Transcript GIDS_2013_Kandidatuurstelling_Heraanleg Scheldekaaien

Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg SCHELDEKAAIEN
Kandidatuurstelling vlaamse laureaat
Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg SCHELDEKAAIEN
Kandidatuurstelling vlaamse laureaat
Titel project
Heraanleg van de Scheldekaaien
Adres openbaar bestuur:
Autonoom Gemeentebedrijf Stadsplanning Antwerpen
Grote Markt 1, 2000 Antwerpen
Contactpersoon
Sofie Bullynck
03 338 21 10
[email protected]
Partners
Waterwegen en Zeekanaal NV
Rekeningnummer openbaar bestuur
IBAN BE42 0910 1685 1454, BIC GKCCBEBB
Engagement voor liv.com
AG Stadsplanning Antwerpen engageert zich om de nodige inspanningen
te leveren om deel te nemen aan liv.com en er het project van de
Scheldekaaien te presenteren en te verdedigen.
2 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | 3
Inhoudstafel
Projectvoorstel 7
Droogdokkenpark, een getijdenpark voor Antwerpen
41
Inleiding
8
1Projectgebied
42
Publieke ruimte
9
Ligging
42
Groenstructuur
10
Planologische bestemming
42
12
Eigendomsstructuur
42
Beheerovereenkomsten
43
44
Beeldkwaliteit en Materialen
Beheer
12
Masterplan Scheldekaaien, het ruimtelijk kader voor de heraanleg
13
Estuariene natuur
46
1Projectgebied
14
46
Ligging
14
Belvedère
47
Beheerovereenkomsten
14
Padenstructuur
47
15
Speelaanleidingen
48
2
Projectomschrijving
2
Projectomschrijving
Een nieuw park voor de stad
Integratie van de dijk door een aangepaste topografie
44
Krijtlijnen
16
Beplantingsplan
48
18
Pier
49
Communicatie- en participatietraject
21
Droogdokken
50
25
Erfgoed
50
Communicatie- en participatietraject
51
53
3
Deelgebieden en deelprojecten Stappenplan | timing | raming
3
Stappenplan | timing | raming
Sint-Andries Zuid, een vrijplaats tussen stad en stroom
27
1Projectgebied
28
Ligging
28
Planologische bestemming
28
Eigendomsstructuur
28
Beheerovereenkomsten
28
Bijlagen
30
1Financieringsplan
2
Collegebeslissing voor kandidatuurstelling dd. 17/05/2013
3
Masterplan Scheldekaaien
2
Projectomschrijving
Synthese aan de hand van de Liv.Com criteria
Schetsontwerp als toetsing van het masterplan
30
De waterkering als langgerekt uitkijkplatform op stad en rivier
30
Terrain vague aan het water
32
Contact met de Schelde
32
4
Kaaien op tafel
Van lineair park tot groene corridor
32
5
Tussen stad en stroom
Groen wegprofiel
34
6
Voorontwerp Sint-Andries Zuid
Integrale toegankelijkheid
35
7
Voorontwerp Droogdokkenpark
Ondergrondse parking
35
36
Omgang met havenerfgoed en archeologisch patrimonium
Communicatie- en participatietraject
36
39
3
Stappenplan | timing | raming
4 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
57
Heraanleg Scheldekaaien | 5
“De kaaien zijn als een gedachtenstreep; een autonome en toch verbindende tussenterm
tussen stad en rivier. Wie ze betreedt, stapt uit de stad en wordt overweldigd door het
majestueuze zicht van de Schelde. (…) De tijd die mensen er doorbrengen, is vaak een
‘tussentijd’, weg uit het leven van alledag. U zou de kaaien de decompressieruimte van de
moderne stedeling kunnen noemen.
De kaaien zijn een geschenk dat de stad in haar schoot geworpen kreeg toen de haven naar
het noorden uitweek. Waar ter wereld vindt men nog een stad met zulk een onbenutte,
publieke ruimte?
Het masterplan wil er voor zorgen dat dit statuut van publiek domein, compensatieen decompressieruimte behouden blijft. Vandaar dat er vooral wordt ingezet op een
landschappelijke benadering.”
Citaat uit het Masterplan Scheldekaaien
PROJECTVOORSTEL
6 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Eéndagsplein Cadix
Heraanleg
op de scheldekaaien
voormalige douaneparking
| Masterplan | 7
INLEIDING
De Scheldekaaien op de rechter Scheldeoever in Antwerpen zijn een strook van 7 kilometer lang en 100
meter breed, van Petroleum Zuid tot aan het Droogdokkeneiland. De verlaten haveninfrastructuur vormt
vandaag een barrière tussen de stad en de Schelde. De heraanleg van één van de meest prominente
publieke ruimten in Antwerpen moet de stad terug dichter bij de stroom brengen.
De stad Antwerpen dient beveiligd te worden tegen mogelijke overstromingen in de toekomst. Dat is de
hoofdreden en directe aanleiding voor de geplande heraanleg van de Scheldekaaien. Daarvoor moet in de
eerste plaats de kaaimuur verstevigd en de waterkering verhoogd worden tot 2m25 boven maaiveld. De
renovatie van de Scheldekaaien vormt het grootste project binnen het Vlaamse Sigmaplan in stedelijke
context.
Deze noodzakelijk infrastructuurwerken zijn de aanleiding voor een ambitieuze herwaardering van het
Antwerpse waterfront. AG Stadsplanning Antwerpen bundelt zijn krachten met Waterwegen en Zeekanaal
NV om van de kaaien een veilige en kwalitatieve publieke ruimte te maken aan het water.
De ruimtelijke opgave voor de Scheldekaaien is drieërlei:
‚‚
heraanleg van de kaaivlakte als één van de meest prominente publieke ruimten in
Antwerpen;
‚‚
stabilisatie van de kaaimuur;
‚‚
verhoging van de waterkering tot 9.25 TAW conform het geactualiseerd Sigmaplan.
Deze uitgestrekte en verlaten open ruimte biedt kansen om op een kwalitatieve en duurzame manier
groen in de stad te brengen. De heraanleg van de Scheldekaaien biedt een antwoord op de tekorten
groen en open ruimte in de dichtbebouwde binnenstad. Dit nieuw groenaanbod wordt daarbij
ingeschakeld in een groen netwerk dat zich uitstrekt langs de Scheldeboorden, en via de Groene Singel in
het zuiden en Park Spoor Noord in het noorden, verbonden wordt met de andere grote groengebieden in
de stad.
PUBLIEKE RUIMTE
Eén van de doelstellingen van de heraanleg van de Scheldekaaien is het herstel van de relatie tussen
de stad en haar rivier. Voor een kwalitatieve reconversie van het voormalig havengebied wordt de
continuïteit van de publieke ruimte als noodzakelijke randvoorwaarde gesteld. Daarmee wordt de ruimte
langs het water teruggegeven aan de inwoners van de stad.
De heraanleg van de Scheldekaaien zorgt voor een verhoging van de aantrekkelijkheid van het woon- en
werkklimaat van Antwerpen, zowel stadsbreed als voor de aanpalende wijken. Als één van de grootste
publieke ruimten van Antwerpen zorgt de heraanleg hier op een directe manier voor:
‚‚
een verbeterd aanbod aan recreatieve voorzieningen en voorzieningen van openbaar nut:
multifunctionele open verharde ruimte aan de Schelde voor sport, spel, cultuur, markten,
… / doorlopende fietsroute en wandelpad / looppad over de volledige 7 km kaaien /
reservatieruimte voor bijzondere programma’s;
‚‚
een verbeterd aanbod aan voorzieningen voor openbaar en collectief vervoer: introductie
van nieuwe traminfrastructuur langs de kaaien, gekoppeld aan het binnenstedelijke
tramnetwerk / ondergrondse parkeervoorzienigen.
Krijtlijn Publieke Ruimte en Beeldkwaliteit - Masterplan Scheldekaaien
[Proap/ Wit Architecten/D-recta]
‚‚
meer contact met het water: het wegnemen en/of overbrugbaar maken van de barrières die
momenteel tussen de stad en de rivier aanwezig zijn;
Een uitgesproken visie op de rol van de kaaien als publieke ruimte en drager van een groenstructuur voor
de stedeling ligt aan de basis van het project. Het publieke karakter van de Scheldekaaien staat centraal
in de heraanleg. Daarbij word in alles stappen van het proces aandacht besteed aan beeldkwaliteit,
materiaalkeuze en beheer.
‚‚
een versterking van het maritieme karakter van de kaaien door materiaalgebruik en behoud
van havengerelateerde elementen zoals kranen en kraansporen, bolders en de karakteristieke
kasseien;
‚‚
een verbeterd aanbod aan stedelijk groen.
8 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
HeraanlegHet
scheldekaaien
Eilandje vanuit
| Masterplan
de lucht | 9
GROENSTRUCTUUR
In de aaneengesloten ruimte van de Scheldekaaien krijgt stedelijk groen daarom een belangrijke rol
waarmee het gebrek aan open en toegankelijke ruimte in de binnenstad in belangrijke mate kan worden
gecompenseerd en waarmee het groenareaal van de stad verrijkt en uitgebreid kan worden. In de perifere
delen van de Scheldekaaien worden twee grootschalige parkstructuren ingevoegd: het Droogdokkenpark
tegenover de groene ruimte rond het Noordkasteel en dat aansluiting zoekt met de estuariene natuur
van de Scheldeoevers; en een lineair park ter hoogte van Nieuw Zuid dat aansluiting zoekt met de Groene
Singel en de Hobokense Polder. In de centrale delen van de Scheldekaaien wordt kleinschaliger groen
ingepast als stedelijke stapstenen die de ecologische continuïteit op de Scheldekaaien verzekeren.
Toekomstbeeld Nieuw Zuid: Hier wordt een nieuw stedelijk ‘kaaipark’ voor de nieuwe stadsuitbreiding gecreëerd. Het park is de
sluitsteen die een groene verbinding legt tussen het groen netwerk langs de Scheldeboorden, en, via de groene verbindingen in
de wijk, met de bermen van de groene singel.
[Studio Associato Secchí - Viganò]
Toekomstbeeld Droogdokkenpark: Op het raakvlak tussen stad en haven wordt, geïntegreerd in een nieuw park, ruimte gemaakt
voor slikken en schorren. Deze natuurlijke getijdeoever is de aanzet en uitloper van de estuariene natuur langs de Scheldeboorden
tot aan de monding, en biedt kansen voor een unieke natuurbeleving op een steenworp van de binnenstad.
[Vogt Landscape Limited/Van Belle & Medina Architects]
Toekomstbeeld Sint-Andries Zuid: De zachte en groene hellingen van het nieuwe dijklichaam trekken een stedelijk groen lint tot in
de binnenstad.
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
10 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Toekomstbeeld Blue Gate Antwerp: Een ecologische corridor van 14,5 hectare vormt de ruggengraat van de publieke ruimte
doorheen het nieuwe bedrijventerrein Blue Gate Antwerp, en verbindt de Hobokense Polder met de Scheldekaaien en de Groene
Singel
[Omgeving]
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 11
Een project van 6 km vraagt een specifiek beplantingsplan dat inspeelt op de noden en kwaliteiten van
elke plek: het gewenste gebruik, de beschikbare ruimte, de gewenste groenstructuur en het ecologisch
belang. Groene plekken voor recreatief gebruik maar ook zones die bewust minder intensief worden
gebruikt om zo de ecologische waarden te versterken. Bestaande waardevolle bomen worden zoveel
mogelijk behouden en de voorkeur gaat uitdrukkelijk uit naar inheems plantmateriaal, aangevuld met
een paar goed ingeburgerde soorten. Maar het principe dat de overwegende meerderheid inheems moet
zijn blijft gehandhaafd.
Inventarisatie van de bestaande toestand boven- én ondergronds (zoals het reeds aanwezig groen,
bodemkwaliteit, grondwater, archeologie, etc.) is een ander belangrijk instrument om correcte keuzes te
maken in het ontwerp. Bijkomende studies worden uitgevoerd op maat van elk deelproject en zo vroeg
mogelijk in het planningsproces zodat de gewenste groenstructuur en het beplantingsplan hierop kunnen
worden afgestemd. Zo kunnen ook waardevolle elementen zoals bestaande bomen of archeologische
relicten behouden blijven en tijdig in het ontwerp geïntegreerd worden.
BEELDKWALITEIT en MATERIALEN
De beeldkwaliteit voor de heraanleg werd vastgelegd in het masterplan Scheldekaaien en een
aanvullende ‘nota Beeldkwaliteit’. De nota bevat richtlijnen voor de inrichting, maatvoering en
materiaalkeuze en zal als leidraad dienen bij het ontwerp en de uitwerking van toekomstige
deelprojecten. De richtlijnen definiëren de vrijheid waarbinnen gewerkt kan worden en zorgen ervoor dat
elk deelproject een variatie wordt op hetzelfde ‘kaai’-thema.
Er wordt zoveel als mogelijk gewerkt met waterdoorlatende materialen of een natuurlijke afwatering in
naastgelegen gras of beplantingen. Enkel daar waar de toegankelijkheid het vereist wordt er gewerkt
met gesloten voegen. De Scheldekaaien houden hun typisch materiaal van kasseien met een open groene
voeg die zullen gerecupereerd worden. Er wordt zoveel als mogelijk gewerkt met natuurlijke elementen
of elementen die recupereerbaar zijn of terug te vinden zijn in de omgeving. Bestaande materialen
die niet recupereerbaar zijn zullen verwerkt worden zodat ze ter plaatse gebruikt kunnen worden als
funderingsmateriaal. Er wordt bewust uit de stedelijke straatmeubilaris voor het straatmeubilair gekozen;
dit uit duurzaamheids- en beheerredenen.
MASTERPLAN
SCHELDEKAAIEN
BEHEER
Voor alle deelprojecten zal een beheerplan worden opgemaakt. Dit om enerzijds het onderhoud in beeld
te brengen maar ook als sturingselement om inzicht te krijgen in het gewenste beheer en uitzicht op
lange termijn. Beheer en monitoring zijn de belangrijkste instrumenten om de gewenste natuurwaarden
te krijgen. Afhankelijk van waar de groenzone langs de kaaien gelegen en het bijhorend gewenste gebruik
en uitzicht, zal het type beheer ook variëren van zeer extensief in de perifere delen tot meer intensieve
zones ter hoogte van de centrale kaaien. Het insecticiden en pesticiden vrij beheer van de ganse zone
is hierbij wel een constante. De beheervisie voor de Scheldekaaien wordt in nauw overleg met de
stadsdiensten uitgewerkt die later ook zullen instaan voor het onderhoud.
12 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Zomerbar
Heraanleg
op de scheldekaaien
kaaien aan het| loodswezen
Masterplan | 13
1. Projectgebied
Ligging
Het Masterplan Scheldekaaien beoogt de
totale heraanleg van de Scheldekaaien van
Droogdokkeneiland tot en met Petroleum Zuid.
Beheerovereenkomsten
De Intentieovereenkomst Herinrichting
Scheldekaaien werd in oktober 2005 door
het Vlaams Gewest en de Stad Antwerpen
ondertekend, met als voorwerp het gezamenlijk
initiatief ter inrichting van de Antwerpse
Scheldekaaien op de rechteroever.
Het Protocol ten behoeve van de uitvoering van de
studiefase voor het “Project herinrichting van de
Scheldekaaien” werd op 18 april 2006 door W&Z
en de Stad ondertekend, met als voorwerp het
14 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
2. Projectomschrijving
concreet regelen van de totstandkoming van een
aantal gezamenlijke studies en de organisatie van
de overlegorganen met het oog op het afsluiten
van de Principeovereenkomst.
In december 2010 werd de Principeovereenkomst
Herinrichting Scheldekaaien tussen de stad en
Waterwegen en Zeekanaal NV goedgekeurd.
Deze overeenkomst legt het masterplan als
ruimtelijk kader voor de heraanleg vast en regelt
de financiële afspraken tussen stad Antwerpen en
Waterwegen & Zeekanaal NV.
De ruimtelijke visie op het projectgebied is
vastgelegd in het “Masterplan Scheldekaaien” van
maart 2010, opgemaakt door het ontwerpbureau
PROAP/WIT/D-RECTA/IDROESSE in opdracht van de
stad Antwerpen en W&Z nv.
Het masterplan is een helicoptervisie, en een kader
voor de uitvoering van de deelprojecten. Het legt
nog niet alle details vast, maar bepaalt wel de
functies en grote lijnen van de toekomstige kaaien.
Het masterplan Scheldekaaien dient steeds als
kader voor de toekomstige uitvoeringsgerichte
deelprojecten.
Het masterplan structureert de Scheldekaaien aan
de hand van een langse en een dwarse lezing:
Enerzijds zijn er beslissingen die voor de
samenhang van de kaaizone over haar hele lengte
zorgen – de ontwerpers noemen deze krijtlijnen.
Anderzijds worden een aantal ontwerpprincipes
geformuleerd die de samenhang van de kaaien
met hun achterliggende wijken garanderen. Zo
worden verschillende deelgebieden van elkaar
onderscheiden. Krijtlijnen en ontwerpprincipes per
deelgebied vormen samen een kapstok voor latere
detailontwerpen.
Het Masterplan werd goedgekeurd door de
stuurgroep Scheldekaaien op 24 januari 2012.
Overzichtkaart krijtlijnen - Masterplan Scheldekaaien
[Proap/Wit Architecten/D-recta]
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 15
Krijtlijnen
Actieve haven
Mobiliteit
Kaaiprogramma’s
Doorheen haar geschiedenis is de Antwerpse
rede voortdurend veranderd – wat ook gevolgen
had voor de relatie tussen stad en water.
Vandaag ademen de uitgestrekte kasseivlakte, de
kaaimuur en blauwe steen, hangars, havenkranen
en kraansporen nog de ziel van de haven en
haar rede van rond de 20ste eeuwwisseling.
De achtergebleven haveninfrastructuur wordt
nu opnieuw beschikbaar voor de stad. De
infrastructuur dient zoveel mogelijk behouden te
blijven en herbestemd voor stedelijk gebruik. De
kaaien worden opnieuw een aanmeerzone die door
de stad gebruikt kan worden, met uiteenlopende
faciliteiten over de hele lengte van de rede. Dat
maakt het tijdelijk aanmeren van bijzondere
schepen of drijvende constructies mogelijk.
De grens van de waterkering nauwkeurig bepalen
heeft weinig zin als er tegelijkertijd niet ook
voor wordt gezorgd dat de kaaien makkelijk
oversteekbaar zijn voor voetgangers. De
Scheldekaaien moeten namelijk altijd toegankelijk
blijven. De kaaiweg verzamelt samen met de Leien
het verkeer voor de binnenstad en geeft toegang
tot de noordelijke en zuidelijke ondergrondse
kaaiparkings. Doorgaand verkeer op de kaaien zelf
wordt zoveel mogelijk geweerd door het gedeelte
tussen Scheldestraat en Sint-Pietersvliet een
autoluw karakter te geven. De zone tussen SintJansvliet en Suikerrui wordt voetgangersgebied.
De stadsrandparkings, die het verkeer in de
buurt van de snelweguitritten opvangen, worden
verbonden met het tramnetwerk. In de toekomst
zullen nieuwe trams deze parkings met de
binnenstad verbinden. Er wordt ruimte voorzien
voor een tramlijn langs het centrale deel van de
kaaien. Het plan voorziet een apart regionaal
fietspad langs de volledige lengte van de kaaien,
dat via de Scheldedijken aansluiting vindt op
het fietsroutenetwerk buiten de stad. Ten slotte
pleit het masterplan ook voor het uitbouwen van
diverse vormen van publiek watertransport.
Heel wat waardevolle gebouwen op de kaaien
wachten op een gepaste bestemming. Die dient per
definitie publiek toegankelijk, laagdrempelig en bij
voorkeur watergebonden te zijn. Uiteraard moeten
ze een meerwaarde betekenen voor het erfgoed
in kwestie en compatibel zijn met de ruimtelijke
kenmerken en historische architectuur ervan. Op
enkele weloverwogen plaatsen kunnen ook nieuwe
gebouwen als architecturale bakens worden
opgetrokken. Zij voegen een nieuwe laag toe aan
het rijke palimpsest van de kaaizone en zorgen
voor een boeiende ‘kaai-line’. Ten slotte kunnen
de nieuwe Montevideowijk op het Eilandje en de
toekomstige stadswijk Nieuw Zuid een verlengstuk
krijgen tot op de Scheldekaaien. Daarvoor worden
bouwenveloppes voorgesteld die in beperkte mate
bouwtoevoegingen op de kaaien mogelijk maken.
Historisch erfgoed en archeologie
De kaaien zijn als een palimpsest; een perkament
dat door het wegschrapen van bestaande tekst
opnieuw beschrijfbaar wordt, zonder dat de sporen
van de voorgaande teksten volledig zijn uitgewist.
De kaaien herbergen verschillende lagen uit de
Antwerpse geschiedenis waaraan in de toekomst
nog nieuwe lagen kunnen worden toegevoegd.
Publieke ruimte en beeldkwaliteit
Nieuwe waterkering
De nieuwe waterkering heeft in de eerste plaats
een veiligheidsfunctie, maar moet bovendien de
band tussen stad en water opnieuw herstellen
en waar mogelijk zelfs versterken. De aard en
de ligging van de nieuwe kering zal daarom
worden bepaald in functie van de aangrenzende
stadswijken. Een ligging van de waterkering nabij
het water vergroot de stedelijke ruimte, terwijl
een ligging dichtbij de stad een grote, periodiek
overstroombare kaaivlakte oplevert. Door vaste
en mobiele uitvoeringen te combineren zal
de waterkering tevens de zichten op de rivier
regisseren, binnen voorwaarden zoals veiligheid en
kostprijs.
16 | Vuurwerk
Kandidatuurstelling
bij het openingsfeest
Groen in devan
Stad-prijs
het MAS
2013
Het masterplan trekt volop de kaart van de kaaien
als publieke ruimte, een plek die van niemand
en van iedereen is. Een plek die niet alleen een
lokale maar ook een regionale en internationale
uitstraling moet krijgen. De Antwerpse stadsdelen
die grenzen aan de kaaien moeten eveneens elk
hun eigen en unieke relatie met de rivier krijgen.
Tegelijkertijd blijft in deze diversiteit de continuïteit
en de samenhang van de historische rede een
belangrijk aandachtspunt. Om te vermijden dat
bij de gefaseerde uitvoering van de werken de
samenhang verloren zou gaan, dienen er bij de
herinrichting van de kaaien afspraken gemaakt
te worden rond het materiaalgebruik en de
beeldkwaliteit.
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 17
Deelgebieden en deelprojecten
Bonapartedok en Loodswezen: intieme getijdentuin en opstapplaats voor watertransport
De heraanleg van de Scheldekaaien zal gefaseerd gebeuren volgens deelprojecten, in verschillende
deelgebieden. Het Masterplan Scheldekaaien definieert zeven deelgebieden:
De bijzondere figuur rondom Bonapartedok en Loodswezen vormt een duidelijk scharnierpunt tussen de
centrale kaaizone en de dokken van het Eilandje. De voormalige Bonapartesluis is een uitgelezen plaats
voor een opstapplaats voor watertransport: een alternatieve Schelde-overbrugging voor de regionale
fietsroute doorheen Spoor Noord naar Sint-Annastrand en jachthaven Linkeroever.
‚‚
Droogdokken
‚‚
Rijnkaai
‚‚
Loodswezen en Bonaparte
‚‚
Schipperskwartier en Centrum
‚‚
Sint-Andries en Zuid
‚‚
Nieuw Zuid
‚‚
Petroleum Zuid (omvattende Blue Gate Antwerp en zone voor voetbalstadion)
Droogdokkeneiland: grootstedelijk park en uitwaaiplek
Droogdokkeneiland wordt een echte scharnierruimte tussen de Antwerpse metropool en haar befaamde
zeehaven. Tussen Royerssluis en Kattendijksluis, en met aan de ene kant de natuurlijke oever en aan
de andere kant het havenplatform met de oude droogdokken, liggen alle troeven op tafel om er een
indrukwekkend grootstedelijk park van te maken.
Rijnkaai: bescheiden nieuw waterfront voor het vernieuwde havenkwartier Eilandje
Het Eilandje wordt nu volop omgevormd tot een nieuw havenkwartier, met de oude dokken als
overmaatse waterpleinen. Voor de Scheldekaaien is hier dan ook een andere strategie aangewezen:
nieuwe bouwenveloppes kunnen hier net meer samenhang verlenen aan de verspreide bebouwing.
Nieuwe bebouwing vormt een nieuw stadsfront, maar blijft beperkt in hoogte.
Bonapartedok en Loodswezen: intieme getijdentuin en opstapplaats voor watertransport
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Schipperskwartier en centrum: doorwaadbare stedelijke infrastructuur
De centrale kaaizone tussen Sint-Pietersvliet en Sint-Jansvliet kan beschouwd worden als een immens
stedelijk platform voor de overbelaste historische binnenstad. Dit versteend platform biedt als het ware
een grootstedelijke infrastructuur: hetzij in open lucht, hetzij overdekt onder de hangars.
Rijnkaai: bescheiden nieuw waterfront voor het vernieuwde havenkwartier Eilandje
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
18 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Schipperskwartier en centrum: doorwaadbare stedelijke infrastructuur
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 19
Sint-Andries en Zuid: leegte en vrijplaats
Op Sint-Andries en Zuid wordt volop de kaart getrokken van de kaaien als vrijplaats voor de stad: een
weidse leegte, een niet geprogrammeerde open ruimte, enigszins uit het zicht van de stad; een plaats
waar daardoor niets en tegelijk alles kan gebeuren; een eerder banaal en toch uniek stedelijk landschap
met een duidelijke verwijzing naar de historische haven.
Nieuw Zuid: lineair park en verbeterde relatie met het water, in afwachting van herontwikkeling
De voormalige rangeerruimte wordt wellicht op middellange termijn een gemengde stadsuitbreiding.
De kwaliteit van de nieuwe stadsuitbreiding volledig afhankelijk van een goede relatie met het water. De
groene rand aangezet in Sint-Andries kan hier een volwaardige aangeplante parkstrip worden.
Communicatie- en participatietraject
De heraanleg van de Scheldekaaien is voor Antwerpen een zeer omvangrijk en langdurig project dat
stadsbreed alle bewoners van Antwerpen en ook gebruikers van buiten Antwerpen aanbelangt en het
gezicht van de stad in grote mate bepaalt. Een breed draagvlak is een noodzakelijke voorwaarde voor
een kwalitatieve en efficiënte realisatie van dit project. Dit kan enkel bekomen worden door van bij de
start alle doelgroepen optimaal te betrekken.
Tijdens de studiefase (2007-2012) werd ingezet op een gevarieerd communicatie- en inspraaktraject
omtrent de opmaak van het masterplan Scheldekaaien. Doel was om ‘De Kaaien worden weer van
ons’ zoveel mogelijk doelgroepen op lokaal en bovenlokaal niveau te betrekken bij dit stadsdeel in
verandering om al van bij de aanvang een zo groot mogelijk draagvlak te creëren. Het participatie en
communicatietraject werd in 2009 bekroond met de ‘Thuis in de Stad prijs voor Participatie’.
‘De Kaaien worden weer van ons’
In het voorjaar 2009 werd een ambitieus communicatie- en participatietraject uitgewerkt door
een nauwe samenwerking met Antwerpen aan ’t Woord, ACW Antwerpen Stad, UNIZO Antwerpen,
Waterwegen & Zeekanaal nv, Stedelijk wijkoverleg en Marketing en Communicatie. Voor de realisatie
van ‘De Kaaien worden weer van ons’ werd een participatiecharter afgesloten tussen de stad
Antwerpen en bewoners- en middenveldorganisaties Antwerpen aan ’t Woord, UNIZO Antwerpen
en ACW Antwerpen Stad. Ook na de oplevering van het masterplan blijft het de bedoeling om in elk
deelproject een doorgedreven participatietraject te voeren.
‘De kaaien op tafel’
Nieuw Zuid: lineair park en verbeterde relatie met het water, in afwachting van herontwikkeling
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Petroleum Zuid: watergebonden bedrijvigheid en groene verbinding naar Hobokense polder
Dankzij de visie gelijktijdig ontwikkeld voor Petroleum Zuid, wordt niet alle economische activiteit
verbannen van de kaaizone. Een nieuw logistiek overslagplatform met stadsregionaal watergebonden
distributiecentrum heroriënteert de vroegere zeehaven naar de binnenscheepvaart. Een groene corridor
verzekert een groene link tussen Nieuw Zuid park en Hobokense Polder.
Begin maart 2009 vonden in de verschillende Antwerpse districten een hele reeks tafelgesprekken
plaats met burgers, verenigingen en belangenorganisaties onder leiding van een moderator.
‘De Kaaien op tafel’ werd het hoogtepunt van de participatie waarbij er in één week tijd 97
tafelgesprekken plaatsvonden en er door meer dan 800 deelnemers 543 aanbevelingen werden
geformuleerd. Al deze aanbelevingen en suggesties werden nadien gebundeld overhandigd aan het
ontwerpteam.
www.onzekaaien.be
Ter ondersteuning van het participatie- en communicatietraject werd de website www.onzekaaien.be
opgezet. Hierop is informatie rond de heraanleg van de Scheldekaaien terug te vinden en werden de
verschillende deelaspecten van het participatieprogramma aangekondigd (zie onderstaande). Via de
‘Droom Je Kaai’-applicatie konden internetgebruikers online ideeën posten op een luchtfoto van het
projectgebied. Nadien werd de applicatie ook ingezet om dromen en suggesties te verzamelen op het
schetsontwerp voor Sint-Andries Zuid en het wedstrijdontwerp voor Droogdokkenpark.
De website werd in september 2010 bekroond met de prijs voor het meest vernieuwende
gemeentelijke webinitiatief omdat de website actief is ingeschakeld in een participatief project
gebruikmakend van tal van mogelijkheden die het internet te bieden heeft.
Petroleum Zuid: watergebonden bedrijvigheid en groene verbinding naar Hobokense polder
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
20 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 21
Dagen van de Kaaien
Tijdens ‘De dagen van de Kaaien’, een driedaags
symposium in maart 2009 voor experten,
vertegenwoordigers van middenveld- en
belangenverenigingen en het brede publiek,
werd het Voorontwerp Masterplan voorgesteld
en kon iedereen zijn mening of suggestie geven
tijdens panelgesprekken en vakateliers. Naast
de ontwerpschetsen werden door Antwerpen
aan ’t Woord, ACW Antwerpen en UNIZO
Antwerpen Stad ook de resultaten van De Kaaien
op tafel gepresenteerd. Het resultatenboekje
werd overhandigd aan de ontwerpers en de
aanwezige beleidsmakers. Daarnaast vonden er,
onder de noemer KAAiLAND, 3 maanden lang
tal van culturele activiteiten plaats op en rond
de kaaien, gericht op een breed publiek van
bewoners, Antwerpenaars, toeristen en andere
gebruikers of toevallige passanten van de kaaien.
Infomoment 28 maart 2010
Bij de oplevering van het definitieve
masterplan werd door de stad een afsluitend
infomoment georganiseerd waarin werd
teruggekoppeld naar de bevolking en de
deelnemers van de tafelgesprekken en
waarin gemotiveerde antwoorden werden
gegeven op de aanbevelingen. Meer dan 600
geïnteresseerden zakten die zondagmiddag af
naar de Arenbergschouwburg om meer te weten
te komen over het finale ontwerp Kaaienplan.
Dit infomoment vormde het sluitstuk van het
communicatie- en inspraaktraject rond het
ontwerp masterplan voor de Scheldekaaien. Op
die manier werd een ruim draagvlak gecreëerd
en kan gestart worden met bewonersoverleg
rond het ontwerp en de uitvoering van de
respectievelijke deelprojecten.
georganiseerd door de stedelijke dienst
Programma’s voor Stad in Verandering.
Geslaagde voorbeelden zijn:
‚‚
Tijdelijke loopmarkering: in afwachting van
de concrete heraanleg werd een tijdelijke
afstandsmarkering over de ganse lengte
van de Scheldekaaien aangebracht.
‚‚
Kaaiengedicht ‘Welkom Pierewaaiers:
via een oproep op internet spraken meer
dan 500 Antwerpenaren hun liefde uit
voor de Schelde en haar kaaien. Deze
woorden inspireerden stadsdichter Peter
Holvoet-Hanssen tot een woordenstroom
van ’t Stad. Het 3,5 kilometer lange
kaaiengedicht ‘Welkom Pierewaaiers’
werd in grote witte letters op de huidige
betonnen waterkeringsmuur geschilderd
en afgewisseld met simulaties van een
mogelijk toekomstbeeld van de plek waar
men zich bevond.
In de realisatiefase wordt de ingeslagen weg
verder bewandeld, met dezelfde ambitie en
binnen dezelfde samenwerkingsverbanden.
Per deelproject zijn de mijlpalen met betrekking
tot participatie:
‚‚
participatie bij projectdefinitie (voor
sommige deelgebieden betreft dit
het masterplan)
‚‚
participatie op basis van het
schetsontwerp (mogelijkheid tot
geven van aanbevelingen)
‚‚
terugkoppeling bij oplevering van
het voorontwerp (communiceren
over beslissingen, hoe is omgegaan
met de aanbevelingen + beperkte
mogelijkheid tot aanvullende
aanbevelingen)
‚‚
communicatie bij oplevering van het
definitief ontwerp
Inspirerende activiteiten
Naast het geven van informatie en het
organiseren van inspraak, wordt via ‘inspirerende
activiteiten’ op de kaaien zelf, op een andere,
meer ludieke manier betrokkenheid gezocht
bij de bevolking. Deze activiteiten worden
22 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Afhankelijk van de schaal en de eigenheid wordt
dit per deelproject op maat uitgewerkt.
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 23
3. Stappenplan | timing | raming
AMBITIE
Herstellen van de band met de stroom: van de kaaien een veilige en
kwalitatieve publieke ruimte te maken aan het water.
PROGRAMMA
Heraanleg publiek domein, verhoogde waterkering, stabilisatie
kaaimuur.
Afhankelijk van het concrete deelgebied: natuur, recreatie, sport,
cultuur, horeca, parkings, ontwikkelingen met een stedelijke mix
van functies en watergebonden functies.
OPPERVLAKTE
OPDRACHTGEVERS en
FINANCIERING
De heraanleg van de Scheldekaaien wordt gespreid over verschillende deelprojecten uitgevoerd.
Bovenstaand schema geeft een beeld van de volledige doorlooptijd (minimaal 10 tot 15 jaar), maar de
volgorde en de effectieve start van elk deelproject kan nog wijzigen. Het betreft telkens het stedelijk
aandeel in de werken. De kaaimuurstabilisatie die door W&Z wordt uitgevoerd in niet in de tabel
opgenomen. Deze gaat in de regel de heraanleg van het openbaar domein vooraf.
81 hectare
AG Stadsplanning Antwerpen (openbaar domein)
Waterwegen en Zeekanaal NV (waterkering en kaaimuurstabilisatie)
Mogelijke andere partijen te bepalen per deelproject
BUDGET
GEBIEDSREGISSEUR
openbaar domein
171 miljoen EUR
kaaimuurstabilisatie
247 miljoen EUR
waterkering
36 miljoen EUR
Philippe Teughels
AG Stadsplanning Antwerpen
ONTWERPTEAM
MIJLPALEN
Drie deelprojecten zijn reeds opgestart:
Proap/Wit/D-Recta
ondertekening
intentieovereenkomst
2005
ondertekening protocol
2006
aanstelling ontwerper
2007
participatie traject
2008-2009
oplevering Masterplan
2010
goedkeuring masterplan
Januari 2012
ondertekening
principeovereenkomst
start uitvoering per
deelprojecten
einde uitvoering deelprojecten
Januari 2012
Juni 2012
‚‚
Wegprofiel Rijnkaai
‚‚
Sint-Andries en Zuid
‚‚
Oeverzone van Droogdokken
INDICATIEVE FASERING UITVOERING
OPENBAAR DOMEIN SCHELDEKAAIEN
van
tem
Droogdokkenpark
apr 15 sep 16
Rijnkaai / Wegprofiel
Rijnkaai / Kaaizone
jan 14 jul 15
jan 24 dec 24
Loodswezen
jan 16 dec 17
Centraal Deel
Sint-Andries Zuid
Nieuw Zuid
Blue Gate Antwerp / Logistieke cluster
2012
2013
2014
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2015
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2016
x
x
2017
2018
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
jan 19 dec 21
x
aug 15 aug 18
x
jan 22 dec 24
jul 13
jul 14
2019
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2020
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2021
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2022
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2024
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2023
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
2024 / 2030
Behalve de toelichting van het Masterplan Scheldekaaien, zal de heraanleg van de Scheldekaaien
concreter geïllustreerd worden aan de hand van twee reeds opgestarte deelprojecten namelijk SintAndries Zuid en Droogdokkenpark.
24 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Masterplan | 25
Sint-Andries Zuid
Vrijplaats tussen stad en stroom
26 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 27
1. Projectgebied
Ligging
‚‚
Alvorens gestart wordt met de opmaak
van het definitief ontwerp zal een
realisatieovereenkomst specifiek voor dit
deelproject goedgekeurd worden tussen
Waterwegen en Zeekanaal NV en AG
Stadsplanning Antwerpen. Deze omvat
concrete afspraken omtrent de afbakening
van de projectonderdelen waterkering en
openbaar domein, de kostenverdeling, de
studie- en uitvoeringsfasering en dergelijke.
is de bedoeling een projectvennootschap
op te richten met als aandeelhouders het
Gemeentelijk Parkeerbedrijf Antwerpen
(GAPA) en een private partner. GAPA
draagt de verantwoordelijkheid voor het
integreren van de ondergrondse parking in
het parkeerbeleid van de stad. De private
partner draagt de verantwoordelijkheid voor
het ontwerp, de financiering, de bouw en de
exploitatie van de ondergrondse parking.
‚‚
Daarnaast wordt een
uitvoeringsovereenkomst opgemaakt
met alle betrokken publieke
opdrachtgevers (AG Stadsplanning,
Waterwegen en Zeekanaal NV en RioLink NV) waarin specifieke afspraken
worden opgenomen m.b.t. ontwerp en
technische studie, vergunningsaanvraag,
aanbestedingsprocedure en uitvoering, en
modaliteiten m.b.t. verantwoordelijkheden
en opdrachtgeverschap worden vastgelegd.
‚‚
Momenteel is de marktbevragingsprocedure
i.f.v. de ondergrondse parking lopende. Het
Volgens de huidige planning worden
de realisatieovereenkomst en
uitvoeringsovereenkomst dit najaar goedgekeurd,
en is het dan ook de bedoeling de private partner
aan te duiden die de parking zal bouwen. Op dat
moment staan alle betrokken partners op één lijn,
en kan gestart worden met de opmaak van het
definitief ontwerp. De oplevering van het definitief
ontwerp is gepland in het voorjaar van 2014.
Begin 2015 kan gestart worden met de bouw van
de parking, en kort daarna met de realisatie van
de waterkering en de heraanleg van het openbaar
domein.
Kaaizone tussen Sint-Jansvliet en Namenstraat,
met een totale lengte van 1,5 kilometer en een
totale oppervlakte van 13 hectare.
Planologische bestemming
De volledige zone is in het gewestplan bestemd als
‘Oeverstrook met bijzondere bestemming’. Werken
en handelingen die verband houden met recreatie
en toeristische activiteiten, verkeersinfrastructuur
en parkeervoorzieningen, en het laden en lossen
van goederen vervoerd via de waterweg, zijn
toegelaten in deze zone.
Eigendomstructuur
De kaaizone van de blauwe steen tot aan de
huidige betonnen waterkeringsmuur is in
eigendom van het Vlaams gewest. Het wegprofiel
tussen de betonnen waterkeringsmuur en het
gevelfront is in eigendom van de stad Antwerpen.
Beheerovereenkomsten
Het voorontwerp voor het openbaar domein
en de waterkering werd samen met het
referentieontwerp voor de ondergrondse parking
opgeleverd in september 2011. Beide ontwerpen
vormen de basis voor het vastleggen van concrete
afspraken met alle betrokken actoren. Vermits de
verschillende projectonderdelen vaak onlosmakelijk
met elkaar verbonden zijn, wordt gezocht naar
een uitvoering door middel van samengevoegde
opdrachten tussen de verschillende bouwheren,
zodat de synergie tussen de projectonderdelen tot
bij de realisatie gegarandeerd blijft.
28 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 29
2. Projectomschrijving
Schetsontwerp als toetsing van het masterplan
Parallel aan de laatste fase van de opmaak van het masterplan Scheldekaaien, werd in 2009 de
deelzone langs de wijken Sint-Andries en Zuid aangeduid als pilootproject voor concrete realisatie. De
ontwerpopdracht werd toevertrouwd aan de makers van het masterplan, het ontwerpteam Proap/Wit/DRecta. Deze kregen daardoor de gelegenheid als eersten het masterplan te toetsen aan de realiteit. Door
Waterwegen en Zeekanaal NV werd het technisch team SBE/Technum aangesteld, ter ondersteuning van
het ontwerpteam. De technische haalbaarheid speelde op die manier van in het begin een belangrijke rol
in het ontwerpproces.
De typerende dwarssnede van blauwe steen tot gevel heeft op de centrale kaaien een breedte van 100
meter en omvat achtereenvolgens:
‚‚
de kaaivlakte, of de overstroombare zone tussen Schelde en waterkering, vandaag
hoofdzakelijk in gebruik als gratis parking;
‚‚
de huidige waterkering, een keermuur van 1m35 hoog in beton;
‚‚
het wegprofiel, of de zone tussen waterkering en gevelfront, waarbinnen de verschillende
verkeerstromen plaats vinden.
Zoals bepaald in het masterplan wordt de waterkering ter hoogte van Sint-Andries en Zuid een 2m25
hoge dijk met zachte hellingen. De dijk is makkelijk oversteekbaar en ligt dicht bij de stad (ongeveer op
dezelfde positie als de huidige keermuur) zodat een groot deel van het maritieme kasseilandschap aan
de blauwe steen behouden blijft. Aan de stadszijde vormt de dijk een parkstrip met groene hellingen en
speelruimte voor de wijk. Een ondergrondse parking voor 1000 wagens vormt een alternatief voor een
deel van de huidige parkings op de kaaien.
30 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Toekomstbeeld: Wandelpromenade op dijklichaam, met aan stadszijde de groene parkstrip en aan waterzijde de maritieme
kaaivlakte.
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
De waterkering als langgerekt uitkijkplatform op stad en rivier
De in het masterplan vastgelegde typologie van het dijklichaam als waterkering werd vertaald in
een gevarieerd landschappelijk ontwerp met een optimale relatie tussen stad en stroom. Naast de
noodzakelijke waterkerende functie als bescherming tegen overstromingen, is het dijklichaam een
verhoogde en gevarieerde wandelpromenade en verblijfsplek, een langgerekt uitkijkplatform op stad en
rivier. De dijk speelt met spanningsvelden tussen open ruimten en afgeschermde zones, zachte en steile
hellingen, intimistische verblijfszones en zones met wijde zichten, licht en schaduw. De dijk vormt ook
de verbinding tussen twee oriëntaties: aan Scheldezijde het aan wind en water blootgestelde ‘terrain
vague’, en aan stadszijde de afgeschermde en beschutte groene zones van het lineair park.
Voorontwerp Sint-Andries Zuid
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 31
Terrain vague aan het water
Sint-Andries Zuid is de uitgelezen plek om het huidige gebruik van de kaaien als vrijplaats voor de stad te
bestendigen en te accentueren. Het is een uitwaaiplek waar niets moet en alles kan. De kaaivlakte vormt
hier een weidse leegte, een uniek stedelijk landschap met expliciete verwijzingen naar de historische
haven. Het maritieme karakter wordt bewaard door hergebruik van de kasseiverharding en integratie van
de havenkraansporen in de verharding. De historische kaaimuur wordt in ere hersteld, Grote zeeschepen
kunnen in deze zone ook in de toekomst blijven aanmeren.
maar ook aan het voorzien van overdekte ruimtes en zitgelegenheden voor ouders en ouderen. De
wandelpromenades op en naast de dijk, het loopparcours, en het noord-zuid-fietspad grenzen hieraan,
zodat potentieel een intensieve interactie ontstaat tussen elk van deze gebruikers.
Een brede waaier aan tijdelijke invullingen kan er geprogrammeerd worden, van sportieve evenementen
over concerten tot openluchtfilms. Dagdagelijks kunnen de nieuwe kaaien op verschillende manieren
gebruikt worden zodat tal van mensen zich aangesproken voelen om te gaan wandelen, joggen, sporten,
verpozen, zitten, liggen, spelen, wegdromen, de hond uitlaten, picknicken, enzovoort. Een viertal
zones worden verzonken in de kaaivlakte uitgevoerd en verhard met een monoliet materiaal zodat deze
multifunctioneel gebruikt kunnen worden voor balsporten, maar ook door skaters of om tijdens de
zomermaanden bijvoorbeeld een beachvolleybaltornooi te organiseren.
Toekomstbeeld: Overdekte zitruimte en speelplek ter hoogte van het Zuiderterras.
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Contact met de Schelde
Ten noorden van de voormalige inham naar de Zuidersluis wordt een hellend vlak gerealiseerd waardoor
het mogelijk wordt dichter bij het water te komen, en waardoor de getijdenwerking van de Schelde heel
tastbaar wordt. In de toekomst wordt op deze plek ook een aanlegsteiger voor watertaxi’s voorzien.
Er wordt bovendien ruimte gereserveerd om hier een bijzonder architecturaal baken met een publieke
culturele invulling te realiseren, zodat de Zuidersluis met omgeving een belangrijke focusplek op de
vernieuwde kaaien wordt, als signaal van de culturele betekenis van de achterliggende wijk Het Zuid.
Toekomstbeeld: Vrijplaats aan het water met multifunctionele zones.
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Van lineair park tot groene corridor
Een GIS-onderzoek wees uit dat het aanbod aan open en groene ruimte in de stadswijken rondom de
kaaien, zowel kwalitatief als kwantitatief, ontoereikend is voor de dichtbevolkte wijken in de binnenstad.
Naast een vrijplaats voor de stad, vormen de kaaien dan ook expliciet een park voor de buurt. In
het lineair park wordt een mix van stedelijk programma’s en groene verblijfsruimtes voor de buurt
geïntegreerd, die een tegengewicht vormen voor de grote schaal van de open ruimte aan waterzijde.
Deze ruimtes vormen een groen kader dat gebruikt kan worden voor sport en spel. Naar het zuiden toe
dikt het lineair park aan tot een belangrijke groene corridor die reikt van in de binnenstad via Nieuw Zuid
en het bedrijventerrein Blue Gate Antwerp tot aan het natuurgebied Hobokense Polder. Op die manier
wordt het project ook verankerd in de groenstructuur op macroniveau.
Bij de vormgeving van het lineair park gaat specifieke aandacht naar de ‘bespeelbaarheid’ en
kindvriendelijkheid door integratie van een drietal speelzones op regelmatige afstanden van elkaar.
Er wordt aandacht besteed aan toestellen en ondergronden voor verschillende leeftijdscategorieën,
32 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Toekomstbeeld: Hellend vlak naar de Zuidersluis.
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 33
Groen wegprofiel
Ondergrondse parking
In de zone tussen het lineair park en de huizenrij wordt het huidige wegprofiel op een nieuwe manier
ingepland. De bestaande zone voor terrassen langs de gevels blijft behouden en er zal enkel aan die
zijde nog een beperkt aantal parkeerplaatsen en laad- en loszones voorzien worden. De bestaande in
blok gesnoeide lindes worden hier behouden. Op de kaaiweg wordt het huidige doorgaande verkeer
sterk ontmoedigd. Aanpalend aan het Zuid wordt een reservatiestrook voor een tramlijn voorzien. Ter
hoogte van Sint-Andries wordt voorgesteld de eventuele tramlijn in de rijweg te integreren. Tussen het
dijklichaam en de ruimte voor auto’s en tram komt er een brede fiets- en wandelzone die een continue
verbinding voor langzaam verkeer van noord naar zuid mogelijk maakt. Van de werken voor herinrichting
van het wegprofiel wordt eveneens gebruik gemaakt om de riolering te vernieuwen tot een gescheiden
stelsel.
Een ondergrondse parking voor 1000 wagens vormt een alternatief voor een deel van de huidige parkings
op de kaaien en is een logisch verlengstuk van het openbaar domein. De ondergrondse parking is meer
dan een blinde doos onder het maaiveld, en legt inventieve relaties met de bovenliggende waterkering
en het openbaar domein. De dichtst bij het historische centrum gesitueerde voetgangersuitgang
wordt uitgebreid tot een ondergrondse publieke ruimte waar de archeologische resten van het SintMichielsbastion een prominente plek krijgen. Tegelijk wordt hier ondergronds stedelijk programma
aan de parking gekoppeld, zoals een fuifruimte of kleine supermarkt. Hierdoor wordt de parking
opgewaardeerd tot een ontmoetingsruimte met karakter van waaruit men de stad betreedt of verlaat.
Toekomstbeeld: Meest noordelijke voetgangerstoegang tot de parking, als verlengstuk van het openbaar domein.
[Proap/Wit Architecten/D-Recta]
Integrale toegankelijkheid
Door de vele hellingsbanen en trappartijen om de bovenzijde van de dijk te bereiken, staat de verhoogde
waterkering een vloeiende verbinding tussen het leven in de wijk en de publieke ruimte aan het water
niet in de weg. Al van bij de eerste schetsen werd bijzondere aandacht besteed aan een optimale
oversteekbaarheid van de dijk door het voorzien van langzame hellingsbanen aan zowat elke zijstraat,
zodat de dijk nergens over de totale lengte van 1,5 kilometer een barrière zou vormen naar de wijk. Naar
aanleiding van de opmerkingen tijdens de participatie werden in het voorontwerp naast hellingsbanen
ook trappartijen voorzien, zodat de directe oversteekbaarheid nog zou verbeteren. Ook op basis van de
opmerkingen tijdens de participatie werd op de kaaivlakte een integraal toegankelijk padennetwerk
geïntroduceerd, gematerialiseerd in vlakke kassei, zodat én het beoogde eindbeeld én een optimale
bewandelbaarheid bekomen wordt. Het voorontwerp werd voor advies voorgelegd aan het Centrum voor
Toegankelijkheid van de provincie Antwerpen en positief beoordeeld qua toegankelijkheid voor personen
met een fysieke handicap. De detailopmerkingen voor verdere verbetering zullen meegenomen worden
in de uitwerking van het definitief ontwerp. Verder werd een specifiek overlegmoment georganiseerd
rondom de presentatiemaquette van het voorontwerp met een aantal blinde en slechtziende personen
van de Werkgroep Antwerpen Toegankelijk, zodat ook hun opmerkingen kunnen worden meegenomen in
het verdere ontwerptraject.
34 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Omgang met havenerfgoed en archeologisch patrimonium
De ontwerpers stellen in hun kaaienplan voor om de drie voormalige havenloodsen die zich vandaag in
dit projectgebied bevinden niet te integreren in het ontwerp. De kaaivlakte als vrijplaats en grote open
ruimte aan het water is namelijk een unieke ontwerpkeuze ten opzichte van de overige deelgebieden
van het masterplan Scheldekaaien. Zo worden de hangars die zich aan weerszijden van het Steenplein
bevinden wél op die plek bewaard.
Door het hergebruik van de kasseien voor verharding van kaaivlakte en dijklichaam en door integratie van
de havenkraansporen in de verharding wordt wel verwezen naar het maritieme verleden van de plek.
In dit project wordt volledig de kaart getrokken van het visualiseren van het archeologisch erfgoed
als evocatie van de vroegere ontstaansgeschiedenis van de stad. De ondergrondse parking werd
gepositioneerd onmiddellijk ten zuiden van een zone met hoge archeologische verwachting, zodat
het mogelijk werd de resten van het 16de eeuwse Sint-Michielsbastion tot noordelijke begrenzing van
de parking te maken. Via een archeologisch vooronderzoek werd de exacte positie van deze resten
bepaald, zodat het ontwerp van de parking hierop afgestemd kon worden.In het parkingontwerp wordt
voorgesteld om de histiorische muur over een hoogte van 7m zichtbaar te maken vanuit de parking.
Door hier ook de belangrijkste voetgangersingang te situeren, wordt een directe link gemaakt met het
openbaar domein.
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 35
Communicatie- en participatietraject
In het voorjaar van 2010 werden een tiental
participatiemomenten rond het schetsontwerp
georganiseerd in de wijken Sint-Andries en Zuid.
Zowat 400 geïnteresseerden namen tijdens die
bijeenkomsten deel aan 39 tafelgesprekken.
Na een plenaire toelichting konden de
deelnemers in groepjes van maximum 15
personen dieper ingaan op het schetsontwerp,
met elkaar in gesprek gaan en suggesties
doen. De reacties van de deelnemers aan de
tafelgesprekken waren overwegend positief,
werden gebundeld in een resultatenfolder en
tijdens het slotsymposium rond het masterplan
gebundeld overhandigd aan de ontwerpers
ter verwerking in het voorontwerp. Na
oplevering van het voorontwerp werd aan de
deelnemers van de participatie teruggekoppeld
hoe de aanbevelingen verwerkt werden in het
voorontwerp of gemotiveerd waarom dat net
niet gebeurde.
Bij de organisatie van de participatie werd veel
aandacht geschonken aan een laagdrempelige
opzet op maat van de beoogde doelgroep per
participatiemoment. De gespreksavonden of
-namiddagen vond steeds plaats op gekende
locaties in de wijken zelf, zodat zoveel mogelijk
bewoners zich aangesproken voelden. De
verschillende momenten werden ook telkens
qua tijdstip en locatie afgestemd op specifieke
doelgroepen. Zo vonden er gesprekken plaats
Guinguetttes op de kaaien ter hoogte van Sint-Andries Zuid
36 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
met jongeren, kinderen, senioren, bewoners,
handelaars en horeca, studenten, personen met
een handicap, … zodat uiteindelijk een zeer brede
groep bereikt werd.
informatie over de plannen voor de heraanleg
van de zone Sint-Andries Zuid.
Tijdens de zomer van 2010 onder de titel
‘Teute Gerard’ zondagse vertelwandelingen
georganiseerd op de kaaien langsheen SintAndries en Zuid. Een gids-verteller diste
allerhande anekdotes en ‘straffe verhalen’ op
over het bezochte gebied en sloeg daarmee ook
een brug naar de toekomst van de kaaien.
In het voorjaar van 2010 werden een tiental
participatiemomenten rond het schetsontwerp
georganiseerd in de wijken Sint-Andries en Zuid.
Zowat 400 geïnteresseerden namen tijdens die
bijeenkomsten deel aan 39 tafelgesprekken. Na
een plenaire toelichting konden de deelnemers
in groepjes van maximum 15 personen dieper
ingaan op het schetsontwerp, met elkaar in
gesprek gaan en suggesties doen. De reacties
van de deelnemers aan de tafelgesprekken
waren overwegend positief, werden gebundeld
in een resultatenfolder en tijdens het
slotsymposium rond het masterplan gebundeld
overhandigd aan de ontwerpers ter verwerking
in het voorontwerp. Na oplevering van het
voorontwerp werd in het najaar van 2011 aan de
deelnemers van de participatie teruggekoppeld
hoe de aanbevelingen verwerkt werden in het
voorontwerp of gemotiveerd waarom dat net
niet gebeurde.
Grenzend aan de Sint-Andrieswijk werden
twee voormalige atoomschuilbunkertjes op de
kaaien, die toevallig ongeveer de hoogte van de
toekomstige waterkering hebben, ingericht als
uitkijk- en infopunten over het gebied. Eén punt
biedt zicht op het verleden, de geschiedenis en
(destijds) op de archeologische opgravingen die
ter voorbereiding van de werken reeds werden
uitgevoerd. Het andere punt verschaft de passant
Bij de organisatie van de participatie werd veel
aandacht geschonken aan een laagdrempelige
opzet op maat van de beoogde doelgroep per
participatiemoment. De gespreksavonden of
-namiddagen vond steeds plaats op gekende
locaties in de wijken zelf, zodat zoveel mogelijk
bewoners zich aangesproken voelden. De
verschillende momenten werden ook telkens
qua tijdstip en locatie afgestemd op specifieke
Vanaf de oplevering van het definitief ontwerp
zal de nadruk eerder liggen op communicatie
via persberichten en mailings. Het plan zal
dan immers niet meer zoveel verschillen van
het voorontwerp en vooral de basis vormen
voor de opmaak van de vergunnings- en
aanbestedingsdossiers. Sinds de start van de
participatiecampagne zijn alle beschikbare
plannen permanent consulteerbaar via de
website www.onzekaaien.be.
doelgroepen. Zo vonden er gesprekken plaats
met jongeren, kinderen, senioren, bewoners,
handelaars en horeca, studenten, personen met
een handicap, … zodat uiteindelijk een zeer brede
groep bereikt werd.
Grenzend aan de Sint-Andrieswijk werden
twee voormalige atoomschuilbunkertjes op de
kaaien, die toevallig ongeveer de hoogte van de
toekomstige waterkering hebben, ingericht als
uitkijk- en infopunten over het gebied. Eén punt
biedt zicht op het verleden, de geschiedenis en
(destijds) op de archeologische opgravingen die
ter voorbereiding van de werken reeds werden
uitgevoerd. Het andere punt verschaft de passant
informatie over de plannen voor de heraanleg
van de zone Sint-Andries Zuid.
In 2011, 2012 en 2013 organiseerde Programma’s
Stad in Verandering tijdens de maanden mei en
juni in het weekend ‘guinguettes’ op de kaaien
ter hoogte van Sint-Andries en Zuid. Tijdens deze
guinguettes kunnen bezoekers genieten van een
heerlijke maaltijd, een wedstrijdje petanque,
een concert en kan er ook gedanst worden. Met
deze evenementen wil men de toekomstige
mogelijkheden van de heraangelegde kaaien
alvast in de kijker zetten en deelnemers laten
kennis maken met een stadsdeel in verandering.
Infopanelen bovenop atoomschuilbunker
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 37
3. Stappenplan/timing/raming
AMBITIE
PROGRAMMA
Vrijplaats tussen stad en Schelde
OPPERVLAKTE
OPDRACHTGEVERS en
FINANCIERING
13 hectare
Publieke ruimte, verhoogde waterkering, stabilisatie kaaimuur,
ondergrondse parking
AG Stadsplanning Antwerpen (openbaar domein)
Waterwegen en Zeekanaal NV (waterkering en kaaimuurstabilisatie)
SPV met Gemeentelijk Parkeerbedrijf Antwerpen en aan te duiden
private partner (parking)
BUDGET
studiekost
2 miljoen EUR
kaaimuurstabilisatie
33 miljoen EUR
waterkering en openbaar domein 35 miljoen EUR
parking
30 miljoen EUR
PROJECTREGISSEURS
Tinne Vandeven
AG Stadsplanning Antwerpen
Nicolas Cleeremans (uitvoering openbaar domein)
ONTWERPTEAM
MIJLPALEN
Proap/Wit/D-Recta
schetsontwerp
December 2009
voorontwerp
September 2011
definitief ontwerp
April 2014
goedkeuring bouwaanvraag
Maart 2015
start uitvoering parking
April 2015
start uitvoering WK + OD
Augustus 2015
Guinguette op Sint-Andries Zuid.
[Dries Luyten]
38 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Sint-Andries Zuid | 39
Droogdokkenpark
een getijdenpark voor Antwerpen
40 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 41
1. Projectgebied
Ligging
Eigendomstructuur
Beheerovereenkomsten
Het projectgebied bevindt zich op het
Droogdokkeneiland en bestaat uit de gronden die
tussen Schelde, Royerssluis, Kattendijksluis en
Droogdokkenweg gelegen zijn.
Het meest zuidelijke deel van het projectgebied is
eigendom van het Vlaams Gewest. De rest van de
gronden in het projectgebied zijn eigendom van
het Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen, met
uitzondering van het pompstation Royerssluis.
Planologische bestemming
De overdracht van de gronden van het
Gemeentelijk Havenbedrijf Antwerpen naar de Stad
Antwerpen werd reeds in een protocol vastgelegd
(januari 2009). De haven is momenteel nog steeds
actief op de gronden van Algemene Werkhuizen
Noord (AWN). Deze gronden worden slechts in een
latere fase naar de stad overgedragen.
Voorafgaand aan de opmaak van het definitief
ontwerp van het Droogdokkenpark zal een
realisatieovereenkomst worden goedgekeurd
tussen Waterwegen en Zeekanaal nv en AG
Stadsplanning Antwerpen waarin nadere afspraken
en modaliteiten worden bepaald met betrekking
tot de realisatie en financiering van het project. De
realisatieovereenkomst voor het Droogdokkenpark
is momenteel in opmaak.
De oeverstrook tussen dijk en Schelde is ingekleurd
als gebied voor gemeenschaps- en openbare
nutsvoorzieningen en maakt tevens deel uit
van het habitatrichtlijngebied van het Scheldeestuarium. De rest van het projectgebied is
bestemd als gebied voor ambachtelijke bedrijven
en KMO’s.
Op 29 januari 2013 werd het gemeentelijk
RUP Droogdokkeneiland voorlopig vastgesteld
door de gemeenteraad. Het RUP bepaalt de
bestemmingswijziging naar stedelijke functies en
groen.
42 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
De concrete uitvoering van het protocol dient nog
te worden opgestart.
Daarnaast zal ook een uitvoeringsovereenkomst
worden opgemaakt met alle betrokken partijen
waarin nadere afspraken m.b.t. ontwerp,
vergunningsaanvraag, aanbestedingsprocedure
en uitvoering worden vastgelegd, en
modaliteiten m.b.t. verantwoordelijkheden en
opdrachtgeverschap worden bepaald, specifiek
gericht op de geïntegreerde uitvoering van
verschillende projectonderdelen binnen het
project.
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 43
2. Projectomschrijving
In het Masterplan Scheldekaaien kreeg het Droogdokkeneiland een bestemming als grootstedelijke
getijdenpark en uitwaaiplek. Door de unieke ligging in de buitenbocht van de Schelde vormt het
projectgebied een scharnierpunt tussen stad en haven, dat beide werelden kan samenbrengen.
Toekomstbeeld: Uitzicht vanuit het park op de beschermde droogdokkensite
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
Behalve het ontwerp en de uitvoering van het Droogdokkenpark, wordt ook een globale visie opgemaakt
om de ruimtelijke en functionele samenhang van het gehele Droogdokkeneiland te garanderen. Het
ontwerp wordt opgemaakt door de tijdelijke vereniging Vogt Landscape Limited en Van Belle & Medina
Architects. Het definitief voorontwerp is in maart 2013 opgeleverd.
Een nieuw park voor de stad
Het Droogdokkeneiland bevindt zich op een scharnierpunt tussen stad en haven. Op deze eerder verlaten
plek is het nog steeds mogelijk om the haven te zien, te horen, te ruiken en te voelen, en dit op slechts
2 km van de kathedraal en het centrum van Antwerpen. Het maritiem karakter van de gebouwen en de
materialen op de site zijn stille getuigen van de hoogdagen van de scheepswerven. De oude droogdokken
zijn nog steeds in gebruik en werden in 2001 beschermd als industrieel erfgoed.
Omwille van de panoramische zichten, naar het stadscentrum in het zuiden, naar de internationale haven
in het noorden en naar de groene Scheldeboord van Linkeroever in het westen, is het Droogdokkeneiland
een bijzondere en unieke plek. De aanwezigheid van de beschermde slikken- en schorrenoever als
onderdeel van het ecologisch systeem langs de Schelde, is een opportuniteit om het Droogdokkenpark
een natuurlijk karakter te geven waarmee het zich van andere stedelijke parken kan onderscheiden.
Voorontwerp Droogdokkenpark
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
44 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 45
De combinatie van water, natuur, industrieel landschap en maritiem erfgoed zijn de belangrijkste
elementen en sterkte van het project zit vooral in de verwevenheid. Behalve de fantastische
uitzichten van deze uniek plek in de bocht van de Schelde worden drie uitzonderlijke sferen in het
park gecombineerd; de ervaring van de getijden van de rivier, een nieuw stedelijk park en de culturele
ontdekking van de oude scheepswerven.
door de sterke beweging van de waterkering die als gronddijk met constante hoogte zeer aanwezig
is. Door op strategische plekken het niveau van het huidig maaiveld te behouden, kunnen bestaande
bomen en gebouwen in het ontwerp worden geïntegreerd. De topografie wordt ingezet als instrument
om verschillende sferen in het park te doen ontstaan, zonder de coherentie van het park als geheel te
verliezen.
Estuariene natuur
Het modelleren van de topografie blijkt het ontwerpinstrument bij uitstek te zijn om niet alleen de
technische kwestie van de waterkering op te lossen, maar ook als strategie voor de optimalisatie van
de estuariene natuur en om de verschillende activiteiten en sferen in het park te definiëren. Het geheel
wordt verder opgeladen door de verschillende karakteristieken van het natuurlijk, het cultureel en het
industrieel landschap op de site.
Vandaag bestaat er duidelijk onderscheid tussen de rivier en het achtergelegen gebied door de steile
helling van de oever die een duidelijke grens van de brakke vegetatie markeert. In het ontwerp is de
bestaande hellingsgraad van 10% gereduceerd naar een variabele hellingsgraad tussen 2,5 en 5% om
de best mogelijke condities voor de integratie van de estuariene natuur in het park te voorzien. Op die
manier worden de groeiomstandigheden voor een gevarieerde estuariene vegetatie geoptimaliseerd. De
oppervlakte van estuariene natuur wordt zo bijna verdubbeld worden, en compenseert daarbij het verlies
van slikken- en schorrengebied ter hoogte van het Belvedère.
Belvedère
Het Belvedère fungeert als referentiepunt voor de stad, de Schelde en Linkeroever, maar het is tegelijk
ook het hoogste punt en de hoeksteen van het Droogdokkenpark. Het Belvedère is de inkom van het
‘zachte’ groene park en tegelijk het eindpunt van de kaaien als ‘harde’ infrastructurele promenade langs
de rivier. Een muur omschrijft de zeshoekige figuur van het Belvedère en realiseert daarmee de vereiste
9,25mTAW voor de waterkering en dient als balustrade. De binnenruimte van de zeshoek is omgord door
een groen talud en een dubbele bomenrij en wordt ingezet als verhoogde wandel- en vertoefruimte. Het
binnengebied met het Belvedèrepaviljoen is een zacht glooiende grasvlakte voor picknick, barbecue,
informeel sporten en waar kleine evenementen kunnen plaatsvinden.
Toekomstbeeld: Informeel pad ter hoogte van de waterlijn, met een intense beleving van het slikken- en schorrengebied.
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
Deze ontwerpkeuze kwam tot stand na de input van het ecologisch inrichtingsadvies van het Instituut
voor Natuur- en Bosonderzoek. Het beleidsadvies bespreekt hoe de inrichting en gedeeltelijke
compensatie van de bestaande slikken en schorren optimaal uitgevoerd wordt. Het INBO trad hierbij op
als beleidsondersteunende wetenschappelijke instelling en voerde deze opdracht uit voor Waterwegen en
Zeekanaal NV, afdeling Zeeschelde.
Een informeel pad ter hoogte van de waterlijn (7mTAW) is voorzien om de contactzone met het slikken- en
schorrengebied toegankelijk te maken en een intiemer contact met het water te accomoderen, zonder de
natuur te verstoren. Zo wordt het park meteen ook een excellente plek voor natuureducatie in de directe
nabijheid van de stad. Het verbeteren van de kwaliteit van de estuariene natuur draagt bijgevolg niet
alleen bij tot een grotere biodiversiteit/habitat, maar geeft ook aanleiding tot een diverse waaier van
ervaringen in het park.
Integratie van de dijk door een aangepaste topografie
Eén van de belangrijkste doelstellingen van het project is uiteraard de verhoging van de waterkering
tot 9,25m TAW, wat 90 cm hoger is dan de huidige dijk. Met behulp van de bestaande niveau’s wordt
de topografie zo gemodelleerd dat er verschillende ruimtes en ervaringen in het park ontstaan: het
slikken- en schorrengebied langs de oever, het verhoogd Belvedère als uitkijkpunt en de verzonken
speelruimte als een meer beschutte ruimte. Deze ruimtes worden onderling met elkaar verbonden
46 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Toekomstbeeld: Uitzicht van op het Belvedère.
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 47
De verzonken speelruimte vormt de centrale plek voor informeel spel , omgord met klimbomen en met
een paviljoen als referentiepunt.
Padenstructuur
Droogdokkenpark is toegankelijk door middel van een systeem van kronkelende wegen en paden. Het
hoofdpad vertrekt aan het Belvedère en volgt de dijkkruin. Het wandelpad is tegelijk ook een dienstpad
voor hulp- en onderhoudsdiensten. Speciale zichten worden ervaren op het eind van het pad via de pier,
langs de Belvedère promenade, door het pad langs de waterlijn te volgen of langs het informeel pad met
spelaanleidingen. De paden worden gematerialiseerd in kasseien, asfalt, houtsnippers, schelpenpad of
grintgazon en zijn geïnspireerd op de verschillende materialen die reeds op de site aanwezig zijn, zodat
het maritiem karakter en de historische patine van de plek voortleeft in het ontwerp.
Een vrij liggend tweerichtingsfietspad doorkruist het park en sluit aan op het bovenlokaal
fietspadennetwerk.
Speelaanleidingen
Spelen in het Droogdokkenpark gaat samen met het idee van avontuur en natuur, en het ontdekken
van nieuwe plaatsen en nieuwe sferen in het park die voortkomen uit de gemodelleerde topografie
en de beplanting. Het park wordt daarom niet aangevuld met formele speeltoestellen of speelzones,
maar eerder informele speelelementen die kinderen tot meer creativiteit aanzetten dan in een gewone
stedelijke omgeving. De natuur maakt immers deel uit van de speelomgeving door de mogelijkheid te
bieden om te spelen in en met de natuur. De speelaanleidingen bevinden zich daarom midden in de
beboste zones en hebben een natuurlijke uitstraling. Ze zijn gemaakt van natuurlijke materialen, in
onbehandeld Robinia. Alle hout dat verwerkt wordt heeft het FSC-label.
Beplantingsplan
Het ontwerp gaat uit van een vloeiende overgang van de natuurlijke oever met de ruwe estuariene
natuur, naar een meer gecontroleerd traditioneel parklandschap, en de hiermee samengaande overgang
van extensief naar meer intensief beheer.
De vegetatie zal hoofdzakelijk bestaan uit inheemse soorten en zal worden afgestemd op de
bodemconditie en het niveau van het grondwater, zodat de biodiversiteit van het park op die manier
kan worden gemaximaliseerd. Via een indicatief bodemonderzoek en een ecologische studie werd
de eventuele aanwezigheid van grond- en grondwaterverontreinigingen in kaart gebracht, alsook de
samenstelling van de bodem. Het ontwerp en de beplantingsstrategie dient hieraan nog te worden
afgetoetst.
Het beplantingsplan gaat uit van een inheemse soortenkeuze van zowel bomen als onderbeplanting. Deze
soorten worden aangevuld met Juglans regia bij de speelzone om een stuk eetbaar groen toe te voegen
aan de speelruimte. Dit geeft een extra aantrekkingskracht en belevingswaarde.
In de beboste zones zal aan de buitenzijde een aanplant van bomen met een grote plantmaat gebeuren
met daaronder een inheemse en streekeigen zoombeplanting. Zo heeft men vanaf de start een
voelbare en aanwezige groenmassa in het park. In de kernen van de beboste zones zullen de bomen
aangeplant worden in een kleinere plantmaat en is er ruimte voor een spontane ontwikkeling van de
onderbeplanting. Voor het geheel werd een beheerplan opgesteld om door monitoring continu te kunnen
bijsturen in het beheer. Spontane ontwikkeling geeft ruimte aan een natuurlijk proces kan bijgestuurd
worden in functie van het gewenste beeld en de gewenste soorten. Na een grondige evaluatie zullen de
bestaande bomen ook zoveel als mogelijk behouden blijven. De huidige profilering van het terrein wordt
behouden rond deze bomen en was een randvoorwaarde voor de topografie van het ontwerp.
Toekomstbeeld: Verzonken speelruimte als eindpunt van het pad met speelaanleidingen.
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
48 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 49
Enkel de verzonken speelruimte en het binnengebied van het Belvedère zal een intensief beheer
kennen. Alle graszones daarbuiten zullen extensief beheerd worden, Het droogdokkenpark krijgt zo een
veel natuurlijkere uitstraling die aansluit bij de slikken en schorren die zich eveneens spontaan zullen
ontwikkelen.
naar de droogdokken, die als beschermd havenerfgoed belangrijke getuigen zijn van de vroegere
scheepsherstellingen. Het is wenselijk om een aantal van de droogdokken ook in de toekomst te blijven
inzetten voor kleinschalige scheepsherstellingen en –onderhoud, maar ook als platform voor culturele
activiteiten of als maritiem openluchtmuseum.
Pier
Erfgoed
De pier wordt onderdeel van het park en het padennetwerk door ze publiek toegankelijk te maken. Van
op de pier heeft de parkbezoeker een sterkere beleving van de Schelde en het slikken- en schorrengebied.
Het uiteinde van de pier is een wijds uitkijkpunt met zicht op stad en haven en het Droogdokkenpark zelf.
De pier is tegelijk ook het contrapunt van het Belvedère; beiden vormen de hoekstenen van het park en
benadrukken de ruimtelijke contour.
Archeologie
Het houten staketsel werd samen met de Royerssluis in 1904 gebouwd en zijn opgenomen in de
inventarislijst voor bouwkundig erfgoed. In het kader van de renovatie van de Royerssluis zullen nieuwe
remmingswerken voorzien worden naast de huidige pier. Momenteel is de pier in erg slechte staat en
moet worden uitgegaan van een reconstructie van de pier. De renovatie van de pier is wenselijk indien
het voorziene budget dit toelaat.
Droogdokken
Langs de oostelijke rand van het park tegen de Droogdokkenweg wordt een gebouwd programma
voorzien met focus op jeugd (lokalen voor jeugdverenigingen, fietsenberging, fuifruimte, ateliers voor
workshops) en een opslagruimte voor de groendienst. De activiteitenzone vormt de overgang tussen
oosten en west, tussen park en droogdokken, tussen zacht en hard. De orthogonale layout van deze
zone gaat uit van het behoud van de bestaande loodsen, aangevuld met nieuwe toevoegingen die de
zichten en perspectieven van en naar de droogdokken vrijwaren. Brede trappen leiden de bezoeker
In 2012 werd een paleolandschappelijk onderzoek uitgevoerd in het projectgebied. Gezien het grondverzet
tijdens de uitvoering, was het aangewezen om inzicht te krijgen in de archeologische ondergrond. Het
onderzoek bracht duidelijk in kaart dat de potentiële archeologische lagen zeer diep zitten omwille
van de ophoging van deze gronden in het recente verleden. Na toetsing aan de nieuwe topografie van
het parkontwerp kan worden gesteld dat de archeologische lagen niet zullen worden verstoord bij de
realisatie van het park en dat er geen vervolgonderzoek nodig is.
Tijdens de grondwerken voor het afgraven van de oever (in functie van de zachtere hellingsgraad) is het
evenwel aangewezen om dit onder archeologische begeleiding te laten gebeuren zodat één of meerdere
profielen van de dijk en de opbouw ervan kan worden opgetekend.
Door de zachtere hellingsgraad van de oever in het ontwerp kunnen mogelijk resten worden vrijgelegd
van de Ferdinandussluis en de Vosseschijnsluis. In het ontwerp wordt mogelijkheid opengehouden om
deze relicten mee in de oeverzone te integreren.
Bovengronds erfgoed
Op de huidige dijk bevinden zich een aantal zichtbare constructies met belangrijke cultuurhistorische
waarde:
‚‚
Bunker: tegen de dijk aangebouwd bevindt zich een bunker voor 6 personen uit de tweede
wereldoorlog in gewapend beton met aangebouwde uitkijkplaats
‚‚
Kruitmagazijn: net ten zuiden van de bunker is in de Scheldedijk een kruitmagazijn bewaard
gebleven, als onderdeel van de 19de eeuwse kazemat bij de Vosseschijnsluis, gebouwd onder
Napoleon.
De valorisatie van de ondergrondse constructies in de Scheldedijk, zoals de bunker en de het
kruitmagazijn versterken het historisch-strategische belang van de site. Deze worden in het ontwerp
geïntegreerd en komen langs het waterlijnpad te liggen.
Toekomstbeeld: Herontwikkeling van de beschermde droogdokkensite tot maritiem museum.
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
50 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 51
Vlakbij de inham naar de Royerssluis staat
ook nog het modernistisch bureel, dat in
inventarislijst voor erfgoed is opgenomen. Dit
gebouwtje wordt in het ontwerp herbestemd
tot horecazaak indien dit technisch en financieel
haalbaar blijkt.
Communicatie- en participatietraject
Op 4 september 2011 werd een
participatiemoment over het wedstrijdontwerp
Droogdokkenpark georganiseerd in de Hogere
Zeevaartschool en werd georganiseerd door
het stedelijk wijkoverleg in samenwerking
met de partners Antwerpen aan ’t Woord,
ACW Antwerpen en UNIZO Antwerpen.
De opmerkingen en suggesties van de
participanten werden samen met de
adviezen van de verschillende stedelijke
administraties en adviesraden en de Vlaamse
administraties verwerkt in een collegebesluit
met aandachtspunten voor de opmaak van het
voorontwerp.
Bijkomend werd een klankbordoverleg
georganiseerd op 29 maart 2012 waarop
lokale actoren samen met een aantal
experts rond erfgoed, openbaar domein en
natuurontwikkeling werden uitgenodigd
voor een open gesprek over het ontwerp
van het Droogdokkenpark. Zowel bewoners
en vzw’s die op het Droogdokkeneiland
gevestigd zijn, als belangenverenigingen
zoals Natuurpunt, Watererfgoed, Antwerpen
aan het Woord Vlaanderen werden op het
overleg uitgenodigd. Daarnaast waren ook
verschillende administraties aanwezig vanuit
hun betrokkenheid via concreten projecten in
het gebied: Afdeling Maritieme Toegang voor
de Royerssluis, de haven, AWN, W&Z, INBO
en een aantal stedelijke administraties zoals
de afdeling voor Cultuur, Jeugd en Sport en de
stadsbouwmeester.
Op 13 september werd een terugkoppeling van
de participatie georganiseerd om het publiek
te informeren over het voorontwerp van het
park en de manier waarop de participatie in het
voorontwerp werd verwerkt.
In 2012 heel wat inspirerende acties door op het
Droogdokkeneiland om het projectgebied in de
kijker te zetten en het draagvlak voor het project
te vergroten:
‚‚
Vertelwandeling “de rosse van de
Shop”: maart – mei 2012
‚‚
Activiteiten in de marge van het Red
Star Line festival: 28 april tot en met
13 mei 2012
‚‚
Kunstinstallatie, tentoonstelling
en kinderprogrammatie onder
de noemer “Wind en water”:
september – december 2012
In de zomer van 2013 worden gegidste
natuurwandelingen georganiseerd op het
Droogdokkeneiland onder de noemer “Van dijk
tot dok”, om de unieke natuur op en rond de
droogdokken te ontdekken. Daarnaast wordt
ook een fotowedstrijd georganiseerd met het
Droogdokkeneiland als centraal thema.
3. Stappenplan | timing | raming
AMBITIE
PROGRAMMA
OPPERVLAKTE
OPDRACHTGEVERS en
FINANCIERING
BUDGET
Grootstedelijk park tussen stad en haven
Natuur, recreatie, maritiem erfgoed
15 hectare park
AG Stadsplanning Antwerpen (openbaar domein)
Waterwegen en Zeekanaal NV (waterkering en kaaimuurstabilisatie)
studiekost
1 miljoen EUR
park
15 miljoen EUR
waterkering
1,5 miljoen EUR
PROJECTREGISSEURS
Sofie Bullynck
AG Stadsplanning Antwerpen
Nicolas Cleeremans (uitvoering openbaar domein)
ONTWERPTEAM
MIJLPALEN
Vogt + Van Belle & Medina
schetsontwerp
(wedstrijdontwerp)
Mei 2011
voorontwerp
Mei 2012
definitief ontwerp
Januari 2014
goedkeuring bouwaanvraag
Oktober 2014
start uitvoering
April 2015
oplevering van de werken
September 2016
Toekomstbeeld: Verweving van park en natuur met het maritiem karakter van de droogdokkensite.
[Vogt Landscape Limited / Van Belle & Medina Architects]
52 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | Droogdokkenpark | 53
synthese
LIV.com criteria
54 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Sociaal- ruimtelijke visie Eilandje | 54
Heraanleg scheldekaaien | 55
Synthese aan de hand van de 5 LivCom-criteria
1. Verbetering van het natuurlijke en cultuurlijke landschap
“Het dynamisch karakter van dit stedelijk landschap is onmiskenbaar met de getijden van de rivier,
de beweging op het water, de havenactiviteiten, wisselende condities dag en nacht en volgens de
opeenvolging van seizoenen... Ze zijn een schouwspel voor stedelijke beweging en een poort voor
toeristen, een podium voor gekende en weerkerende evenementen, maar ook leegte en contemplatieve
ruimte.” Uit: Masterplan Scheldekaaien
De vroegere havengebieden zijn onbestemde, verlaten plekken geworden midden in de stad en liggen
er troosteloos bij. Rivier en stad maar ook natuur en cultuur bestaan vandaag zijdelings langs elkaar. De
tweeledigheid van natuur en cultuur blijft ook na de heraanleg sterk aanwezig op de Scheldekaaien maar
worden tegelijk ook meer met elkaar verweven.
Op schaal van de volledige stad vormt de heraanleg van de Scheldekaaien een belangrijke ecologische
verbetering door het invoegen van nieuwe groenstructuren. Er wordt in de eerste plaats ingezet op
het creëren van een toegankelijke publieke ruimte waardoor de rivier teruggegeven wordt aan haar
bewoners.
2. Kunst, cultuur en erfgoed
“De kaaien zijn als een ‘palimpsest’ (een - door het veelvuldig wegschrapen en overschrijven van nieuwe
lagen tekst - herbruikbaar perkament, waarbij de sporen van oudere lagen niet verdwenen zijn maar goed
zichtbaar worden onder ultraviolet licht), waar ook straks weer nieuwe eigentijdse lagen aan kunnen
toegevoegd worden, gedoseerd en zorgvuldig, op precies gekozen locaties, genereus maar zonder alle
potentieel voor later nu reeds op te gebruiken.” Uit: Masterplan Scheldekaaien
De Antwerpse Scheldekaaien zijn historisch en ruimtelijk altijd erg bepalend geweest voor de stad. Ze
zijn vlak tegen het stadscentrum gelegen en zijn ongetwijfeld het meest kenmerkende landschap van
Antwerpen. De kaaien maken deel uit van het collectief geheugen van de stad.
De maatschappelijke en culturele betekenis die aan de heraanleg van de Scheldekaaien wordt toebedeeld,
groeide met de jaren naarmate een effectieve heraanleg op zich liet wachten. De impact die dit project
zal hebben op de aantrekkingskracht en belevingswaarde van de stad is dan ook aanzienlijk. Reeds nu
worden de kaaien gebruikt voor allerhande activiteiten en evenementen. Gezien de keuze om het publiek
karakter van de kaaien in de heraanleg te bestendigen, komt deze uitgestrekte ruimte ten dienste van de
gemeenschap en zullen de kaaien nog intensiever kunnen gebruikt worden.
3. Best-practices inzake leefmilieu
“In de niet-overstroomde publieke ruimte krijgt stedelijk groen terug een belangrijke rol. Twee
grootschalige groenstructuren worden ingevoegd: Droogdokkenpark tegenover de groene ruimte rond
het Noordkasteel, en een lineair park dat gestaag groeit vanaf Sint-Jansvliet en aansluiting verzekert met
Groene Singel en Hobokense Polder. Stedelijke stapstenen in de ecologische ruimte, de Scheldekaaien als
zachte ruggegraat.” Uit: Masterplan Scheldekaaien
56 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | 57
De belangrijkste aanleiding voor de heraanleg van de Scheldekaaien is de bescherming
tegen wateroverlast. Een verhoogde waterkering dient Antwerpen te beschermen tegen het
overstromingsgevaar. In het Droogdokkenpark wordt bijkomende ruimte voor de rivier gecreëerd door
middel van een getijdenpark waarin het beschermde habitatgebied met slikken en schorren uitgebreid en
verbeterd wordt.
De heraanleg van de Scheldekaaien gaat gepaard met het realiseren van een duurzame mobiliteit in
de stad enerzijds door het voorzien van meer ruimte voor voetgangers en fietsers maar ook door het
inzetten op duurzaam openbaar vervoer middels de tram en het beperken van doorgaand verkeer door de
binnenstad.
Het herbestemmen van een verlaten havengebied tot een grote aaneengesloten publieke ruimte is een
opportuniteit om het gebrek aan open en groene ruimte in de binnenstad te compenseren. De publieke
ruimte wordt hierbij aangelegd in duurzame materialen, zoals graniet, gerecupereerde materialen zoals
de kenmerkende kasseien en inheemse soorten voor het groen. De heraanleg gaat bovendien gekoppeld
met een duurzaam beheer zowel voor de groenstructuur als voor de verharde oppervlaktes.
4. Betrokkenheid van de bevolking
“Zie ik u ’s middags, lieveke zoet, in de geheime tuin van eb en vloed? Dan kunnen we er samen ons bokes
opeten.” Deelnemer participatie, ‘Kaaien op tafel’
Door middel van een uitgebreid participatie- en communicatietraject werd de afgelopen jaren heel
wat draagvlak gecreëerd voor het project. De grote belangstelling en opkomst op deze momenten
geven aan dat het project bij de bewoners leeft en gedragen wordt. Er is steeds zorgvuldig geluisterd
naar de bemerkingen van de deelnemers en waar mogelijk werd de ontwerpen hieraan bijgesteld.
Het participatie- en communicatietraject van de Scheldekaaien is als voorbeeldproject in Vlaanderen
opgenomen op de website van het Kenniscentrum Vlaamse Steden.
5. Gezonde levensstijl
“De tijd die je er doorbrengt is doorgaans inderdaad ook een tussentijd of een stap uit de tijd: uit het
hectische van alledag, uit het druk bezig zijn, uit het werken, kopen, verkopen, school lopen, of wat
voor utilitairs dan ook. Deelname aan een evenement, re-creëren, niets doen, de wind proeven, de rivier
aanschouwen, er tussenuit knijpen... dat is het programma van de kaaien vandaag. De kaaien zijn met
andere woorden een ruimte voor de tussentijd, een decompressieruimte waar de stad/stedeling op adem
komt.” Uit: Masterplan Scheldekaaien
Bij de heraanleg van de Scheldekaaien komt een grootschalige en langgerekte publieke ruimte ter
beschikking van de bewoners. Deze ruimte is voor iedereen toegankelijk, er worden geen zones
gereserveerd of geprivatiseerd voor specifieke doelgroepen.
Het arsenaal van cultuurhistorisch erfgoed wordt zoveel mogelijk bewaard en zal toegankelijk gemaakt
worden voor de gebruikers. In het Droogdokkenpark wordt door het verbeteren van het slikken- en
schorrengebied ingezet op natuurbeleving en natuureducatie. Tot slot worden op enkele plekken ook
ingezet op bijzondere gebouwde programma’s met voorzieningen voor de bewoners, zoals het cultureel
baken aan de Zuiderssluis, een jeugdcluster in het Droogdokkenpark of toekomstideeën zoals de
overdekte markthal onder één van de beschermde hangars in het centrum.
58 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Heraanleg scheldekaaien | 59
BijlageN
60 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
1
Financieringsplan deelprojecten
2
Collegebeslissing voor kandidatuurstelling dd. 17/05/2013
Heraanleg scheldekaaien | 61
Financieringsplan Sint-Andries Zuid
Financieringsplan Droogdokkenpark
Uitvoering
Post
1. Voorbereidende werken en grondwerken zoals
Raming
kostprijs
(incl.
BTW)
(derden/eigen
personeel)
2.121.825 €
Derden
4.922.280 €
Derden
Indiening
voor
subsidie
Post
(ja/neen)
1. Voorbereidende werken en grondwerken zoals
bedoeld in het hoofdstuk IV van het typebestek 250
2. Onderfunderingen en funderingen zoals bedoeld in
Uitvoering
Raming
kostprijs
(incl.
BTW)
(derden/eigen
personeel)
1.473.202 €
Derden
322.010 €
Derden
1.198.270 €
Derden
142.618 €
Derden
275.501,80 €
Derden
1.578.045 €
Derden
3.934.808 €
Aanleg door derden
Indiening
voor
subsidie
(ja/neen)
bedoeld in het hoofdstuk IV van het typebestek 250
het hoofdstuk V van het typebestek 250
2. Onderfunderingen en funderingen zoals bedoeld in
het hoofdstuk V van het typebestek 250
3. Verhardingen zoals bedoeld in het hoofdstuk VI van
11.485.320 €
Derden
3. Verhardingen zoals bedoeld in het hoofdstuk VI van
het typebestek 250
4. Rioleringen en afvoer van water zoals bedoeld in
het typebestek 250
1.914.783 €
Derden
4. Rioleringen en afvoer van water zoals bedoeld in
het hoofdstuk VII van het typebestek 250
5. Lijnvormige elementen zoals bedoeld in het
het hoofdstuk VII van het typebestek 250
1.230.570 €
Derden
5. Lijnvormige elementen zoals bedoeld in het
hoofdstuk VIII van het typebestek 250
6. Allerhande werken zoals bedoeld in het hoofdstuk
hoofdstuk VIII van het typebestek 250
9.471.063 €
Derden
6. Allerhande werken zoals bedoeld in het hoofdstuk
IX van het typebestek 250 en voor zover inpasbaar in
IX van het typebestek 250 en voor zover inpasbaar in
het harmonisch concept van het project.
het harmonisch concept van het project.
7. Werken aan waterlopen zoals bedoeld in het
7. Werken aan waterlopen zoals bedoeld in het
hoofdstuk XIII van het typebestek 250
8. Groenaanleg en groenonderhoud.
hoofdstuk XIII van het typebestek 250
886.093 €
Aanleg door derden
ja
8. Groenaanleg en groenonderhoud.
Onderhoudswerken hierin vervat zijn beperkt tot twee
Onderhoud door
Onderhoudswerken hierin vervat zijn beperkt tot twee
Onderhoud door
jaar onderhoud na investeringen en via aanbesteding.
eigen personeel
jaar onderhoud na investeringen en via aanbesteding.
eigen personeel
Deze prijzen zijn inclusief 13% onvoorziene werken en inclusief btw. De projectkost van Waterwegen en
Zeekanaal nv zijn hierbij niet inbegrepen.
62 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
ja
Deze prijzen zijn exclusief 13% onvoorziene werken en inclusief btw. Volgende projectkosten zijn niet
inbegrepen: de renovatie van de pier, de realisatie van de paviljoenen en de realisatie van de waterkering
ten laste van Waterwegen en Zeekanaal nv.
Heraanleg scheldekaaien | 63
beraadslaging/proces verbaal
Kopie
college van burgemeester en schepenen
Besluit
A-punten
Zitting van 17 mei 2013
GOEDGEKEURD
AG Stadsplanning Antwerpen
Samenstelling
De heer Bart De Wever, burgemeester
De heer Koen Kennis, schepen; de heer Philip Heylen, schepen; de heer Ludo Van Campenhout, schepen; de heer
Claude Marinower, schepen; de heer Marc Van Peel, schepen; de heer Rob Van de Velde, schepen; mevrouw Nabilla
Ait Daoud, schepen; mevrouw Liesbeth Homans, schepen
De heer Roel Verhaert, stadssecretaris
Iedereen aanwezig, behalve:
De heer Koen Kennis, schepen
315
2013_CBS_04865
Kandidatuurstelling - Groen in de Stad
subsidieoproep 2013 - Goedkeuring
Beknopte samenvatting
Het college beslist om de kandidatuurstelling voor de Groen in de Stad subsidieoproep 2013 goed te keuren.
Motivering
Aanleiding en context
Om Groen in de Stad op het terrein nog meer te stimuleren lanceert Vlaams minister van Leefmilieu,
Natuur en Cultuur ook in 2013 een nieuwe oproep naar voorbeeldstellende, creatieve
groenprojecten.
Het centrale thema dit jaar is ‘Investeer in groen, winst verzekerd’.
Ook in 2013 zoekt men één Vlaams laureaatproject dat een subsidie ontvangt van 250.000,00
euro. Die Vlaamse laureaat neemt als ambassadeur voor Vlaanderen deel aan een internationale
wedstrijd om een 'Liveable Community Award' binnen te halen. Op die manier profileert
Vlaanderen zich ook internationaal als Groen Stedengewest. LivCom of 'Liveable Communities' is
de enige competitie ter wereld die lokale gemeenschappen stimuleert om een duurzame,
milieuvriendelijke gemeenschap te bouwen waarin de kwaliteit van het leven en het groen in de
steden verbeterd wordt. De awards lauweren internationaal de beste voorbeelden.
Naast een Vlaamse laureaat gaat het Agentschap voor Natuur en Bos ook op zoek naar vijf
provinciale laureaten die elk een financiële ondersteuning van 50.000,00 euro krijgen.
Projecten kunnen ingediend worden tot ten laatste 1 juni 2013. De laureaten worden in het najaar
bekend gemaakt.
Argumentatie
Met deze oproep wil de Vlaamse overheid projecten ondersteunen die zorgen voor meer en beter
groen in de verstedelijkte omgeving.
De beschikbare subsidies worden verdeeld over één Vlaamse laureaat en over vijf provinciale
1/3
64 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Grote Markt 1 - 2000 Antwerpen
[email protected]
Heraanleg scheldekaaien | 65
laureaten. Het openbaar bestuur kiest of het een project indient dat meedingt voor de titel ‘Vlaamse
laureaat’ of een project indient voor de titel ‘provinciale laureaat’. Éénzelfde project kan slechts
in één categorie worden ingediend.
Het projectvoorstel moet voldoen aan de algemene selectiecriteria zoals opgenomen in deze
infobundel om als laureaat te kunnen worden bekroond. Voor de Vlaamse laureaat zijn er
bijkomende selectiecriteria.
Algemene selectiecriteria
Het ingediende project moet het verhogen van de leefbaarheid tot doel hebben. Dit kan bijvoorbeeld
door te zorgen voor meer groen, maar een kwaliteitsverhoging van bestaand groen kan hier ook toe
bijdragen.
Projecten komen in aanmerking als:
ze de leefbaarheid in steden en gemeenten verbeteren en daartoe meer en/of beter groen
voorzien. De vijf Liv.Com criteria worden algemeen getoetst;
ze voldoen aan de principes van harmonisch park- en groenbeheer (HPG);
het projectgebied gelegen is in de verstedelijkte omgeving zoals stads-, dorps- of woonkern en
daar de leefbaarheid verhoogt;
het projectgebied in eigendom is van het openbare bestuur dat het projectvoorstel indient en zal
uitvoeren;
het projectvoorstel zich nog niet in de aanbestedingsfase bevindt.
Het GidS-jaarthema kan een inspiratiebron zijn, maar is geen absoluut criterium. Projecten waarbij
de link met het jaarthema niet gelegd wordt, worden niet uitgesloten. Maar projecten die een link
met het jaarthema maken, worden beoordeeld met een plus.
Het jaarthema 2012-2013 is “Investeer in groen, winst verzekerd”, over de voordelen van groen in
de stad. GidS maakt een studie naar de voordelen van groen voor:
het mondiale en lokale klimaat;
de luchtkwaliteit en geluid(soverlast);
de gezondheid en het bewegingspatroon van mensen;
het sociaal weefsel, de sociale participatie en de recreatiemogelijkheden;
toerisme en horeca;
de aantrek van bedrijven;
de woonomgeving en de huizenmarkt;
de biodiversiteit;
de productie van biomassa;
bescherming tegen wateroverlast;
voor natuurbeleving en natuureducatie.
De projecten worden afgetoetst aan de 5 LivCom-criteria:
1.
2.
3.
4.
5.
verbetering van het natuurlijke en cultuurlijke landschap;
kunst, cultuur en erfgoed;
best-practices inzake leefmilieu;
betrokkenheid van de bevolking;
gezonde levensstijl.
Deze vijf topics zijn de geldende criteria voor het behalen van een liv.com-award. Om in
aanmerking te komen als Vlaams laureaat gebeurt een diepgaande toetsing aan deze criteria.
De Vlaamse laureaat van deze projectoproep engageert zich bovendien om deel te nemen aan de
oproep van een liv.com-award 2013 voor zijn stad/gemeente en zo mee te werken aan de uitdaging
om deze award voor heel Vlaanderen te behalen in 2020.
Voorstel voor kandidatuurstelling 2013
Op basis van bovenstaande criteria maakte AG Stadsplanning een keuze van projecten voor zowel
de provinciale als de mogelijke Vlaamse laureaat.
Project voor provinciale laureaat:
Parkverbinding Rivierenhof
Project voor Vlaamse laureaat:
Heraanleg van de Scheldekaaien, met focus op de reeds opgestarte deelprojecten Sint-Andries en
Zuid en Droogdokkenpark
Aan het college wordt gevraagd om de kandidatuurstelling van de projecten Parkverbinding
Rivierenhof en Heraanleg Scheldekaaien voor de subsidieoproep GidS-projecten 2013 goed te
keuren.
Financiële gevolgen
Nee
Besluit
Artikel 1
Het college beslist om de kandidatuurstelling van de projecten Parkverbinding Rivierenhof en
Heraanleg Scheldekaaien voor de subsidieoproep GidS-projecten 2013 goed te keuren.
Artikel 2
Dit besluit heeft in principe geen financiële gevolgen voor de stad of het OCMW.
Bijkomende selectiecriteria voor de Vlaamse laureaat
Het Groen in de Stad-project van het Agentschap voor Natuur en Bos wil samen met de openbare
besturen streven naar een groener Vlaanderen.
Artikel 3
Het college geeft opdracht aan:
Een focus hierbij is het behalen van de liv.com-award - in 2020 - voor Vlaanderen. Deze award
heeft als doel het aanmoedigen van best-practices en het zoeken naar innovatieve oplossingen bij het
realiseren van een bruisende en milieuvriendelijke omgeving waar de kwaliteit van het leven
verbeterd wordt. Bovendien wordt verwacht dat het project ook de aantrekkelijkheid van stad of
gemeente vergroot door het nemen van initiatieven met aandacht voor milieu, cultuur, erfgoed en
biodiversiteit.
Bijlagen
2/3
66 | Kandidatuurstelling Groen in de Stad-prijs 2013
Grote Markt 1 - 2000 Antwerpen
[email protected]
Dienst Taak
AG Stan om het subsidieaanvraagdossier voor beide projecten op te maken en in te dienen.
1. Bijlage bij dit besluit: Infobundel projectoproep 2013.docx
3/3
Grote Markt 1 - 2000 Antwerpen
[email protected]
Heraanleg scheldekaaien | 67