichting aansluiting gezocht met meerdere ondernemers in de
regio, zoals bijvoorbeeld wagenborg passagiersdiensten, Landal Esonstad en Camping Lauwersoog.
Samenvattend zijn de voornaamste voordelen van deze benadering:
•
•
•
•
•
•
® 2009
-
Het stimuleren van de regionale economie d.m.v het initiëren van (deel)projecten.
Scheppen van werkgelegenheid t.b.v het MKB. (Aansluiting met andere lokale initiatieven).
Verbinding leggen tussen projecten, toeristische activiteiten en ondernemerschap in de regio.
De ontwikkeling van een duurzame toeristische attractie met landelijke en Europese uitstraling.
Een lokaal vervoersysteem t.b,v. personenverkeer. (Spoorfietsen met dienstregeling).
Ondernemen met inachtneming van principes als SROI en MVO.
2014 GRA-CV / St. NFLS
/ C.
Rijff, A. Rutgers
Pagina 6 van 36
MISSION STATEMENT
Thema’s en Hoofddoelstellingen
De stichting NFLS maakt gebruik van de nalatenschap van de historische NFLS en de naamsbekendheid van
het Dokkumer Lokaaltje en wendt deze aan als marketinginstrument van Noordoost Friesland. Zij wil met
het instrument ondernemerschap en zakelijke dwarsverbanden met de regio verbinden en zo toeristische
en economische spin-off stimuleren. Om haar eigen bestaansrecht te waarborgen heeft de NFLS een
bedrijfsmodel ontwikkeld gebaseerd op de verhuur van spoorfietsen langs het gehele tracé, met daaraan
gekoppeld de verkoop van toeristische arrangementen. Daarnaast treedt zij op als spoorfietsproducent.
Benadering en Werkwijze
Met het marketinginstrument wordt de natuurlijke identiteit van de Noordoost Friese streek in de markt
gezet waarmee deze regionaal, landelijk alsmede internationaal ‘verkocht’ kan worden aan het publiek. Om
het instrument ‘handen en voeten’ te geven zijn (deel)projecten ontwikkeld waarmee een concreet begin
kan worden gemaakt met het marketingbedrijf. Om de beleving van het spoor te vergroten is de stichting
begonnen met het terugplaatsen van spoormeubilair, zoals andreaskruisen, seinpalen en telegraafmasten.
Dit is onderdeel van de fysieke ontwikkeling van het instrument. Om haar promotionele werk uit te dragen
beschikt de NFLS over een uitgebreide informatieve website en maakt zij gebruik van sociale media zoals
Facebook, Twitter en Linkedin. Ook geeft zijn informatieve brochures, posters, stickers en e-mailings uit.
Streekmarketing (NFLS Web-app
+
boek)
Sinds oktober 2013 bied de stichting een speciale web-app aan. De app is ontwikkeld ter promotie van het
boek ‘Opkomst en ondergang van de Noord-Friesche Locaal Spoorwegmaatschappij’ en omvat het hele
spoornetwerk van de historische NFLS. De app stelt iedereen met een smartphone, tablet of laptop in de
gelegenheid toeristische attracties langs het tracé gemakkelijk onder handbereik te krijgen. De app bestaat
uit vier thema’s, te weten; Attracties, Eten & Drinken, Verblijf & Overnachting of een (sponsor)vermelding
onder Diverse. De web-app
2 is een belangrijk onderdeel van de topattractie die het Dokkumer Lokaaltje is.
OPKOMST EN ONDERGANG
VAN DE NOORD•FRIESCHE
Fig. 1. Screenshot web-app
2
Figuur 2.
Historisch naslagwerk NFLS (0e ge Kleine)
De speciale nfls web-app s beschikbaar via een speciale website www.rrtlsnl
® 2009 2014 GRA-C’I / St. NELS /
c.
Rijtf, A. Rutgers
Pagina 7 van 36
GEMEENSCHAPPELIJKE INCENTIVES
Toerisme en recreatie spelen een belangrijke rol in de gemeenten van het spoor. Ook in breder verband
behoren de ANNO gemeenten tot deze groep. Zij hebben op dit gebied zeer veel te bieden en mede
daardoor zien de gemeenten kansen voor “het versterken van de toeristisch-recreatieve sector” in de
gehele regio. Dit uitgangspunt behoort zonder uitzondering tot de economische hoofddoelstellingen in de
verschillende collegeprogramma’s. Daarnaast zijn de gemeenten gebaat bij een vitale regionale economie.
Om het toerisme op een verantwoorde manier ontwikkelingsmogelijkheden te bieden, hebben de
(spoor)gemeenten beleidsplannen opgesteld welke elkaar in belangrijke mate overlappen. Vastgesteld kan
worden dat in dat verband grote zorg bestaat m.b.t tot verschraling van diverse voorzieningen op het platte
land. Gelijktijdig bestaat de wens om datzelfde achterland een impuls te geven op het gebied van recreatie
en toerisme. Dit plan kan daar in hoge mate in voorzien als men bereid is om het gezamenlijk te dragen.
Met dit plan wordt een gezamenlijke visie ondersteund omdat het gebaseerd is op de wensen van alle
stakeholders en betrekkelijk eenvoudig kan worden uitgevoerd binnen de (beleids)kaders zoals die door
Rijk, Provincie en gemeente zijn gesteld. Derhalve behelst dit plan te voorzien in een zeer concrete
(economische) ontwikkeling die echter wel in diverse bestemmingsplannen zal moeten worden vertaald. In
de ‘Quick win propositie’ op pagina 16 wordt dit nader toegelicht aan de hand van een concreet voorbeeld.
Toerisme is één van de speerpunten van beleid voor alle gemeenten in het Waddengebied. Gegeven de
kwaliteiten van het Waddengebied en de demografische en maatschappelijke ontwikkelingen die zich in
(Noord) Nederland voltrekken anticipeert dit plan op die trend.
2. Kunstwerk nabij station Finkum (foto: T. :e Huizen ga)
® 2009
2014 GRA-CV
/ St.
NFLS / C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 8 van 36
INLEIDING MASTERPLAN
Algemeen
In het kader van een historische inventarisatie van de voormalige Noord-Friesche Lokaal Spoorwegen zijn in
de afgelopen 10 jaar vele onderzoeken en studies uitgevoerd. Hiertoe wordt o.a. ook de in 2004 in gang
gezette herontwikkeling van station Marrum gerekend. Een van de bekendste resultaten van alle studies
betreft het in oktober 2013 gepresenteerde boek “Opkomst en ondergang van de Noord-Friesche Locaal
Spoorwegmaatschappij”. In de afgelopen 4 jaar is de focus komen te liggen op de restanten van het
noordoostelijke tracé, welke nu in belangrijke mate invulling geeft aan het hier gepresenteerde masterplan.
In navolging van voornoemde onderzoeken zijn via een quick scan en een uitgebreide marketingsurvey de
economische haalbaarheid, en mogelijkheden m.b.t. een volledig herstel van de spoorlijn aangetoond. Dit
onderzoek is uitgevoerd door GRA-CV uit Hilversum, een bureau gespecialiseerd in Niche Market
Development. Aanvullend zijn diverse businessmodellen doorgelicht, waarmee voldoende rendement kan
worden gegenereerd om voornoemd herstel tot stand te brengen. Eén pijler daarin is het spoorfietsbedrijf.
Anticiperend op deze uitkomsten is een marketingorganisatie opgezet (de stichting NFLS) welke inmiddels
voldoende draagvlak onder de lokale bevolking en de gemeenten heeft weten te creëren teneinde het
voormalige spoortracé in fasen te reactiveren als toeristische spoorverbinding in Noordoost Friesland. Het
document ‘Projectoverzicht Toeristische Spoorverbinding’ dient daarbij als nadere toelichting, en kan via de
website van de stichting worden verkregen. Om de plannen voor deze spoorlijn te kunnen realiseren wordt
tot nu toe van gemeentes, provincie en grondeigenaren met name faciliterende medewerking gevraagd.
Kernpunten
De stichting NFLS richt zich op drie hoofdthema’s, te weten; versterking en ontwikkeling van toerisme,
facilitering t.b.v economische spin-off (werkgelegenheid) en vermarkting van de Noordoost Friese
landstreek als zodanig. Het gebied van het instrument omvat derhalve de vier gemeenten waarin het tracé
oorspronkelijk was gelegen, namelijk Leeuwarden, Leeuwarderadeel, Ferwerderadeel en Dongeradeel.
In het plan wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de mogelijkheid gemeenten, provincie en
grondeigenaren, actief te laten participeren in dit unieke project. Vooralsnog wordt daarvoor van
gemeente en provincie een zeer beperkte financiële bijdrage gevraagd. Laatst genoemde bijdragen staan
daarbij m.n. in relatie tot de feitelijke heraanleg van de spoorbaan. Participatie zal bij voorkeur in ANNO
verband tot stand worden gebracht. De provincie heeft daar bij monde van gedeputeerde Kramer en de
verantwoordelijk beleidsambtenaar op 14 november 2013 al een voorschot op genomen door zich hard te
willen maken voor een 1/3, 1/3, 1/3 financiering van het project.
De uitkomsten van het in 2011 uitgevoerde marketingonderzoek bieden voldoende houvast om een
investeringspropositie mee te onderbouwen welke gericht is op de ontwikkeling van een toeristische
spoorverbinding en daaraan gekoppelde arrangementen.
Gegeven de vele positieve reacties die de NFLS in de afgelopen tijd heeft mogen ontvangen, zijn de
initiatiefnemers van het project ervan overtuigd dat de spoorlijn een belangrijke economisch vliegwiel is
voor de gehele regio en de ondernemers in het gebied. Bovendien voorziet het project in belangrijke mate
een verbindend element te vormen tussen diverse andere ontwikkelingen in de regio.
Quote: ‘Toerisme is een samengestelde sector waarin veel relatief kleine aanbieders actief zijn. Van belang
is om deze sector goed te organiseren waarbij alle belangen een plaats krijgen. Daar ligt een opgave voor
zowel ondernemers als de overheid om daarin een niet aflatende verantwoordelijkheid te nemen’
.
3
Pag. 25, Toeristisch Programma Friese Wadden
2009
-
2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 9 van 36
INHOUD EN STATUS VAN HET PLAN
Voor u ligt een masterplan bestaande uit twee delen welke tot stand is gekomen op basis van ruim vier jaar
voorbereiding, en waaraan diverse (markt)partijen input hebben geleverd. Het plan haakt in op diverse
andere (grootschalige) ontwikkelingen in Noordoost Friesland, zoals bijvoorbeeld ‘Holwerd aan Zee’, het
Sud 1e-project en het Eelân-project. Bij het opstellen van het onderhavige materiaal is tevens gekeken naar
een integratie met andere thema’s en plannen die kenmerkend zijn voor het Waddengebied en hun
aanwezigheid daarin. Daarnaast biedt dit masterplan handvatten voor tal van kleinere (private) initiatieven.
Het resultaat is een integraal plan voor het herstel van de voormalige spoorlijn Leeuwarden
Anjum,
waarin naast recreatie en toerisme ook dwarsverbanden zijn gelegd met (duurzame) landbouw,
cultuurhistorie, natuur en landschap en de (her)ontwikkeling van historisch erfgoed. Voorbeelden hiervan
zijn de locloodsen in Stiens, de Melkfabriek in Morra en de steenfabriek in Oostrum. Deze thema’s spelen
een belangrijke rol en zijn op een evenwichtige, duurzame en verantwoorde wijze met elkaar te verweven.
Zodoende kunnen de kernkwaliteiten van het project en de daaraan te relateren andere projecten goed tot
ontwikkeling komen en in sociaal-economisch opzicht maximaal worden benut. Het 1 + 1 = 3 principe.
—
Coalitieverbanden met andere projecten
Het project Stid le is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van Dokkum en grijpt terug op o.a. de
opvaarten in de regio van het spoor. Zo is bijvoorbeeld de locatie van de melkfabriek in Morra met deze
toekomstige spoor- en vaaractiviteiten te verbinden. Ook Esonstad of het project ‘Holwerd aan Zee’ zijn
een goed voorbeeld van zo’n samengang. De som van deze projecten en bedrijven kan een enorme
economische impuls geven aan de streek als geheel. Ook de vele omringende dorpen zullen profiteren van
deze impuls. Uit diverse maatschappelijke kosten-baten-analyses komt naar voren dat deze projecten bij
voorkeur in samenhang binnen een meerjarenprogramma tot ontwikkeling moeten worden gebracht.
Nagenoeg alle projecten maken, zeker wanneer deze onderling worden verbonden, deel uit van de Agenda
Netwerk Noordoost. Het biedt de regio zodoende belangrijk meer en groter perspectief. Gemeentelijke
samenwerking in de nof-regio levert een duurzaam ontwikkelingsperspectief en kan beter rekening houden
met belangrijke demografische ontwikkelingen, zoals krimp, vergrijzing en ontgroening van de bevolking.
Het hier gepresenteerde masterplan kenmerkt zich door meerdere, opzichzelfstaande deelprojecten.
Gegeven hun onderlinge samenhang met de genoemde andere initiatieven, en de bijdragen aan de doelen
van o.a. het Waddenfonds en het fonds ‘Wurkje foar Fryslan’ is de NFLS ervan overtuigd dat een
(revolverende) kapitaalinjectie in het project een verantwoorde en goede besteding zal zijn die de hele
regio ten goede komt. Het project komt in principe in aanmerking voor het Waddenparelprogramma van
.
4
het Waddenfonds en ook het NUON fonds biedt, met haar revolverende karakter vele aanknopingspunten
Draagvlak en inbedding
Door haar ‘bottom up’ benadering kan het project nu al rekenen op groot draagvlak. In de regio zijn sinds
2011 meerdere voorlichtingsbijeenkomsten en informatiedagen georganiseerd zoals bijvoorbeeld de Expo
Noordoost Fryslân en de voorlichtingsavond in de Iisherberg van 16 januari jI. in Dokkum, waarop de
plannen zijn toegelicht aan de streek en haar bewoners. Ook de vele publicaties in de lokale media dragen
in belangrijke mate bij aan het creëren van draagvlak. Gek genoeg gaat dit draagvlak al langer terug dan
menigeen zou vermoeden. Tijdens de ruilverkaveling in de jaren ‘70 zijn belangrijke landschappelijke- en
cultuurhistorische elementen van het spoortracé bewaard gebleven vanuit de gedachte het Dokkumer
Lokaaltje op termijn terug te laten komen.
Dit gegeven levert nu het voordeel op dat grote delen van het tracé eenvoudig en relatief goedkoop
kunnen worden hersteld. Zodoende kunnen aanwezige fiets- en wandelpaden worden aangesloten op oude
waterwegen, waarmee een brug kan worden geslagen naar bijvoorbeeld het Sud Ie project. Daarmee wordt
een waardevolle recreatieve incentive gecreëerd gebaseerd op een reeds in het gebied aanwezige
infrastructuur van oude beroepsvaarroutes, zoals bijvoorbeeld de opvaart naar de melkfabriek in Morra,
waar een Wadden Wellness Centrum is voorzien. Maar ook bij Hijum kan een dergelijk opvaart inzet zijn.
‘
SIz. 18, Subsidies omtrent Dokkumer Lokaaltje (Stenden ETFI)
® 2009
2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 10 van 36
KAART SPOORGEBIED
Gebiedsomvang marketingtool
Op onderstaand kaartje worden de twee spoorlijnen getoond (rood) waar het in dit plan om handelt. Het
betreft het tracé van de spoorlijn Leeuwarden Anjum en de paardentram van Dokkum naar Veenwouden.
Ingevolge de aanleg van de Centrale As zal op termijn de weg van Dokkum naar veenwouden (N356)
worden afgewaardeerd. Hierop is een voorstel gelanceerd door de wethouder RO van de gemeente
Dongeradeel om onderzoek te doen naar de mogelijkheden om de hier eveneens vroeger gelegen
tramverbinding op te nemen in dit masterplan. Er is over dit plan al enig overleg gevoerd met de
wethouder van de gemeente Dantumadeel welke in beginsel positief staat tegenover dit idee. Beide lijnen
maken zodoende deel uit van de regionale marketing tool en de daarbij behorende NFLS web-app.
—
It Dockumer Lokaeltsje (Leeuwarden Stiens Marrum Holwerd Dokkum
Paardentram Dokkum (Dokkum Damwoude Valom Veenwouden)
-
—
-
—
—
—
—
—
—
Oostmahorn)
-
Kansen in Kernen
Kansen in Kernen heeft voornoemde mogelijkheden verwerkt in een visie voor de herinrichting van de
dorpen en gaat in uitvoering wanneer (delen van) de Centrale As in gebruik genomen zijn. De verwachting
is dat in het voorjaar van 2015 de uitvoering start in Garyp. In het najaar van 2015 volgen dan Damwoude
en De Valom. Vanaf 2016 zijn de dorpen Veenwouden, Hardegarijp en Burgem aan de beurt.
Ondersteunende Web-app
Om de functie v/h marketinginstrument te versterken is een speciale web-app ontwikkelt. Met deze app
kan het gebied alvast worden verkend op haar toeristische mogelijkheden. De op de kaart getoonde blauwe
icoontjes verwijzen daarin naar diverse (toeristische) activiteiten en bezienswaardigheden in het gebied.
Wie met de app in de hand de streek wil verkennen kan, door op een van de icoontjes te klikken, snel iets
van zijn of haar gading vinden. De icoontjes verwijzen naar culturele en historische bezienswaardigheden
zoals musea of landschapelementen maar ook naar horecagelegenheden zoals Hotels, Bed & Brochje en
cafés. De witte icoontjes verwijzen specifiek naar nog bestaande elementen van het spoor, zoals bruggen,
spoordijken en stations, of andere NFLS locaties, zoals de recent geplaatste andreaskruisen en hekjes bij de
voormalige overwegen in het tracé. Wie zelf foto’s wil plaatsen kan dat doen via de website: www.nfls.nl
® 2009 2014 GRA-C\/ / St. NFLS / C. Rijft, A. Rutgers
-
Pagina 11 van 36
DE NOODZAAK VAN ECONOMISCHE SPIN-OFF
Ondernemen met de streek door stimulering van zakelijke dwarsverbanden
De noordelijke regio’s van Nederland worden gekenmerkt als economisch zwak. Om demografische
leegloop tegen te gaan zijn vanuit Europa diverse stimuleringsregelingen in het leven geroepen.Een aantal
daarvan komt in aanmerking te worden aangewend voor de in dit plan beschreven doelstellingen.
Aanvullend kan aanspraak worden gemaakt op fondsen ter ondersteuning tot behoud van cultuurhistorisch
erfgoed. Door hier op in te spelen worden goede kansen aan de streek en haar bewoners geboden. De NFLS
wil met de spoorlijn de toeristensector in de regio maximaal faciliteren.
Er is de (ANNO)gemeenten veel aan gelegen de streek nog aantrekkelijker te maken voor toeristen en
wordt daarin door zowel provincie als het rijk (financieel) gesteund. Vanuit die context is vaak gespeeld met
de gedachte om (delen) van het spoor te herstellen voor recreatief gebruik. Zelfs enkele stationseigenaren
hebben in de afgelopen jaren concrete plannen gemaakt in die richting
.
5
Vanwege demografische ontwikkelingen (krimp/vergrijzing) staat de regio onder druk. Nieuwe generaties
hebben daardoor moeite om binding met de streek te houden. Dienaangaande is er behoefte aan een
belangrijke economische impuls om mensen van buiten de regio naar de streek te krijgen. Het herstel van
de spoorlijn “Het Dokkumer Lokaaltje” kan daar een bijzonder grote bijdrage aan leveren. Het spoorfietsen
daarin is gebaseerd op een dienstregeling waarmee het als lokaal vervoersmiddel dienst kan doen. Het
spoorfietsen stelt de toerist tevens in de gelegenheid om het landschap op een unieke manier te beleven.
De belangstelling onder bevolking en politici is momenteel groter dan ooit. Wie het onderwerp “Dokkumer
Lokaaltje” aanroert, ontmoet bijna altijd een positieve reactie, al moet worden opgemerkt dat vanuit de
agrarische sector wel enig protest te verwachten valt. Met name de schaalvergroting zet hier druk op de
ketel, al lijken de meeste agrariërs te anticiperen op toekomstige onderhandelingen. Herverkaveling zou
echter een belangrijke rol kunnen spelen bij het oplossen van deze bezwaren. Ook de nieuwe regelingen
m.b.t (Europese) landbouwsubsidies leveren goede openingen in toekomstige MVO-participaties met de
agrarische sector. Het motto in de streek is: ‘het is pas hooi als het op zolder ligt’. Quo vadis NO-Friesland?
Noordoost-Friesland is een sterk agrarische regio. Het landschap in de drie noordelijke gemeenten is
nagenoeg vlak maar wordt gekenmerkt door typische landschapskenmerken zoals terpen, oude polders,
kerken, molens en dijken. Rust en stilte zijn voor menig toerist een verademing om te ervaren. Wanneer de
eilanden en het Waddengebied bij de landstreek worden betrokken is sprake van een ongekende
ruimtelijke ervaring. De streek heeft diverse historische en culturele trekpleisters zoals, terpen, molens en
musea. Nabij Oostmahorn ligt een groot vakantiepark van Landal, en er zijn plannen voor een kuuroord.
Parel in de regio is de noordelijkste stad van het land, Dokkum. De stad is met name bekend vanwege
Bonifatius, maar ook de Elfstedentocht en Sonnema berenburg doen hier een duit in het zakje. Er is een
ruime keus aan ontspanning en vermaak voor iedereen. De middenstand en het uitgaansleven zijn goed
vertegenwoordigd. Er is een streekziekenhuis gevestigd plus vele andere publieksvoorzieningen. Uiteraard
verwijst ook de naam van de spoorlijn naar deze stad. (Vn t Dockumer Lokaeltsje siet men rom it hiele em!)
De verbindingen van en naar de regio zijn goed. Vanaf Leeuwarden slingert de N357 via Stiens, Ferwerd en
Marrum naar Holwerd en Ternaard. Dokkum wordt o.a. ontsloten door de N361 vanuit Drachten en
Lauwersoog, de belangrijkste haven in de regio. Met de komst van de Centrale-as zal de regio nog beter
ontsloten worden. In het hele gebied liggen tal van dorpen verspreid in het landschap en langs de spoorlijn.
In totaal zijn ruim 18 plaatsen door het spoor als een ‘toeristisch kralensnoer’met elkaar te verbinden.
De gelegenheid om zich als landstreek te manifesteren dient zich op unieke wijze aan. Het Dokkumer
Lokaaltje kan zich verbinden met tal van andere ontwikkelingen in de regio, zoals bijvoorbeeld ‘Leeuwarden
Culturele Hoofdstad 2018’ het Noorderleegh, ‘Holwerd aan Zee’, het Eelân-project en Sud-le project. Vanuit
dat perspectief bezien liggen de kansen al voor het oprapen, om nog maar te zwijgen van de spin-off.
‘Staton Marrum-Westernijkerk is daarvan een sprekend voorbeeld.
® 2009 2014 GRA-cv / St. NFLS /
-
c.
Rijff, A. Rutgers
Pagina 12 van 36
SWOT-ANALYSE
Voordat een koers voor de komende jaren kan worden uitgezet kan het geen kwaad kort stil te staan bij de
huidige positie van de regio. De sociaal-economische trends die voor komende decennia zijn te verwachten
zijn weergegeven in onderstaande SWOT-analyse. Veel van deze issues staan uitgebreid beschreven in
diverse studies en onderzoeken, uitgevoerd door tal van instanties en overheden. Op pagina 35 worden in
het ‘Overzicht bijlagen, documenten en verwijzingen’ tal van documenten genoemd over dit onderwerp.
STERK
‘
‘
‘
V
v’
POSITIE
v’
V
/
V
‘
ZWAK
strategische ligging in driehoek Leeuwarden
Drachten-Groningen
Aanwezigheid Nationale Landschappen en
Parken en Werelderfgoed
Aanwezigheid van sterke regiokernen
Stad met een goed voorzieningenniveau
Natte infrastructuur
Sociale cohesie en samenhang
Flexibiliteit door kleinschaligheid bedrijfsleven
Dynamisch en betrokken bedrijfsleven
Aanwezigheid eigen kabelbedrijf
v’
‘
‘‘
v’
“
v’
“
/
KANSEN
“
/
V’
TRENDS
/
/
V
‘
“
Figuur 4.
Lage sociaal-economisch positie
iie economie
Beperkte werkgelegenheidsgroei
Perifere ligging
Geen duidelijk imago
Innovatiegehalte totale bedrijvigheid
Financiële positie overheden
Bescheidenheid leidt tot introverte houding
BEDREIGINGEN
Toenemende krimp en vergrijzing
Toenemende integratie stedelijke knooppunten
Noord-Nederland
Toenemend belang kwaliteit wonen en leven bij
arbeidsmarktkeuses
vervagende grenzen tussen wonen en werken
Toenemende behoefte aan rust, ruimte en bezinning
Opkomst van de netwerkeconomie
Groeiende behoefte aan eigen kwaliteitsproducten
Groeiende behoefte aan alternatieve energie
Opkomst ‘cradle-to-cradle’ principe
‘
“
7
7
“
Toenemende krimp en vergrijzing
Schaalvergroting
Tekort aan vakmensen
Tekort aan hogeropgeleiden
Afbouw Europese landbouwsubsidies
Concurrentie en kannibalisme t.o.v. andere regio’s
SWOT-analyse noordoost Friesland
Sterke punten
Noordoost Friesland is een plattelandsregio waarin grote stedelijke kernen ontbreken, echter zijn deze
stedelijke voorzieningen niet ver weg. De regio is strategisch gelegen tussen de grote stedelijke kernen
Leeuwarden, Heerenveen en Drachten. Haar ligging kan goed worden benut door de verbindingen tussen
platteland en stad te versterken. Onderzoek laat zien bijna 90% van alle economische en sociale interacties
plaatsvindt binnen een straal van drie kwartier reistijd. Vanuit Leeuwarden of Drachten is het hele gebied in
ruim een half uur te bereizen. Deze reistijd zal zich in de nabije toekomst nog gunstiger ontwikkelen met de
komst van de Centrale-as, als men ook vanuit steden als Goningen en Heerenveen in drie kwartier in
Dokkum kan komen. Alleen de dorpen in het uiterste noorden zullen iets meer reistijd vergen. Echter valt
de hele regio op iets langere termijn binnen het ‘daily urban system’ van de noordelijke steden.
[
LCEUWAROCM
KernrichUng landschap
met NFLS spoormeubilair
-
,N,LLfr.
Speciale web.app om
regio mee te verkennen
Unieke mitreen als
attractie voorjong & oud
Dienstregeling met
recreatieve spoorfi etsen
Reis langs de ‘virtuele’ stations en ontdek hoe fantastisch u kunt recreëren in noordoost Friesland 1
® 2009 2014 GPA-C
-
/ St.
NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
Pagina 13 van 36
PROJECTMATIGE DWARSVERBANDEN
Dit masterplan legt enerzijds projectmatige verbanden met andere plannen, initiatieven en projecten in de
regio en anderzijds verbanden op het niveau van de bedrijfsvoering, waarbij een koppeling wordt gemaakt
tussen de attracties en het spoor. Onderstaand enkele belangrijke voorbeelden van zulke dwarsverbanden:
Sud 1e-project en de opvaarten
In de plannen van de gemeente Dongeradeel
6 om de Sud-le opnieuw bevaarbaar te maken voor de
pleziervaart staat onder andere het volgende geschreven:
“Over de St)d Ie en bijbehorende opvaarten naar bijvoorbeeld Anjum werden de schepen over dejaagpaden voortgetrokken door
paarden en/of mensen. Er zijn maar weinig oorspronkelijke jaagpaden bewaard gebleven. Nu ligt er de kans om de geschiedenis
weer in nieuw perspectief tot/even te brengen”.
Deze opvaarten maakten deel uit van een uitgebreid transportnetwerk om o.a. de vele melkfabrieken in
het gebied te ontsluiten. Zo waren naast Anjum ook dorpen als Morra, Hallum en Ferwert aangesloten op
dergelijke opvaarten. Het spoortracé van het Dokkumer Lokaaltje versterkt daarmee in hoge mate juist dit
project omdat het de recreatieve vaarwegen laat aansluiten op de stations. Onderstaand kaartje toont hoe
mooi de spoorlijn en de opvaarten in het Sud-le project met elkaar te verweven zijn. Ook het smalspoor
vanaf de steenfabriek in Oostrum naar de Sud-le staat er op. (Onderaan witte gebied)
-
I——
t
--.-..
*
—
_;
=.=—
-
kø
S.>
S..
t’
-
\Figuur 6.
:
Gebiedmarkering Sud 1e-project
Waddenwellness (kuuroord) Morra-Lioessens
In aanvulling op voornoemde plannen en ontwikkelingen is nabij het voormalige station van Morra
Lioessens een Wadden Wellness Centrum (kuuroord) voorzien waarvoor HanzeHogeSchool Groningen een
uitgebreid conceptvoorstel en ontwerp heeft uitgewerkt. Met de ontwikkeling van een kuuroord wordt
ingespeeld op een al langer bestaande behoefte in deze regio. De gemeente Dongeradeel heeft daarom
een hoge prioriteit gegeven aan een dergelijke ontwikkeling
. Meer over dit onderwerp is te vinden op
7
www.waddenwellness.com
“In de zogenaamde Agenda Netwerk Noordoost hebben vijf gemeenten in de regio in samenwerking met provincie Fryslîn een plan gemaakt voor hun sociaaleconomische toekomst, Dit biedt de regio duidelijk meer toekomstperspectief. De gemeente Dongeradeet zet in op verschillende projecten, waaronder Ssid le”.
‘Op pagina 35 van het ‘Toeristisch Programma Friese Wadden’ staat over dit onderwerp specifiek vernoemd: ‘Stimuleren en ondersteunen Kuuroord in Dongeradeel’
® 2009 2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijff, A. Rutgers
-
Pagina 14 van 36
Eelân project (Twa architecten Birdaard)
Het Eelân-project is een initiatief van TWA architecten in Birdaard, en de gemeenten Leeuwarden en
Ferwerderadeel. Kernvraag in dit project is:
Hoe kunnen de cultuurhistorische kwaliteiten van de Dokkumer Ee in gezet worden als inspiratie en
kans om nieuwe ruimtelijke kwaliteiten te ontwikkelen en bestaande kwaliteiten te veronkeren, direct
langs de rivier en in de ruime invloedssfeer van de Ee?
Het Eelân-project kan uitstekend faciliteren richting de spoorlijn met diverse opvaarten en landwegen en zo
bijdragen aan de versterking van een toeristische synergie. Informatie over Eelân via: www.eelan.info
Steenfabriek Oostrum (smalspoorverbinding Sud-le)
De steenfabriek in Oostrum is een begrip in de Noord Friese regio. Met haar karakteristieke schoorsteen is
zij een van de meest beeldbepalende gebouwen in het landschap. De compleetheid van de fabriek, met
haar unieke kalkoven en omringende loodsen, hebben een rijksmonumentale status. Het toeval wil dat een
van de vroegere eigenaren plannen heeft om delen van de hier vroeger gelegen smalspoorlijn te herstellen
en zo een verbinding te maken tussen de fabriek en de Sud-le. Het materiaal om de spoorlijn aan te leggen
en de treintjes om mee te rijden staan al geruime tijd in opslag. De smalspoorlijn werd vroeger gebruikt om
klei uit de Ee en de Sud-le te transporteren naar de fabriek.
Holwerd aan Zee (versterkende synergie)
Holwerd heeft een veerverbinding met Ameland. Jaarlijks vertrekken hier ruim 500.000 mensen van en
naar het vasteland. Het aantal verkeersbewegingen van en naar Holwerd zelf overstijgt meer dan 1 miljoen.
Een substantieel deel wordt gevormd door toeristen die een bezoek brengen aan het eiland. Bijna 90% van
de eilandbevolking leeft dan ook, direct of indirect van het toerisme. Om de Waddenbeleving te versterken
wordt in diverse toeristische uitvoeringsprogramma’s gezocht naar mogelijkheden om het eilandgevoel al
op het vaste land te laten beginnen.
De recent gepresenteerde plannen rond het project ‘Holwerd aan Zee’
8 spelen daar ook op in. Het plan
voorziet ook in het herstel van een vaarverbinding met Dokkum. Een koppeling met het Dokkumer
Lokaaltje als lokaal vervoersconcept (spoorfietsen) ligt daarom voor de hand, omdat deze attractie
voldoende uitstraling heeft om mensen van het eiland naar het vaste land te lokken. Vanuit de
arrangementensfeer bekeken zou rederij Wagenborg daar een faciliterende rol in kunnen spelen.
Overige dwarsverbanden in vogelvlucht
Impressie ‘Holwerd aan Zee’
:.
Uitvoeringsprogramma Lauwersmeer ‘Op koers’
Gastengilde (B&B’s) horeca en musea etc.
Dorpsverenigingen en DOM’s
Fiets-, wandel- en vaarroutes
Vervoer van en naar de attracties
Elektrisch transport heeft de toekomst en past bovendien goed bij de rustzoekende recreant. Daarom
anticiperen de plannen van de NFLS op deze voorzieningen voor elektrisch aangedreven vervoer zoals
fietsen, boten en railvervoer. Langs het gehele spoor zullen daarom oplaadpunten worden aangebracht bij
overwegen, abri’s, en kruisingen met waterwegen, waarmee de reeds geplande voorzieningen op dit punt
vanuit het Sud-le project direct te koppelen zijn aan het in beide plannen beoogde herstel v/d opvaarten.
Wie vanaf een station of abri
9 zijn of haar weg wil vervolgen naar bijvoorbeeld het Noorderleegh een B&B
of een andere attractie in de buurt, kan gebruik maken van dit aanvullende en duurzaam elektrisch vervoer.
Informatie over elektrisch transport is o.a. beschikbaar via de website: www.fietstaxigroningen.nl
‘Bezoek voor nieer informatie de website www.holwerdaanzeenI
Abr,s zijn tussen liggende stoplaatsen Langs het spoor, vaak op speciale locat,es waar het tracë andere intrastructuren kru,st,
® 2009
-
2014 GRA-CV
/ St.
NFLS
/ C.
Rijif, A. Rutgers
Pagina
15 van 36
PROCES
Uitvoering
Dit masterplan is tot stand gekomen met inbreng van vele anderen en is het resultaat van een meerjarig
organisch proces. Het resultaat waaraan veel mensen direct en indirect hebben meegewerkt heeft een
empirisch proces op gang gebracht welke slechts in lijn behoeft te worden voortgezet om een volledig
herstel van het Dokkumer Lokaaltje mogelijk te maken. Indien deze organische (bottom up) benadering
door met name de overheden wordt omarmd kan het project zich verheugen op een zeer breed
gemeenschappelijk draagvlak op basis waarvan diverse realistische en concrete projecten zeer snel tot
bloei kunnen worden gebracht.
HOOFDDOELSTELLINGEN
Uitwerking
Dit masterplan vormt het raamwerk waarbinnen een volledig herstel van de spoorlijn Leeuwarden
Oostmahorn in fasen gerealiseerd kan worden. De toeristische spoorverbinding zal o.a worden ingezet voor
het recreatief gebruik van spoorfietsen, maar ook als kralensnoer (aanjager) dienen van andere initiatieven.
—
Het plan speelt in op de reeds bestaande krimpproblematiek van de gehele noordelijke regio. Het in dit
plan gepresenteerde voorstel beperkt zich om moverende redenen zeker voor zover het de aanleg van
rails betreft tot de gemeente Dongeradeel, waar een spoorverbinding tussen Holwerd en Oostmahorn in
fasen gestalte zal krijgen. Om de lezer daarover zo goed mogelijk te informeren is dit masterplan opgesteld
waarmee overheden, ondernemers, fondsen, financiers en investeerders zich goed kunnen voorbereiden.
-
-
Voor de volledigheid van dit masterplan verwijzen wij u naar een overzicht van documenten en rapporten
op pagina 35 van dit document, of via de site: www.dokkumerlokaaltje.com/wachtkamer-documentatie
Figuur 7.
10
Spoorfietsdemonstratie op het ‘Oliespoortje’ bi] Schoonebeek’° (20-05-2014)
TV Reportage van RTV-Drenthe (1205-2014)
® 2009
2014 GRA-CV
/ St.
NFLS / C. Rijtf, A. Rutgers
Pagina 16 van 36
STRATEGISCHE BENADERING
Top down
De heraanleg van de spoorlijn Leeuwarden Anjum is betreden vanuit een top down benadering. Vanuit
dat perspectief is een complete inventarisatie gemaakt m.b.t de kosten van een volledig herstel van één
enkel spoor gebaseerd op een serie offertes uitgebracht aan één opdrachtgever en uit te voeren door één
aannemer. Met een volledig herstel wordt bedoeld een spoorverbinding vanaf het stootblok in Leeuwarden
tot de voormalige locloods in Anjum, waarbij vanaf deze locatie het tracé met 2,8 kilometer zal worden
verlengd naar Oostmahorn
. Het complete tracé komt daarmee uit op een totale lengte van 49,4
11
kilometer.
—
Kosten heraanleg (tijd VS investeringen)
De kosten van een volledig herstel zijn berekend op een totaal bedrag van maximaal 17,6 miljoen euro. De
som der investeringen vertaalt zich daarmee in een bedrag van € 356.276, = per kilometer. Dit bedrag is
inclusief de aankoop van alle benodigde grond, op basis van prijzen verworven door onteigening. Verder
zijn in dit bedrag de kosten begrepen m.b.t. de aankoop van al het spoorwegmateriaal, zoals rails, bielzen,
grind, overwegen en bruggen. Verder zijn in dit bedrag de voorbereiding- en aanlegkosten van het tracé
verdisconteerd, zoals grondverzet, herverkaveling en drainage van percelen. In dit totaalbedrag zijn ook de
uitgaven meegenomen van alle te voeren procedures, mcl. de kosten van leges en eventuele processen.
Verder zijn in het bedrag de herbouwkosten meegenomen van zes stations, diverse abri’s, de eventuele
sloop van enkele onroerend goed objecten zoals die momenteel op het tracé worden aangetroffen en
het spoorfietsbedrijf. In deze benadering wordt verder uitgegaan van het principe dat alle gronden door
middel van koop moeten worden verworven. Deze aankopen omvatten dus ook de verwerving van
gemeentelijke (spoor)gronden zoals die nu in gebruik zijn als fiets- en wandelpaden, spoordijken of
groenstroken. In de berekeningen is uitgegaan van een verbruik van één hectare per kilometer spoortracé.
-
-
Tegenover al deze investeringen staat een gemiddelde omzet van € 24.476, = per kilometer per jaar in het
spoorfietsbedrijf. Andere economische activiteiten van de stichting zijn dus niet bij dit bedrag inbegrepen.
Na completering heeft het project bij aanvang een onderpandwaarde van ruim zeven miljoen euro (42%).
Het project kent een amortizeringstermijn van 20 jaar. Een herstel van de historische locloodsen in Stiens
en de gebiedsontwikkeling er omheen zijn in deze benadering bewust buiten beschouwing gelaten’
.
2
De win-winsituatie (MVO)
Om voornoemde investeringen te minimaliseren en te spreiden is een unieke strategie uitgewerkt
waarmee heraanleg van het gehele tracé duurzaam en tegen fors lagere kosten kan worden uitgevoerd.
Hoewel de doorlooptijd van deze benadering meer tijd vergt, levert het een enorm voordeel op aan de
uitgaven en investering kant. Bovendien komt een zeer belangrijk maatschappelijk aspect (voordeel) om de
hoek kijken omdat deze besparingen juist tot stand kunnen worden gebracht door gebruik te maken van
leer- en werkervaringstrajecten, de inzet van (langdurig) werklozen, het nieuwe WMO-loket van de
gemeente, inkomsten uit quick-win projecten, en participatie door dorpsbelangen, gildes en vrijwilligers.
Daarnaast zullen de particuliere grondeigenaren worden gevraagd te participeren in het project vanuit een
coop. vereniging U.A. Van lokale overheden wordt voornamelijk faciliterende medewerking gevraagd.
Indien voor een organische benadering en uitvoering wordt gekozen beperkt de totale omvang van alle
investeringen zich tot maximaal 10,6 miljoen euro, uit te voeren in verschillende simultaan uit te voeren
deelprojecten verspreid over een periode van 5 tot 7 jaar. (Een ‘Top down’ uitvoering kan in slechts 36
maanden worden gerealiseerd.) Om maximaal rendement uit het project te halen wordt ook hier een
amortizeringsperiode van 20 jaar in acht genomen. Hoe dit bottom-up proces is voorzien en wordt
gemotiveerd staat beschreven in de volgende paragraaf ‘Organische benadering’. In beide benaderingen
moet worden opgemerkt dat de zeer matige economische situatie van de regio geen extra betoog behoeft.
De initiële keuze om het project te willen dragen wordt daarmee de lakmoesproef voor (lokale) overheden.
—
-
Landal Green Park, (Esonstad)
In 2011 heeft de NFLS een voorstel gedaan aan NSvastgoed ee de gemeente Leeuwarderadeel om met Pau Architecten uit Amsterdam en Hylkema Consultant, uit
Utrecht de locloodsen irs Stiens te verduurzamen.
12
® 2009 2014 GRA-Cv / St. NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
Pagina 17 van 36
ORGANISCHE BENADERING
Status quo
Om het project goed te laten landen wordt al een beroep worden gedaan op de lokale bevolking, waarbij
mienskip en duurzaamheid twee fundamentele begrippen zijn die een belangrijke rol spelen in de
totstandkoming van het Dokkumer Lokaaltje. In de praktijk vindt deze samenwerking plaats met
bijvoorbeeld dorpsbelangen (DOM’s), buurtverenigingen, B&B’s (gastengilde) en meerdere (agrarische)
ondernemers. Door het project in deelprojecten op te knippen kunnen mensen op lokaal niveau zich naar
eigen inzicht en tempo blijven verbinden met deze deelprojecten.
In tijd uitgezet kunnen zo per gemeente één of meerdere (spoorfiets)projecten simultaan worden opgepakt
en uitgevoerd. Een pilot project in deze benadering betreft het herstel van het tracé tussen Jelsum en
3 in de gemeente Leeuwarderadeel, waarmee bij aanvang het project mag rekenen op inkomsten en
Stiens’
rendement. In Ferwerderadeel en Dongeradeel wordt al concreet invulling gegeven aan het project, getuige
de activiteiten rond station Marrum’
4 en de plaatsing van andreaskruisen in Metslawier en Hiaure.
Recentelijk is Leeuwarden er bijgekomen, met de inrichting van de groenstrook tussen de wijk Westeinde
en het Valeriuskwartier. Ook in Finkum zijn recentelijk andreaskruisen geplaatst. Dit is echter pas het begin!
Bottom up
De organische benadering gaat uit van een volledig herstel van de spoorlijn en maakt daarbij gebruik van leer- en
werkervaringtrajecten, sociale werkvoorziening, het WMO-loket en andere voorzieningen op dit vlak. In deze
benadering is geen exacte einddatum gepland. Derhalve zal het einddoel empirisch tot stand komen. Voor een
ontwikkeling langs deze weg valt eveneens geen specifieke tijdslijn uit te zetten. Dit in tegenstelling tot de 36
maanden in het ‘top down’ model. De verwachte doorlooptijd is echter voorzien te zijn beperkt tot ongeveer 5 -7 jaar.
Logischerwijs zal de heraanleg van het tracé worden verdeeld over de vier spoorgemeenten. Zodoende kan per
gemeente worden bekeken hoe het proces het beste kan worden opgepakt en uitgewerkt. Ook kan beter worden
ingespeeld op individuele situaties, zoals bijvoorbeeld bij het spoorfietsproject Jelsum
Stiens in de gemeente
Leeuwarderadeel, of wanneer een beroep moet worden gedaan op lokale (subsidie)regelingen. De coördinatie van dit
proces zal centraal worden gestuurd vanuit de NFLS in samenwerking met lokale overheden en andere stake-holders.
—
Een belangrijk deel van de heraanleg (de feitelijke railinfra) is gebaseerd op offertes van railinfrabedrijven, Bij de bouw
van het tracé zal gebruik gemaakt worden van gerecyclede spoorwegmaterialen. Een deel van het spoormeubilair zal
in eigen beheer worden vervaardigd bij bedrijven in de regio. Dit is o.a. al het geval bij de productie van
andreaskruisen, hekjes en spoorfietsen, maar zal ook het geval zijn bij de bouw van brughoofden en telegraafmasten.
Spoormateriaal is in ruime mate voorhanden. Er zijn principeafspraken gemaakt met een aantal grote toeleveranciers.
Het gehele tracé kan zo stap voor stap tot ontwikkeling worden gebracht, zonder echte tijdsdruk. Zodra de aanleg van
een spoorfietstracé in een van de gemeenten doorgang kan vinden wordt het automatisch onderdeel van het gehele
tracé. De kwaliteit van de deelprojecten zal dermate hoog zijn dat zij elk hun individuele waarde in het project kunnen
bewijzen. Ongeacht de voortgang van deze deelprojecten wordt elders langs het tracé alvast spoorwegmeubilair
geplaatst. De verdere uiteenzetting van dit plan spitst zich toe op Dongeradeel maar staat model voor elke gemeente.
Dongeradeel (uitvoering)
Het herstel van de spoorverbinding in de gemeente dongeradeel is opgesplitst in twee grote deelprojecten.
Het eerste deelproject betreft de verbinding Dokkum Esonstad, het tweede deel is Dokkum Holwerd.
Deze opdeling is nodig omdat aanleg in een keer te veel organisatie vraagt. Ook maatschappelijke
acceptatie is een belangrijke factor in het proces om rekening mee te houden. In dit plan wordt daarom
alleen het 135e deelproject toegelicht. Dit deelproject bestaat zelf uit vier fasen, te weten; Esonstad Anjum
ste
1
(
fase), Anjum Morra (2 fase), Dokkum Metslawier (3 fase) en de verbinding Morra Metslawier
de
4
(
fase). Ook het tweede deelproject is opgesplitst in fasen, te weten Dokkum Ternaard en Ternaard
Holwerd, welke op haar beurt ook zijn onderverdeeld in verschillende fasen. De kosten staan per fase
aangegeven en gebeurt a.d.v geëxtrapoleerde getallen welke zijn gebaseerd op een geïndexeerde kostprijs
per kilometer K-KM (railinfra + grond) en de berekende omzet van het fietsbedrijf per kilometer l-KM’
.
5
—
—
-
—
—
-
—
—
“Lees een nadere toelichting over dit onderwerp op pagina 17 van dit document ‘Ouick win propositie
ontwikkelingen rond het station van Marrum staan geheel op zich zelf en los van de activiteiten en bemoeienissen van de St. NFLS
K-KM )kosten per kilometer) en lKM (Inkomsten per kilometer) zijn berekend op respectievelijk € 251,000,= en 18.300,= per kilometer.
® 2009
-
2014 GRA-CV
/ St.
NFLS
/ C.
Rijff, A. Rutgers
Pagina 18 van 36
ste
1
fase (Oostmahorn
—
Anjum)
Omdat heraanleg van een spoor tussen Oostmahorn en Anjum (2,8KM) het snelste valt te realiseren ligt het
voor de hand hier te beginnen. Een verbinding tussen Esonstad en Anjum wordt geacht voldoende
toegevoegde waarde te hebben om winstgevend te kunnen zijn, (€ 702K-KM 1 € 51,2l-KM). Het kunnen
exploiteren van een spoorfietsproject is noodzakelijk om de NFLS de nodige financiële armslag te geven
gedurende de aanloop naar het grote project. Het percentage landdoorsnijdingen in dit traject betreft 13%.
2 fase (Anjum
—
Morra
—
Lioessens)
Nadat het tracé tussen Anjum en Oostmahorn is gerealiseerd kan in de tussentijd de herontwikkling van de
Melkfabriek in Morra ter hand genomen. Hiervoor is een wijziging in het bestemmingsplan voldoendel’
6
Gedu rende deze 2 fase wordt dit deel van het tracé vanaf Anjum met 2,4 kilometer doorgetrokken tot aan
de melkfabriek (kuuroord) in Morra Lioessens waarmee dit Wadden Wellness Centrum via de spoorweg
verbonden wordt met Esonstad, (€ 602K-KM 1 € 43,9l-KM). Het percentage landdoorsnijdingen in dit
deeltraject betreft 19%
—
de
3
fase (Dokkum
—
Metslawier)
Deze 6 kilometer lange railverbinding is het langste opzichzelfstaande spoorfietstraject tussen Dokkum en
Oostmahorn. Een belangrijk onderdeel van dit spoorfietstraject betreft de ontwikkeling van een ‘landmark’
aan de noordelijke rondweg in Dokkum’
. De voorbereidingen voor de heraanleg van dit deel van het tracé
7
zijn het verst gevorderd en wachten enkel op een overeenstemming met de grondeigenaren. Zodra een
overeenkomst wordt bereikt kan de ontwikkeling (heraanleg) een aanvang nemen. Om deze verbinding,
technisch gezien, tot stand te brengen zijn alle daarvoor benodigde spoorwegmaterialen, inclusief de brug
over de iaerlasleat bij Wetsens voorhanden, (€ 1.506K-KM 1 € 109,9l-KM). Het percentage
landdoorsnijdingen in dit deeltraject betreft 24%.
de
4
fase (Slu[tstuk Morra
—
Metslawier)
Fase 4 betreft het 1,7 kilometer lange sluitstuk tussen Morra en Metslawier. Het is het kortste onderdeel
van dit deelproject en kan op elk moment worden aangelegd gedurende of nadat de vorige fases zijn
voltooid, (426K-KM 1 31,ll-KM). Het percentage landdoorsnijdingen in dit deeltraject betreft 58%.
Aankleding tracé (Landmarks)
In het project zijn een aantal speciale Iandmarks voorzien welke de facto onderdeel zijn van de te realiseren
spoorfietsverbindingen. De kwaliteit van deze landmarks is dermate hoog dat ze ook zonder de realisatie
van een spoorfietsproject hun functie kunnen bewijzen. Zodra de aanleg van bijvoorbeeld het tracé
Dokkum Metslawier (3 fase) doorgang kan vinden, wordt deze landmark automatisch onderdeel van dit
spoorfietstracé. Ongeacht de voortgang van deze individuele projecten wordt langs het gehele tracé nu
alvast spoorwegmeubilair geplaatst. De ontwikkeling van het tracé kan zo stap voor stap tot ontwikkeling
worden gebracht, ‘bottom up’ en zonder tijdsdruk. Op pagina 32 wordt de landmark in Dokkum toegelicht.
—
Tot de ontwikkeling van de landmark in het spoorfietstracé Metslawier behoort o.a. ook de herbouw van
het station Dokkum Aalsum. Op de oorspronkelijke locatie is ter plaatse nog voldoende ruimte om dit te
realiseren. Nog voor de bouw van het station kan het terrein rond het station alvast met eenvoudige
aanpassingen geschikt worden gemaakt voor het spoorfietsen. De NFLS staat in contact met diverse
partijen om het station een meervoudige (economische) functie te geven op basis van een goed
exploitatiemodel. Herbouw van dit station staat gepland te worden uitgevoerd zodra de financiële
middelen hiervoor kunnen worden vrijgespeeld vanuit de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning.
-
De financiering van deze ontwikkeling hangt alleen af van voornoenide wijziging.
Op pagina 32 wordt de motivering voor deze landmark nader toegelicht.
® 2009 2014 GRA-CV / St. NFLS / C. RijH, A. Rutgers
Pagina 19 van 36
DE (DOORSLAGGEVENDE) MAATSCHAPPELIJKE FACTOR
Opleiding en scholing (een keten aan ervaring)
Om de aanlegkosten van de tracés te beperken zal de stichting daarom gebruikmaken van leer- en
werkervaringtrajecten, de sociale werkvoorziening en het nieuwe WMO-loket. De NFLS heeft daartoe
principeafspraken gemaakt met tal van Organisatie en instanties zoals ROC-Friese poort, Stenden, Talant en
andere lokale stakeholders. Daarnaast kan de stichting in beperkte mate een beroep doen op vrijwilligers.
Met de inzet van deze doelgroepen snijdt het maatschappelijke mes aan twee kanten omdat daarmee de
kosten van heraanleg met nog eens 40% kunnen worden teruggedrongen.
Spoorfietsbedrijf (WMO en MVO)
Een belangrijke pijler onder het investering- en verdienmodel betreft het spoorfietsbedrijf. Om de
effectiviteit van dit model te vergroten wordt in de opzet (concept) van het bedrijf gebruik gemaakt van het
WMO-loket door het aan te bieden als dagbesteding. De spoorfietsonderneming wordt daarmee een MVO
bedrijf en is mede vanwege de verschillende locaties tevens uitermate geschikt als dagbestedingproject.
Om de daarbij behorende structuur te begeleiden zijn principeafspraken gemaakt met het management
van o.a. Donia State in Stiens en Anne Zijlstrahoeve in Dokkum om de begeleiding ervan ter hand te nemen.
Verder heeft het spoorfietsgebeuren belangrijke meerwaarde omdat het uitstekend past binnen de
doelstellingen van Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018, het Programma Rijke Waddenzee en de streek.
Werkgelegenheid (nieuwe banen en behoud)
Ook de exploitatie van de spoorlijn en het marketinginstrument vragen om de inzet van mensen. Dit vindt
o.a. zijn beslag in het ontvangen van de gasten, het bijhouden van de website, de verkoop van de kaartjes,
het onderhoud van de spoorbaan en de spoorfietsen. In het verlengde van deze werkzaamheden zal ook
behoefte zijn extra inzet t.b.v bijvoorbeeld kleinschalige horeca bij de verschillende vertrek- en
aankomstpunten aan de lijn of de verkoop van fiets- en wandelroutes of arrangementen. Een deel van deze
nieuwe banen zal eveneens worden ingevuld door mensen met een (verstandelijke) beperking. Een
belangrijk onderdeel van de marketingorganisatie betreft de verkoop van toeristische arrangementen. De
spin-off van deze activiteit draagt tevens bij aan het creëren van extra omzet bij de toeristische bedrijven.
Spoorfietsproductie (ontwerp en verkoop)
Gedurende alle voorbereidingen in 2011, om het spoorfietsproject Jelsum Stiens gerealiseerd te krijgen,
heeft de NFLS zelf een spoorfiets en daarbij behorende ondersteunende infrastructuur ontworpen. Dit
kapitaal heeft in de afgelopen drie jaar weinig rendement opgeleverd, maar kon uiteindelijk in mei 2014
toch worden aangeboden bij diverse spoorfietsprojecten elders in Nederland en daarbuiten. Het resultaat
van deze investeringen heeft zich intussen vertaald in een opdracht van een Belgische Organisatie tot
levering van 20 spoorfietsen en 4 groepslorries plus bijbehorende operationele infrastructuur. Het project
wordt uitgevoerd in samenwerking met de firma Postmus Reparatie & Constructie uit Blija, aangevuld met
bijdragen van diverse andere Noordoost Friese bedrijven. Met de realisatie van deze opdracht is de NFLS
dus tevens spoorfietsproducent geworden. Een activiteit met uitzicht op nieuwe opdrachten en inkomsten.
—
Ondersteunende projecten (activiteiten en attracties)
De NFLS is actief betrokken bij een aantal kleinere projecten. Een van deze projecten betreft de aanleg van
een minispoorbaan rond de kinderboerderij in Dokkum. De NFLS heeft daartoe al een verzoek neergelegd
bij de gemeente Dongeradeel om de attractie te mogen uitbaten. Een vergelijkbaar verzoek is gedaan in de
gemeente Leeuwarderadeel, maar ook op andere locaties wordt gekeken om deze attractie aan te leggen.
Vergunningen
Om de aanleg van (delen) van de spoorlijn te kunnen realiseren zal de gemeente(n) op voorhand worden
gevraagd (omgevings)vergunning te verlenen voor het aanleggen van overwegen, Iandmarks, kunstwerken
en o.a de exploitatie v/h spoorfietsbedrijf. Deze aanvragen zullen per deelproject (fase) worden ingediend.
® 2009 2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
-
Pagina 20 van 36
ve rd u u rza mi ng
Dit masterplan versterkt de onderlinge samenhang in Noordoost Friesland tussen het Lauwersmeergebied
het noordelijk deel van de Friese Wouden en het Waddengebied en de diverse (toeristische) activiteiten
daarin. Met een recreatieve spoorfietsverbinding tussen Dokkum en Esonstad wordt de onderlinge
verhouding tussen deze twee kernen in hoge mate versterkt. Immers vervullen beide plaatsen al een
belangrijke toeristische functie. De gehele bedrijfsvoering is gebaseerd op een duurzaam vervoersconcept.
Bovendien gaat het prima samen met de versterking van de Iandbouwstructuur in het gebied. Het
Dokkumer Lokaaltje biedt daarmee perspectief aan de gehele streek, welke nog kan worden versterkt door
het te verbinden met tal van andere (grootschalige) projecten in de regio. Hierin past bijvoorbeeld ook het
herstel van de groenstrook tussen de wijk Westeinde en het Valeriuskwartier in Leeuwarden’
, wat in hoge
8
mate te maken heeft met het daarmee gepaard gaande natuurbehoud. De unieke biotoop van een
spoorweg biedt ideale leefomstandigheden voor tal van (weide)vogels, kleine (zoog)dieren en flora. In het
document ‘Natuur langs het spoor’ van De Groene Ruimte BV staat veel over dit onderwerp geschreven.
Kosten vs baten
De effecten van het DL-project zijn, ook voor de lange termijn, doorgerekend in een MKBA-analyse
19 en
worden verantwoord in het business plan. Het realiseren van een spoorfietsverbinding tussen alle NFLS
stations in Dongeradeel komt daarin als zeer goed uit de bus. Uitvoering van het project levert bovendien
een grote ecologische winst op, met een goed leefgebied voor tal van dier- en plantensoorten. Het Friese
landschap met haar karakteristieke open kenmerken kan zo op een unieke wijze worden beleefd.
Ook de leefbaarheid van de dorpen, de stad en het platteland in de wijde omgeving van het spoor zullen zo
een grote (economische) impuls krijgen. Het project draagt tevens bij aan een betere toekomst voor de
landbouwbedrijven in het gebied. In 2013 is een aanvraag bij het Waddenfonds ingediend welke in een
nieuwe tranche kan worden geactiveerd. Ook ‘Wurkje foar Fryslan’ (NUON) kan hier belangrijk in bijdragen.
Niet in de laatste plaats worden met de uitvoering van dit plan tientallen nieuwe banen gecreëerd en blijft
werkgelegenheid in tal van sectoren behouden voor noordoost Friesland.
Belangen in perspectief (nut en noodzaak vs toegevoegde waarde)
Om de financiële consequenties van dit plan in perspectief te plaatsen is een vergelijking gemaakt met een
aantal andere grootschalige projecten in de regio waarin ook een afweging moet worden gemaakt tussen
nut en noodzaak. Wanneer dit maatschappelijke belang wordt afgezet tegen de te maken investeringen
ontstaat een opbrengstratio met maatschappelijk toegevoegde waarde. In onderstaand overzicht worden
de ratio’s geschetst van een aantal belangrijke doch evenwel (zeer) grote investeringen.
PROJECT
FINANCIËLE OMVANG
Sud 1e-project
Centrale-as
5 20 mio
185 270 mio
-
-
Holwerd aan Zee’°
Eelân-project
Dokkumer Lokaaltje
Leeuwarden 2018
Nrd. llstedenvaarr.
50-80 mio
onbekend
10,5 17,6 mio
35—70 mio
30—40mio
—
GEM. INVEST. RATIO
1,18
21,4
6
6,13
1
1
ONTEIGENING
OPMERKING
2,10
37,90
Mogelijk
ja
Kavelruil
10,83
ja
Onbekend
Mogelijk
Nee
Nee
1
1,00
5,83
5,00
1
1,00
11,66
6,66
(?)
Kavelruil
-
Kavelruil
-
(?)
“Videoreportage GPTV (weblink)
‘ Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse
De kosten zoals genoemd bi) Holwerd aan Zee zijn gebaseerd op eigen onderzoek.
-o
® 2009 2014 GRA-CV
-
/
St. NFLS
/ c.
Rijif, A. Rutger,
Pagina 21 van 36
VERBINDING MET DE LANDBOUWSECTOR
De landbouwbedrijven en grondeigenaren zullen voor-, tijdens en na uitvoering van dit plan actief bij het
project worden betrokken. Zij hebben daartoe in 2012 al een uitnodiging ontvangen en worden langs deze
weg opnieuw uitgenodigd om dit masterplan te steunen en te participeren in de gezamenlijke doelen.
Binnen het DL-project zijn eveneens goede kansen aanwezig om een samenwerking met natuur-, visserijen recreatieorganisaties aan te gaan en deze verder uit te bouwen. Ook de lokale stakeholders, zoals
gemeenten, dorpsbelangen, MKB bedrijven, B&B’s en het WMO-loket zien hun ambities zo nog meer
binnen bereik komen. Net als bij het Sud 1e-project of ‘Holwerd aan Zee’, waarin gemeente, provincie en
het waterschap de landbouwsector als partner beschouwen, stelt ook de NFLS zich op als zo’n partner en
roept zij de agrarische ondernemers in het gebied op zelf te participeren in het project.
Bezwaren uit de agrarische hoek
Verreweg het belangrijkste bezwaar uit de agrarische sector betreft landdoorsnijdingen en niet zo zeer het
bezit van land. Met name dit laatste onderwerp is niet echt een issue voor de NFLS. Ook het gebruik van
land langs de randen van percelen stuit bij weinig boeren op echte bezwaren. Ruim 70% van alle percelen
in het gehele tracé wordt momenteel niet doorsneden. Een deel van de percelen die momenteel wel
worden doorsneden zijn vaak samengevoegd met de oude spoordijk er nog in. Ruilverkaveling zou hier een
oplossing kunnen zijn. In onderstaand kaartje wordt een situatie van zo’n landdoorsnijding getoond.
..!-,.
Figuur 8: Deel van het tracé Dokkum
—
Metslawier
Figuur 9: Spoortracé gezien richting Metsla wier
Hoewel in de jaren 70 van de vorige eeuw veel land tegen betaling is verkaveld is de stichting bereid
oplossingen te zoeken voor dit probleem. Net als in het project Holwerd aan Zee wil ook de NFLS de DLG
’
2
betrekken bij het oplossen van dit ruilverkavelingsvraagstuk. In een aantal gevallen zou op enkele locaties
afgeweken worden van het oorspronkelijke tracé. Dit zou met name in volledig vlak terrein uitkomst
kunnen bieden. De NFLS is van mening dat landdoorsnijdingen geen onoverkomelijk probleem vormen.
Kritische kanttekeningen (landbouw vs toerisme)
Het aantal mensen in de landbouwsector is de afgelopen decennia drastisch afgenomen. Waren er in 1980
nog 20.000 boeren en tuinders, dan is deze groep anno 2014 geslonken tot 6.500. Nog elk jaar neemt deze
groep met bijna 200 per jaar af. Daarmee ligt het aandeel in de werkgelegenheid net onder de 6 %. Ter
vergelijking; het aandeel in de toeristensector is momenteel ruim 13%. Daarmee is ook de economische
bijdrage vanuit de landbouwsector drastisch afgenomen en is het bruto regionaal product nog slechts 5,5%.
Kern van het huidige landbouwsysteem is schaalvergroting en technische innovatie waardoor prijzen onder
druk staan, de marges alsmaar kleiner worden en er steeds minder agrarische bedrijven overblijven. Het
belang van de landbouw versus milieu, landschap en toerisme komt tot uiting in een radicale wereldwijde
schaalvergroting. De lokale aanpassingen die daar voor nodig zijn gaan ten koste van milieu, landschap en
toerisme. Gegeven de matige economische verwachtingen biedt de agrarische sector nu weinig perspectief.
21
® 2009
-
2014 GRA-CV
/
St. NFLS
/
C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 22 van 36
AMBITIES EN UITVOERING
Projecteigendom
De stichting wil vanuit haar hoofddoelstellingen voor een beperkt aantal taken en verantwoordelijkheden
als ‘projecteigenaar’ optreden (spoorfietsen / landschapsmarkeringen). Samenwerking met andere
(overheids)partijen is dus gewenst waarbij snel duidelijkheid moet komen over ieders positie en
verantwoordelijkheden in het project. De financiering van het project wordt beschouwd een interne
aangelegenheid van de stichting te zijn. Met andere woorden; de NFLS draagt, in de aanloop naar en
gedurende de uitvoering van het project, de verantwoording voor de coördinatie van dat proces. Daarnaast
ziet zij het als haar taak om ook het opstellen en schrijven van subsidieaanvragen en de begeleiding van die
processen zelf ter hand te nemen. De stichting ziet dat samenwerking met overheden en ondernemers
belangrijk is om verder te komen en staat open voor nader overleg met betrekking tot het bovenstaande.
Gemeente Dongeradeel
Niet alleen de stichting NFLS heeft plannen en ideeën over het Dockumer Lokaeltsje. De gemeente
Dongeradeel heeft in 2008 al het volgende aangegeven in de “Kadernotitie Toerisme en Recreatie 2008”:
Dockumer Lokaeltsje
Het Dockumer Lokaeltsje is de oude spoorlijn van Leeuwarden naar Dokkum (en later Anjum).
Boven Stiens zijn de treinrails niet meer aanwezig, maar is de loop van het spoor vaak nog wel te
herkennen in het landschap, ook doordat een aantal stationsgebouwen nog bestaan. Het traject
heeft door de historie kansen om opnieuw ontwikkeld te worden, bijvoorbeeld als thematische
fiets- of wandelroute. Omdat het traject door meerdere gemeenten loopt, is het bij uitstek een plan
om in breder verband uit te werken. Door daarbij een aantal stationnetjes weer te restaureren en
onderdeel van de route te maken, kan hiermee een aantrekkelijke attractie gerealiseerd worden
voor de regio.
In het ‘Uitvoeringsprogramma Recreatie en Toerisme 2009-2014’ is door Dongeradeel onder de noemer
‘Optimaliseren van het routegebonden aanbod’ het Dokkumer Lokaaltje de prioriteit ‘hoog’ gegeven. In het
‘Toeristische Programma Friese Wadden’ komt het onderwerp Dokkumer Lokaaltje echter niet meer voor!
Behoudens de gemeente Dongeradeel zijn ook de gemeenten Ferwerderadeel, Leeuwarderadeel en
Leeuwarden en de provincie door de NFLS benaderd. Gezamenlijk hebben zij in een op 5 oktober 2011
gedateerde brief aan de stichting kenbaar gemaakt positief te staan tegenover haar initiatieven en vragen
daarbij om een samenhangend projectplan. Met dit masterplan geeft de NFLS niet alleen antwoord en
invulling aan dat verzoek en presenteert zij tevens een coherent recreatief voorstel in ANNO verband.
Overige (gemeentelijke) initiatieven:
De gemeenten Tytsjerksteradiel, Dantumadeel, Ferwerderadiel en Dongeradeel hebben samen met
Plattelânsprojekten Noordoost Fryslân gebrainstormd over mogelijkheden om meer te doen met oude
spoor- en tramdijken in Noordoost Fryslân en ook daar zijn een aantal ideeën voor actie en nader
onderzoek geopperd die nauw aansluiten bij de ideeën van de Stichting NFLS:
• Zichtbaar maken van de eerdere spoorovergangen net als in Ferwerderadeel is voorbereid;
• Routes maken voor auto’s, fietsen en wandelaars langs de overgebleven gebouwen (cultuurhistorische
kuiertocht met foto’s); (dit is al gerealiseerd met de NFLS web-app)
• Websites maken met foto’s, verhalen en geluiden, QR codes etc.
• Bestaande initiatieven aan elkaar koppelen;
• Een blijvende expositie maken Modelbaan Noordoost Fryslân + museum Spoorbanen gameship / tracé digitaal
na te maken! Virtueel beleven; (voormalige busloodsen rondweg Dokkum)
• Kansen in Kernen, Centrale As. Wordt er aandacht besteed aan de oude tramdijk in de dorpen waar de Centrale
As straks wordt aangelegd?
• Een aantal dorpen/vrijwilligers/ondernemers buigen zich over mogelijkheden om iets met het Dockumer
Lokaeltsje te doen.
® 2009
-
2014 GRA-Cv / St. NELS / C. Rijif, A. Rutgers
Pagina 23 van 36
Bestuurlijke afwegingen
De stichting NFLS heeft in 2012, met financiële steun van Dongeradeel en woningcorporatie Thijs Wonen,
opdracht gegeven voor het opstellen van een stappenplan door bureau Weusthuis & Partners. Uit dit
rapport komt naar voren dat om het project in haar volle omvang doorgang te kunnen laten vinden het
noodzakelijk is reeds in een vroeg stadium een aantal bestuurlijke knopen door te hakken door provincie en
gemeenten.
Deze bestuurlijke beslissing gaat over de volgende vragen:
De afweging van nut- en noodzaak; waarbij het gaat om een aantal centrale vragen of het DL
project zinvol en noodzakelijk is. Hierin speelt vanzelfsprekend de samenhang met andere
(toeristische) initiatieven een rol. Immers: zijn de maatregelen die onder dit project vallen in hoge
mate ondersteunend aan de andere projecten om deze effectiever of zelfs zinvol te maken.
Kunnen de beoogde voordelen of effecten van dit project, zowel als geheel maar ook als meerdere
deelprojecten, ook op een alternatieve wijze tot stand worden gebracht. (bottum up)
Een kwantitatieve en kwalitatieve afweging op basis van een goede kosten-baten analyse.
a.
b.
c.
Steunbetuigingen
Onderstaande bedrijven, organisaties en instanties hebben (schriftelijk) steun betuigd aan het DL-project of
staan vermeld in de NFLS web-app.
22
Dekemastate
Doniastate
Adema Architecten
Rondvaart Middelsee
GRA-CV
Kempens Landschap
Anne Zijlstra Hoeve
STAR Stadskanaal
Stenden (Toerdata)
Museum ‘t Fiskershiske
Wijk Panel Westeinde
De Koffie pot
Provincie Friesland
De Stelps hoeve
Seedykstertoer
Het Koetshuis de Hoop
Cafe Fryslân
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Esonstad
Kleijne-lijn
Postmus Rep. & Constr.
Allprint
van Sommeren BV
Leafe Sawntjin
Tuk tuk Lauwersoog
HanzeHogeSchool
Gastengilde
Taxi Waaxma
HolwerdaanZee
Hopandgo
Dwaande
Cafe Veldzicht
CoopVerbeek
Museum Dokkum
Gegarandeerd Onregelmatig
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Twa Architecten
ROC leeuwarden
Binnenlnn
HQMatics
Molen De Eendracht
CnC Minitreinen
Wijkvalerius
Gemeente Dongeradeel
Dennis Edens
RandomArts
Herberg-godot
Ruurd Wiersma
De Waard van Ternaard
De lisherberg
Slapen op Gos
Noorderleegh
En vele anderen
Citaat
Onderstaand een citaat van Winston Churchill welke de lading voor de NFLS prima uitdrukt.
“Sommige mensen zien de ondernemer als een op buit beluste wolf, die men dood moet slaan.
Andere zien hem als een koe, die men zonder ophouden kan melken. Maar slechts weinigen zien
hem zoals hij werkelijk is, namelijk als het paard dat de kar moet trekken.”
22
De organisatie Dekemastate heeft de stichting NFLS gevraagd om in het najaar van 2014 een overzichtstentoonstelling in te richten over het Dockumer Lokaeltje.
Hierbij zal tevens aandacht worden besteed aan het spoorfietsen tussen Jelsuns en Stiens, waaraan de gemeente leeuwarderadeel al in 2011 gevraagd is mee te werken.
® 2009
-
2014 GFtA-CV
/ St.
NFLS
/ C.
Rijif, A. Rtitgers
Pagina 24 van 36
QUICK WIN PROPOSITIE
De stichting wordt sinds haar oprichtig gefinancieerd door een aantal MKB-bedrijven. In de afgelopen drie
jaar is ruim 42K euro in de Organisatie geïnvesteerd. Vanaf 1 januari 2014 is aan die situatie een eind
gekomen en is de stichting aangewezen op inkomsten uit bijvoorbeeld de verkoop van andreaskruisen. Ook
donaties vormen een beperkte bron van inkomsten. Gegeven de brief van de gemeente Dongeradeel van 3
april jI. ligt het in de lijn der verwachting dat in de nabije toekomst eerder meer dan minder werk op de
stichting af zal komen. De oplopende kosten die daarmee gepaard gaan zijn echter niet uit voornoemde
inkomsten te genereren. Er zal dus gezocht moeten worden naar alternatieve inkomsten. Dienaangaande
wordt hieronder het volgende voorgesteld en gevraagd de lancering van dit pilotproject te steunen.
Spoorfietstraject Jelsum
—
stiens
Om op korte termijn een duurzame inkomstenbron te genereren voor de stichting dient z.s.m een aanvang
te worden gemaakt met het herstel van het spoortracé Jelsum Stiens. Dit deel van het tracé is uitermate
geschikt te worden gebruikt voor een eerste spoorfietsproject omdat de ondergrondse infrastructuur nog
in zijn geheel aanwezig is. Om het trace te herstellen is slechts 4.700 meter rails en wat grind voldoende. De
aanwezigheid van dit materiaal is beschikbaar via een van de grotere spoorbedrijven in Nederland. De
stichting heeft ook hier al afspraken gemaakt zodat snel kan worden geanticipeerd op deze ontwikkelingen.
—
Omdat nu nog sprake is van maar één grondeigenaar (ProRail) stelt de stichting voor om de provincie het
voortouw te laten nemen, en samen met de gemeente Leeuwarderadeel het overleg met ProRail aan te
gaan. Zodoende kan snel een oplossing worden gevonden zodat een overdracht van deze spoorgronden
snel kan passeren. Zodra deze overeenkomst is bereikt staat de NFLS klaar om samen met Donia State in
Stiens het herstel van het tracé ter hand te nemen zodat nog dit jaar een aanvang kan worden gemaakt
met het spoorfietsbedrijf. De NFLS heeft afspraken gemaakt met het clustermanagement van Donia state
om het spoorfietsproject vanaf 2015 te bemensen ten bate van het nieuwe WMO-loket van de gemeente.
.,.
1
Sttio d,rn
Ovarwgen
•
1.
B-’.gen
r
Spooiet:ccte
He,, :e..e!
Kaartje spoortracé Jelsum
Fig 8.
—
Stiens
Aanbesteding Kempens Landschap
Een gedetailleerde vergelijking tussen de NFLS en haar concurrenten valt moeilijk te duiden. Behoudens de
commerciële bedrijven in deze markt zijn de meeste andere verwante instanties, stichtingen of organisaties
die geïnitieerd zijn door of gelieerd zijn aan gemeenten en / of provincie. De NFLS onderscheidt zich daarin
echter door haar ondernemende karakter. Zij is dan ook voornemens haar vleugels uit te slaan naar elders.
In dat verband kan hier alvast worden opgemerkt dat de stichting recentelijk opdracht heeft ontvangen van
de natuurorganisatie Kempens Landschap met de vraag tot levering van 24 spoorfietsen en lorries, plus
operationele apparatuur voor een spoorfietsproject tussen Kapellen en Brasschaat. Ook in Groningen,
Drenthe en Overijssel heeft de NFLS contacten aangeknoopt met vergelijkbare organisaties en initiatieven.
Het spoorfietsenbedrijf in Friesland is o.a gebaseerd op de kengetallen van Groesbeek en Brasschaat
.
23
2S
www.grenzland-draisine.de (Groesribeek
® 2009
-
2014 GRA-CV
/ St.
NFLS
/ c.
-
Kleve) en wwwsçoorfietsenbe (Kapellen Brasachaat)
Rijff, A. Rutgers
-
Pagina 25 van 36
MASTERPLAN DOKKUMER LOKAALTJE
DEEL II
Nadere toelichtingen en verwijzingen
Naod Fieoche Lokaal poorwoginaatchappij
Het Dokkumer Lokaaltje
Quo vadis Fryslân?
Onderstaande tekst betreft een bloemlezing uit; ‘De staat van Friesland’ van Jan Rotmans
.
24
FRIES IN BEWEGING
De Fries komt in beweging als hij of zij wordt geraakt in het oergevoel. Zo niet, don ‘gaat het langs hem heen’
en gaat hij ondergronds.
GEBREK AAN URGENTIE
In Fryslôn is gebrek aan urgentie op het niveau van de burger en van de gemeenschap.
Duurzoamheidsprikkels raken het oergevoel niet
Overlevingsmechanisme zorgt voor ontkenning; ‘Het valt wel mee in Fryslôn, we hebben wel voor heter
vuren gestaan’ Gevoel ontbreekt ‘Als we nu niks doen hebben we over 20 jaar een heel groot probleem’.
-
-
CONCLUSIE
De Fries komt alleen in duurzame beweging van onderop en van binnenuit.
De gehele presentatie is te vinden op: http://www.slideshare.net/fullscreen/janrotmans/20110202-friesland
“Jan Rotmans is hoogleraar transitiekunde en internationale autoriteit op het gebied van transities en duurzaamheid.
® 2009
-
2014 GRA-CV
/ St.
NFLS
/ C. Rij[t,
A. Rutgers
Pagina 26 van 36
WAARDE EN BELANG VAN & VOOR DE REGIO
De (krimp)markt: een streek, het toerisme en lokaal ondernemerschap
Om krimpontwikkelingen te vertragen, en in het gunstigste geval een halt toe te roepen, zijn recreatie en
toerisme een uitgelezen middel om de regionale economie van Noordoost Friesland mee aan te jagen. De
streek kenmerkt zich door rust, in combinatie met een ongekende landelijke ruimte en unieke vergezichten.
Zij herbergt tal van toeristische trekpleisters, zoals musea, kerken, stinzen en terpen plus diverse
buurtschappen, dorpen en steden. Het gehele gebied is doorvlochten met fiets- en wandelpaden, kanalen,
meren, pelgrimages en wadlooproutes, waarin toeristen en bezoekers naar hartelust kunnen recreëren en
verblijven. Door de hele regio meandert het oude spoortracé als een verbindend landschapselement.
De primaire markt en doelgroep is het bezoek van toeristen van en naar de diverse bestemmingen langs
het tracé. Hiertoe behoren o.a. ook de verbindingen van en naar de eilanden en de belangrijkste dorpen
gelegen aan het tracé. Een tweede belangrijke bezoekersstroom is die van en naar overnachtings
mogelijkheden langs het tracé zoals campings, hotels en Bed & Brochje, waarvan enkele mogelijk kunnen
worden gesitueerd in de nieuw te ontwikkelen stations.
Secundair is de impuls voor het lokale midden- en kleinbedrijf zoals winkels, culturele instellingen en
horecabedrijven. Hiertoe gerekend behoort ook de mogelijkheid de spoorlijn te gebruiken voor het lokaal
vervoer van goederen. Gedacht kan worden aan bevoorrading van winkels en bedrijven. Nut en noodzaak
van vernoemde argumenten worden met het kaartje bevolkingsprognose naar regio duidelijk geïllustreerd.
Meerdere lokale ondernemers hebben aangegeven gezamenlijke arrangementen met het Dokkumer
Lokaaltje te willen vermarkten.
-:,r:
-
---
.,
/
/
_4.
.3.0
Iittp://%w.jnI otnlaIs.nhIp ?sentaues/staat-vn t; k,I,nd.ht;;iI
Figuur 10.
Bevolkingsprognose naar regio
Uitvoeringsstrategie Waddenlandschap
De doelstelling voor 2026 is het realiseren van een herkenbaar, gebiedseigen, waardevol, natuurlijk en
cultuurhistorisch landschap in het Waddengebied van Friesland, dat in de regio breed gewaardeerd wordt
en met goede voorzieningen toegankelijk en beleefbaar is. De bewustwording van de (internationale)
waarden in het landschap, natuur en cultuur is bij inwoners en lokale overheden significant toegenomen.
Afgeleid van de doelstelling voor 2026 is in het Uitvoeringsplan Waddenfonds 2010-2014 als doelstelling
voor 2014 opgenomen: behoud, herstel en ontwikkeling, toegankelijkheid en beleefbaarheid van
waardevolle cultuurhistorische elementen (als wierden, terpen, eendenkooien, tûnwallen, elzensingels en
dijkcoupures, kenmerkende boerderijen en andere panden, kerken en overige authentieke plekken met
een eigen identiteit.
® 2009 2014 GRA-C\/ / St. NELS / C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 27 van 36
DE SPOORLIJN ALS MARKETINGINSTRUMENT VAN DE STREEK
Dit deel van het plan geeft in detail uitleg over functie, inhoud en reikwijdte van het marketinginstrument,
hierna ook wel ‘tool’ genoemd. Ook wordt hier meer inzicht verschaft in bepaalde kosten van het project,
zoals bijvoorbeeld het terugplaatsen van spoormeubilair langs het tracé, zoals recentelijk in Leeuwarden
(Westeinde / Valeriuskwartier), Finkum, Blija, Hiaure en Metslawier is gebeurd. Nadere toelichting wordt
gegeven in diverse documenten en bijlagen (zie overzicht op pagina 35) en via links in de afbeeldingen.
Functie en samenhang van de tool
Om het spoortracé als aanjager te laten fungeren is een marketinginstrument ontwikkeld welke o.a. is
gebaseerd op naam en huisstijl van de historische NFLS, i.c.m een de facto landelijke bekendheid van Het
Dokkumer Lokaaltje. Kern van dit instrument is een combinatie van virtuele aanwezigheid, en fysieke
zichtbaarheid in het landschap. De tool verbindt tevens het ondernemerschap van de stichting aan zakelijke
dwarsverbanden in de regio. Zij doet dat door toeristische arrangementen te ontwikkelen, te promoten en
te verkopen. Zodoende wordt de regio als landstreek neergezet en kan zij landelijk en internationaal
worden ‘verkocht’ aan het publiek.
Deze benadering laat zich goed vergelijken met een gebied in de Zuid Franse Alpen, waar een regio als ‘La
Drome Provençale’ als landstreek wordt gepresenteerd, en niet zozeer de individuele dorpen en attracties
op zich. Hoe mooi de bergen en haar dorpen ook zijn, individueel zijn ze ondoelmatig. Zij bieden
afzonderlijk te weinig perspectief aan de toerist, en derhalve in economisch opzicht ook aan haar
bewoners. Door de streek als geheel te ‘verkopen’ zijn het toeristisch aanbod en de bezoeker beter op
elkaar af te stemmen waardoor de individuele bezienswaardigheden en attracties en het verblijf aldaar,
beter tot hun recht komen. Een verblijf in de streek kan zo voor langere tijd worden gegarandeerd.
Onderzoek laat zien dat toeristen eerder bereid zijn grotere afstanden te reizen om in dit voorbeeld de
lavendelvelden te bezoeken, en daar aangekomen tijdelijk domicilie te kiezen in de streek. Omdat toeristen
zich nu langer verbinden met de streek krijgen de regionale economie en het toerisme meer cohesie.
Virtuele dimensie van de toeristische tool
Zoals gezegd functioneert de tool als regionale economische aanjager, mede omdat het businessmodel
mogelijkheden aanreikt waarmee lokale ondernemers zich individueel, doch onafhankelijk kunnen
verbinden met het instrument. Concretisering van deze samenwerking is reeds in diverse overleggen
besproken met lokale ondernemers. De eigen identiteit blijft zo behouden maar kan sterker worden
benadrukt terwijl het collectief wordt uitgedragen. De benadering kan vergeleken worden met een
franchiseconstructie.
Om deze promotionele functie uit te dragen beschikt de stichting reeds over een website en diverse social
media accounts, zoals Twitter en Facebook. Daarnaast heeft zij een aantal andere middelen tot haar
beschikking w.o een speciaal ontwikkelde web-app, voor smartphones, tablets of Ipads. Het virtuele
instrument presenteert langs deze weg de individuele toeristische ‘parels’ (attracties) door deze aan elkaar
te rijgen waarmee de toerist de streek als ‘pareisnoer’ kan beleven. De kosten van dit deel van de tool zijn
begroot op 15K euro. Een belangrijk deel hiervan wordt uit eigen middelen (inkomsten) betaald.
Fysieke dimensie van de toeristische tool
De stichting zal, indien zij daartoe in de gelegenheid wordt gesteld, het gehele tracé vanaf Leeuwarden tot
Oostmahorn herinrichten met spoormeubilair, zoals andreaskruisen, seinpalen, telegraafmasten enz. Dit
betreft het fysieke gedeelte van de tool en wordt in naam geduid als het spoortracé Jelsum Oostmahorn.
—
Doel van deze markeringen is om het tracé zo goed mogelijk zichtbaar te maken in het landschap, waarmee
de beleving van het spoor wordt versterkt. De markeringen langs het tracé helpen de bezoeker bovendien
om zich goed te kunnen oriënteren. Wie de streek rijdend, fietsend of wandelend wil verkennen kan,
geladen met de App gemakkelijk natuur, cultuur, ontspanning, horeca en (nacht) rust vinden.
® 2009
-
2014 GRA-CV
/ St.
NtLS / C. Rijif, A. Rutgers
Pagina 28 van 36
Heraanleg van deze markeringen vangt aan op die locaties die zich daar makkelijk voor lenen. Gedacht
moet worden aan overwegen en bruggen, en al die delen in het tracé welke nu reeds in gebruik zijn als
fiets- en wandel paden en op die locaties waar het baanlichaam nog zichtbaar in het landschap aanwezig is.
De totale kosten van deze markeringen doorheen het hele tracé zijn begroot op 78K euro.
Reikwijdte van de toeristische tool (Projecteigendom)
De stichting is als uitvoerende instantie projecteigenaar van de tool en zij voert het beheer over het
spoorfietsbedrijf. De NFLS staat in deze context open voor een PPS-constructie. Ongeacht de keuze van een
bepaalde (juridische) constructie zijn daarin de volgende vier kerntaken voor haar te onderscheiden:
•
•
•
•
Beheer en onderhoud van de (marketing)organisatie
Ontwikkeling en verkoop van toeristische arrangementen
Verhuur van spoorfietsen (alle trajecten)
Overige facilitering van het tracé (dwarsverbanden)
Uitgangspunt bij aanvang is om het spoortracé in vijf tot zeven jaar tijd te ontwikkelen tot topattractie in
Friesland en het noorden van Nederland. In een o.a. op 5 oktober 2011 ontvangen brief van de Provincie en
de gemeenten, Leeuwarderadeel, Ferwerderadeel en Dongeradeel is aangegeven dat men positief staat
tegen over de hier gepresenteerde voorstellen. Ook op diverse manieren zijn ambtenaren, politiek en
bestuurders positief over het project.
® 2009 2014 GRA-CV / St. NELS / C. Rijft, A. Rutgers
-
Pagina 29 van 36
FACILITERING TRACÉ
Algemeen
Het spoortracé zal faciliterend zijn voor meerdere doeleinden. Waar mogelijk zal langs het gehele tracé
ruimte worden gecreëerd voor fiets- en wandelpaden. De aanwezigheid van deze paden kan al van belang
zijn om de aantrekkelijkheid van de streek mee te vergroten. Bovendien zullen vele toeristen (met of
zonder spoorfiets) gebruik willen maken van het tracé om de streek te verkennen, waarmee haar functie
als kralensnoer nog beter tot uiting komt. Daarnaast is het spoortracé de ruggengraat van het
spoorfietsenbedrijf. Exploitatie van deze activiteit biedt de stichting een gegarandeerde en onafhankelijke
inkomstenbron. Het is tevens onderdeel van een businessmodel waarmee op termijn ook facilliterend kan
worden optreden richting andere initiatieven in de regio.
Voorkeur grondeigendom en gebruik
De stichting wordt in de onderhavige plannen bij voorkeur geen eigenaar van de spoorgronden. Uit diverse
gesprekken en een o.a. op 21 juni 2012 gehouden bijeenkomst voor grondeigenaren blijkt een duidelijk
voorkeur te bestaan voor een coöperatieve benadering ter zake het grondeigendom. Derhalve verkiest de
stichting NFLS een pachtconstructie boven eigendom, om zaken niet onnodig te compliceren.
Om het grondeigendom en daarbij behorende rechtspositie te regelen zal een coöperatieve vereniging U.A
van grondeigenaren worden opgericht. Ter voorbereiding daarop zal een principeakkoord worden
voorgesteld aan de huidige (agrarische) grondeigenaren. Zo blijven de lijnen kort en kan de stichting zaken
doen met het bestuur van deze vereniging. Uit een eventuele overeenkomst vloeit voort dat de stichting
NFLS het tracé kan inrichten met rails t.b.v de exploitatie van het spoorfietsbedrijf.
Gedragenheid concept
De gemeente Dongeradeel en woningbouw vereniging Thijs Wonen hebben in het najaar van 2012 een
financiële bijdrage geleverd aan de stichting voor het opstellen van een stappenplan. Dit stappenplan is
opgesteld door bureau Weusthuis & Partners uit Groningen. De context van het stappenplan beoogt
helderheid te verschaffen en een ‘eindbeeld’ voor het hele tracé Leeuwarden
Anjum (evt. tot
Oostmahorn) voor ogen te krijgen. De kern van het stappenplan is gericht op de gemeente Dongeradeel en
is op aanvraag verkrijgbaar.
—
Met inachtneming van het vorenstaande heeft de stichting NFLS op 3 april 2014 een brief van de gemeente
Dongeradeel ontvangen waarin zij opnieuw aangeeft behoefte te hebben zicht te krijgen in de procesgang
van het project. De wethouder RO heeft aangeboden e.e.a te bemiddelen richting KNHM en Arcadis. In
deze brief toont de gemeente Dongeradeel tevens opnieuw haar positieve grondhouding aan het DLproject.
Om dit masterplan in zijn geheel ten uitvoer te brengen wordt een samenwerking met de (ANNO)
gemeenten wenselijk geacht. Niet in de laatste plaats vanwege het aanbod van gedeputeerde Kramer
inzake financiering vanuit de provincie. De gemeente Dongeradeel neemt in zekere zin al het voortouw in
dat proces. In een op 11 juni 2014 verzonden mail van de NFLS gericht aan de Cie. en stuurgroep van de
ANNO gemeenten wordt dit expliciet ook aan hen gevraagd. De bestuurders van de ANNO gemeenten
hebben afgesproken is dat de ingang voor het project richting regio via de beide gemeenten Dongeradeel
en Ferwerderadiel zal lopen. Dat betekent wanneer deze gemeenten overtuigd zijn van de kansen van het
project, dat het dan wordt opgeschaald naar de regio.
® 2009
-
2014 GPA-CV / St. NFLS
/ C.
Rijff, A. Rutgers
Pagina 30 van 36
SPOOR FIETSEN
Concept en bedrijf
Spoorfietsen is een unieke en uiterst gezellige manier om het landschap te beleven en recreatief te
ontspannen. Het concept sluit aan op tal van andere activiteiten langs het spoor en kan met diverse
arrangementen worden uitgebreid. Spoorfietsen vindt, net als bij een treinverbinding, plaats op basis van
een dienstregeling. s’Ochtends vertrekken de eerste ritten vanuit de ene plaats richting de andere, om
daarna in omgekeerde richting te vertrekken naar de eerste. Gegeven de gemiddelde afstand tussen de
dorpen langs het tracé hebben de fietsers ongeveer een uur de tijd om in de ene, of de andere richting te
fietsen. Aangekomen op de bestemming kan in de overgebleven bloktijd van twee uur het dorp of de stad
worden bezocht. Wie langer wil blijven kan een spoorfiets later zijn weg vervolgen of terugrijden naar het
oorspronkelijke vertrekpunt. Voor de activiteiten in Friesland is een speciale spoorfiets ontwikkeld in
samenwerking met Postmus Reparatie & Constructie in Blija, welke onderaan deze pagina wordt getoond.
Technische specificaties spoorfiets
1. Type
-
CE gekeurde spoorlorrie met rolstoel toegang.
2. Ontwerp
-
-
-
-
-
Twee bij twee, 4 / 6 persoons spoorlorrie, met zadel en vast stuur.
Metalen frame met gesloten aluminium vloerplaat
Geschikt voor standaard spoorwijdte (1.435 mm)
Trapmechanisme met ketting en terugtrapmogelijkheid
Remmechaniek met gescheiden links! rechts handbediening
3. Afmetingen
-Lengte:
2.900m
Hoogte:
1.320 m
Breedte:
1.980 m
Wielbasis:
2.050 m
Spoorbreedte:
1.435 m
-
-
-
-
4. Operationele snelheid:
5
5. Gewicht:
225 Kg.
6. Prijs:
Op aanvraag
7.
Postmus Reparatie & Constructie, Blija / St. NFLS
Producent:
Figuur 15.
® 2009
-
2014 GRA CV
/ St.
—
20 kilometer per uur
Spoorfietsmodel Dokkumer Lokaaltje
NFLS / C. Rijff, A. Rutgers
Pagina 31 van 36
ONTWIKKELINGSGEBIED RONDWEG NOORD
Landmark en station Dokkum
Om haar (voorbereidende) werk goed te kunnen uitvoeren heeft de NFLS dringend behoefte aan een
kantoorruimte in de directe omgeving van het project. Daarnaast vraagt het project om een tastbare
component (landmark) waarmee een begin wordt gemaakt met daadwerkelijke uitvoering. Om die wens
kracht bij te zetten wil de NFLS 450 mtr spoor aanleggen langs de noordelijke rondweg in Dokkum, tussen
de Dongeradyk en de T-splitsing met de Aalsumerweg. Nabij deze splitsing wil zij een zogenaamde
Donnerbüchse plaatsen, welke zal dienen als kantoor en tentoonstellingsruimte.
NJT,
Met het ROC in Leeuwarden zijn afspraken
gemaakt om de bovenbouw van het rijtuig af te
bouwen. Dit gebeurt vanuit diverse vak
opleidingen, in het kader van scholing- en
werkervaring. De begeleiding van het project
wordt verzorgd door studenten van de opleiding
management van Stenden University.
Onderstaand enkele impressies van het station
Figuur 12.
Donnerbüchse
II
Fig. 13 Impressie voorkant station (zijde rondweg)
Fig. 14 Impressie achterkant station (Spoorstraat)
Maatschappelijk
De keuze voor deze locatie is meervoudig. Belangrijke factoren zijn zichtbaarheid, de geschiktheid van het
gebied, en de historische locatie om deze in te richten als landmark. De kwaliteit van de landmark zal
dermate groot zijn dat deze ook zonder de NFLS en haar plannen haar waarde kan bewijzen voor de stad en
haar verbintenis met de geschiedenis van het Dokkumer Lokaaltje. Wanneer deze motieven als
uitgangspunt worden genomen bij het verlenen van toestemming aan de stichting om de landmark te
realiseren, kan een begin worden gemaakt met de ontwikkeling van een unieke toeristische marketingtool.
Economisch
De aan te leggen landmark is de facto onderdeel van de te realiseren railverbinding tussen Dokkum en
Metslawier t.b.v. het spoorfietsen. Zodoende is het raadzaam om bij aanleg nu alvast rekening te houden
met de (oude) locatie van het station. Door het spoor zoveel mogelijk op haar oorspronkelijke bedding te
plaatsen sluit het bijna naadloos aan op het perron van een eventueel nieuw te bouwen station. Het hier
gelegen voetpad hoeft zodoende nauwelijks te worden omgeleid omdat voetgangers hun weg eenvoudig
over het perron kunnen vervolgen. Zo deze situatie ontstaat is ter plaatste voldoende parkeergelegenheid
beschikbaar en is de binnenstad van Dokkum op korte loopafstand bereikbaar voor bezoekende toeristen.
® 2009 2014 GRA-CV / St. NFLS
-
/ c.
Rijif, 4. Rutgers
Pagina 32 van 36
MELKFABRIEK ‘De Dongeradelen’
Algemene achtergronden
Zuivelfabrieken zijn veelal dichtgegaan door schaalvergroting in de product-verwerking van melk. Van de
voormalige 130 zuivelfabrieken in de provincie zijn er nog geen 10 over. Een daarvan is Zuivelfabriek ‘De
Dongeradelen’ gevestigd tussen Lioessens en Morra. Deze momenteel vervallen fabriek is in 1915 geopend
en sloot in 1973 de deuren. Na de sluiting van de fabriek werd het complex voor diverse doeleinden
gebruikt. Het fabrieksgebouw is praktisch in de oorspronkelijke staat bewaard gebleven. Aan de achterzijde
bevinden zich de voormalige bedrijfshallen van de zuivelfabriek, welke in zeer vervallen staat zijn. Aan de
voorzijde staat het fraaie kantoor in Berlagiaanse stijl, waarnaast de woning van de directeur is gebouwd.
Een andere algemene ontwikkeling bij het buiten gebruik raken van industrieel erfgoed is het niet up-todate houden van productietechniek in het gebouw waardoor het pand leeg komt te staan en uiteindelijk
wordt afgestoten. Wat niet wordt gesloopt komt veelal in handen van particulieren met hart voor de zaak
en van speculanten. Deze moeten vervolgens krimpen of gaan failliet. Panden komen leeg te staan en
niemand durft te investeren. Ook industrieel erfgoed kan leeg komen te staan. Veel Industrieel erfgoed in
Friesland, waaronder zuivelfabrieken, zijn inmiddels verloren gegaan. Van de voormalige 130
zuivelfabrieken in de provincie zijn er nog geen 10 over. Een toekomstige opgave doemt op voor het
historisch erfgoed. Juist de relatie van het erfgoed met de plek, de sociale betekenis, met name voor de
lokale bevolking, en het landschappelijke netwerk kan inspiratie opleveren voor transformatie.
Wadden Wellness Center (kuuroord)
Voor deze locatie zijn een ontwerp en een plan opgesteld voor de ontwikkeling en bouw van een Wadden
Wellness Center (kuuroord)
. De NFLS staat hierover in contact met de huidige eigenaar van de fabriek,
25
van Sommeren BV uit Druten. De stichting heeft toegang tot de rechten van dit ontwerp. Herontwikkeling
van deze bijzondere melkfabriek kan onder auspicien van Adema Architecten uit Dokkum worden
uitgevoerd. Herontwikkeling en restauratie worden gesteund door de stichtingen SIEN en SlEE.
1
ZUIDOOSTZ U DE
Figuur 16. Enkele impressies van melkfabriek ‘De Don geradelen’
Eigenaar: De heer van Sommeren
Oppervlakte bebouwing: 1256 m
2
Oppervlakte kavel: 7000 m
2
Beschermde status: nee
Zie ook blz, 35 Toerotisch Pogramma Friese Wadden Kuuroord Dongeradeel.
® 2009 2014 GRA-Cv / St. NFLS / C. Rijif, A. Rutgers
-
Pagina 33 van 36
OVERZICHT FINANCIERINGSOPTIES UIT SUBSIDIEREGELINGEN
Onderstaand een overzicht van enkele belangrijke regelingen in relatie tot het project. In de bijlage
‘Subsidies omtrent Dokkumer Lokaaltje’ (EFTI Stenden 2014) wordt uitgebreid en specifiek toelichting
gegeven op dit onderwerp.
MKB-subsidies
Fryslân Fernijt
NIOF
Interreg A
BMKB
EIA
MIA
Vamil
HRM+
GO
Groeifaciliteit
Innovatiekrediet
Innovatievouchers
RPF
Groenprojecten
WBSO
NOM Finance
Stinaf
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Innovatiesubsidie voor Friese ondernemingen
Noordelijke innovatie ondersteuningsfaciliteit
Grensoverschrijdende samenwerking met Duitse partijen
Borgstelling MKB-kredieten
Energie-investeringsaftreK)
Milieu-investeringsaftrek
Willekeurige afschrijving milieuinvesteringen
Inhuur HRM-deskundigen
Garantie ondernemingsfinanciering
Garantie voor participatiemaatschappijen indien zij in een
onderneming investeren
Overheidskrediet om innovatie te financieren
Vouchers waar MKB’ers kennisvragen kunnen neerleggen
bij kennisinstellingen
Rabobank projectenfonds (RPF); restfinanciering voor
projecten door de Rabobank
Groene leningen, opvraagbaar bij banken
Loonheffingskorting voor medewerkers die R&D-werk verrichten
Leningen en / of participaties door de NOM
Stimuleringssubsidie toerisme Fryslân
Overheidsprojecten
Waddenfonds
Interreg A
Interreg B
lnterreg C
FES
EFRO
Groenprojecten
EIB
ESF
Subsidie voor natuurprojecten en economische projecten in het
waddengebied
Grensoverschrijdende samenwerking tussen Duitsland en Nederland
Grensoverschrijdende samenwerking in de EU Noordzeeregio
Kennisuitwisselingsprojecten tussen lokale en regionale overheden van
verschillende Europese lidstaten
Fonds economische structuurversterking
Europees fonds voor Regionale ontwikkeling (economische
structuurversterking)
Groene leningen, opvraagbaar bij banken
Europese investeringsbank (grootschalige projecten)
Europees sociaal fonds (werkgelegenheidsprojecten)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Wurkje Foar Fryslân
De provincie Friesland heeft door de verkoop van haar Nuon-aandelen €300 miljoen aangetrokken om in te
zetten in crisistijd, zoals nu. De provincie wil deze reserves gaan gebruiken om de Friese economie een
extra impuls te geven. De provincie Friesland zet hierbij in op een flinke economische impuls op de korte
termijn maar hoopt daarnaast ook de economie op lange termijn te versterken.
De drie belangrijkste uitgangspunten zijn:
Een sprong in kwaliteit: om een duidelijk verschil te maken in de economische positie van Friesland;
Duurzaam investeren;
Initiatieven van onderop: om initiatieven van bedrijven en particulieren te stimuleren.
-
-
-
® 2009 2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijff, A. Rutgers
-
Pagina 34 van 36
Overige informatie en verwijzingen
Bij het NUON-fonds staat al een aantal stimuleringsregelingen startklaar. Dit betekent dat het DL-project in
principe direct subsidie zou kunnen krijgen. Hiertoe behoort m.n de stimuleringsregeling voor het
toeristisch recreatief bedrijfsleven; welke met deze (revolverende) subsidieregeling een impuls wil geven
aan werkgelegenheid, de kwaliteitsverbetering en de verduurzaming van de toerisme- en recreatiesector.
Ontvankelijkheid
Om voor een subsidiebijdrage in aanmerking te komen moet het DL-project voldoen aan de volgende eisen:
1.
Het fonds wil met de inzet van hun middelen langdurig maatschappelijke effecten bereiken. Om dit
te bereiken streven ze naar duurzame inzet van het vermogen. De middelen van het fonds moeten
andere partijen stimuleren ook te investeren, het fonds is geen hoofdinvesteerder. Er wordt een
substantiële eigen bijdrage verwacht, eventueel samen met andere partijen. Elke door het fonds
geïnvesteerde euro levert tenminste één euro extra op uit het bedrijfsleven, kennisinstellingen
en/of andere overheden.
Revolverende besteding. Een gedeelte van de middelen die het fonds in de desbetreffende
projecten stopt komt ook weer terug. Hierdoor kan een groter effect worden bereikt.
Dynamiek versterkend effect. De aanvraag moet leiden tot het ontstaan van een spin-off en
doorontwikkeling van projecten.
2.
3.
Afgaande op de hierboven gestelde voorwaarden van het fonds, voldoet het DL-project aan ruim 90% van
de door het fonds gestelde eisen. Het niet verlenen van subsidie mag worden opgevat als politieke keuze.
Overzicht bijlagen, documenten en verwijzingen
DOCUMENTTITEL
UITGEVOERD DOOR
Beschikbaar
Rapport ‘Subsidies omtrent Dokkumer Lokaaltje’
Business plan v/h marketinginstrument ‘Dokkumer Lokaaltje’
Screen shots NFLS web-app
Kengetallen spoorfietsen Friesland
Appendix 03 Spoorfietsen (Business plan NFLS)
Stappenplan Dockumer Lokaeltsje (gem. Dongeradeel)
Demografische krimp (De nieuwe realiteit in perspectief)
Aanvalsplan krimp Holwerd
Stationsgebouw Holwerd ‘Herontwikkeling’
Herontwikkeling Zuivelfabriek ‘De Dongeradelen’
Duurzame Projectontwikkeling van duurzame gebouwen
Restauratie Stationsgebouw te Marrum
Evaluatie Spoorwegwet en Concessiewet
RAU Bureaudocumentatie
Landmark Rondweg Noord Dokkum
Toeristisch Programma Friese Wadden
Bouwen voor krimp (ontwerplab)
Toerisme monitor 2012
‘Verbinden en bouwen aan samenwerking’
Kansen voor een krimpend platte land
Stenden University (ETFI)
NFLS / GRA-CV
Ontwerpbureau Lood
GRA-CV /Doelman
GRA-CV / NFLS
Weusthuis & Partners
Rabobank Nederland
SEV Rotterdam
Hanzehogeschool
Hanzehogeschool
IKenniscentrum Noorderruimte
Syb Eldering Architekt BNA
Min. V&W
Rau Architecten
GRA-CV
Provincie Friesland
Gemeente Dongeradeel
Stenden University (ETFI)
H. Schmeink & Th. de Bruin
Raad voor het landelijk gebied
Nee
Nee
Ja
Nee
Nee
Op aanvraag
Ja
Ja
Ja
Op aanvraag
Ja
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Website Dokkumer Lokaaltje
Website NFLS web-app
Toekomstige infosite
Belgische natuurvereniging
Webportaal spoorfietsen
Project kapellen Brasschaat
Probleem perceptie Fryslân
Internet
Internet
Internet
Internet
Internet
Internet
Internet
RELEVANTE INFORMATIEVE WEBSITES
www.dokkumerlokaaltje.com
www.nfls.nl
www.waddenwellness.com
www.kempenslandschap.be
www.spoorfietsen.nl
www.sgoorfietsen.be
http://www.ianrotmans.nl/presentaties/staat-van-friesland.html
® 2009
-
2014 GRA-CV / St. NFLS / C. Rijff, 4. Rutgers
—
Pagina 35 van 36
TRI VIA
Een van de meest kenmerkende aspecten aan het Dokkumer Lokaaltje is het carnavalsiledje uit de jaren 60
van de vorige eeuw, getiteld len t Dockumer Lokaeltsje’ gezongen door Ted Houkes. Mede door deze hit is
de spoorlijn een onlosmakelijk onderdeel van het Friese culturele erfgoed geworden. Het past daarmee
uitstekend in een rijtje andere culturele zaken zoals de Elfstedentocht, fierljeppen, skûtsjesilen en kaatsen.
çbkkw,,cr
-CI(
1
/
Figuur 17.
Orginele hoes van de single ‘Dokkumer Lokaaltje’
De totale lengte van het nieuwe tracé Jelsum Oostmahorn komt uit op 42,162 kilometer. Dit is vrijwel
exact dezelfde lengte (42, 195 km) als van de marathon 1
—
Colofon
St. ourd-Friesvhe Lokaal Spoorieinaaisdiappi.j
Yn t Dockumer Lokaeltsje siet men rom it hiele em
1
pia Vleesmarkt 7
9101 MH Dokkum
Kantoor:
Mobiel:
Mobiel:
KvK Leeuwarden:
RABO Bank Damwoude:
035 647 91 55
0653 76 31 25 (Chris Rijff)
0643—67 87 10 (Addy Rutgers)
524.21.309
NL27RABO 031.27.64.245
-
-
E-mail: [email protected]
http://www.nfls.eu
http://twitter.com/DokkumLokaaltje
https://www.facebook.com/DokkumerLokaaltje
http://www.youtube.com/channel/UCcrukwCSiJU5z45bwgsoy4w
Alle rechten voorbehouden. 2009— 2014 (GRA-CV
® 2009
-
2014 GRA-C’/ / St. NELS / C. Rijif, A. Rutgers
/ NFLS)
Pagina 36 van 36