Transcript PEDAGOGIsch schrift - Liège Expo 14-18

02.08.2014
> 31.05.2015
t
f
i
r
h
c
s
h
c
s
I
G
O
G
A
PED
www.liegeexpo14-18.be - Callcenter : +32 4 224 49 38
EUROPA
50
S.C.R.L - F.S
Preambule:
Dit pedagogisch begeleidingsdossier richt zich expliciet tot de scholen die een bezoek brengen aan de
tentoonstelling ‘Ik was 20 in ‘14’ die sinds 2 augustus 2014 in Luik (station Guillemins) loopt. Het aangeboden
parcours is perfect afgestemd op dat van de tentoonstelling, waardoor het bezoek zelf vlotter verloopt en de leerling
over een gids beschikt.
De leerkrachten kunnen kosteloos de oplossingen van de oefeningen verkrijgen aan de ticketbalie van de
tentoonstelling.
Qua inhoud hebben we aan geen enkel schoolvak speciaal prioriteit willen geven. Uiteraard zullen de leerkrachten
geschiedenis hier stof vinden om hun cursus voor te bereiden en/of uit de diepen, maar we hebben ook de andere
vakken in gedachte gehouden.
De tentoonstelling is opgedeeld in 7 ruimtes die je nu gaat ontdekken. Spits je aandacht niet enkel
toe op de vragen. Kijk goed naar alles wat wordt getoond.
Zaal 0 De ‘Belle Epoque’.
Proloog
In de jaren voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog maakte de
industriële wereld een periode van voorspoed door. Er heerste een bijna
euforische sfeer tijdens deze ‘Belle Epoque’. Kijk aandachtig naar deze
vaak feestelijke beelden en dompel je onder in de geluiden en de kleuren.
1. Legerleiders:
De oorlog ‘14-‘18 luidde het einde in van de ‘Belle Epoque’, een kortstondige periode van vrede, expansie en onbekommerdheid. De
rivaliteit tussen de Europese naties bleef bestaan en aangezien iedere natie er zijn buur van verdacht haar te willen aanvallen, ontstond
er een wapenwedloop en een wil om de strijdkrachten uit te breiden. Een andere bedreiging: jarenlange rivaliteit op economisch en
diplomatiek vlak hadden geleid tot de vorming van allianties.
Zaal 1. Verbind de datums met de gebeurtenissen
28 Juni
23 Juli
28 Juli
3 augusTus
Als reactie op de moord van de aartshertog stelde
Wenen een ultimatum aan Servië
Duitsland verklaarde de oorlog aan Frankrijk
Wenen verklaarde de oorlog aan Servië
Moordaanslag op aartshertog Franz-Ferdinand, de
kroonprins van Oostenrijk-Hongarije.
3
Zaal 2. Militaire Generale Stafdiensten.
legerleiders.
De aanwezige strijdkrachten
In enkele dagen stortte het spel van de allianties bijna heel Europa in de oorlog.
De oorlogsverklaringen volgden elkaar op en de legerleiders ontwikkelden
militaire strategieën gericht op de aanval en de tegenaanval.
Arceer de landen van de ‘triple entente’ en teken een stippellijn rond de landen van de ‘triple alliantie’
Pedagogisch schrift
4
Zaal 3.
Koning Albert I weigerde toe te geven aan het ultimatum van Duitsland en op 4 augustus 1914 werd het neutrale België
binnengevallen door de Duitse troepen. Koning Albert en België wekten de bewondering op van de rest van de wereld wegens
de heldhaftige weerstand die ze boden. De inval van ons land was slechts het begin van een lang conflict dat zich geleidelijk aan
uitbreidde naar heel Europa en naar andere fronten op alle continenten.
Hieronder staan de namen van drie Europese staatsleiders. Noem het land die deze figuren hebben geleid.
Nicolaas II
Georges V
Pointcarré
2. soldaTen
Terwijl de staatsleiders en generaals de militaire operaties orkestreerden, bevonden de
soldaten in beide kampen zich op het terrein, of het nu in de forten van Luik, de loopgraven
aan de IJzer, in Verdun of aan de Somme, in Gallipoli of in Galicië was, in verschrikkelijke
gevechtsomstandigheden. De slagen van de zomer van 1914 waren bijzonder moorddadig en
de bewegingsoorlog ruimde al snel plaats voor een uitputtende stellingenoorlog. Men vocht aan
land, op zee en voor het eerst ook intensief in de lucht. Men vocht in de Balkan, op de Franse,
Russische, Italiaanse fronten en in de koloniën. Men gebruikte nieuwe, steeds meer moorddadige
wapens. De Grote Oorlog was een langdurige en totale oorlog.
Pedagogisch schrift
5
Zaal 4: Ruimte soldaten:
Geef onder elk beeld aan tot welk leger de soldaten behoorden en in welk jaar ze deze uniformen droegen.
De kanonhuls van 420 die je in deze zaal ziet, komt van een obus afgevuurd door het kanon met de naam ‘Dikke Bertha’. Dit kanon
zorgde voor het hoogtepunt van wat men aan artillerie kon gebruiken tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Vanwaar komt de naam ‘Dikke Bertha’?
De paarden ondergingen een echte lijdensweg tijdens deze oorlog. Wat zijn de voor- en de nadelen?
VOORDELEN
NADELEN
Pedagogisch schrift
6
Zaal 5 Ruimte soldaten. Dagelijks leven.
In een vitrine kan je hoofddeksels zien die hieronder staan. Geef voor elk hoofddeksel het land van oorsprong en het jaar
waarin de soldaten het droegen.
1
2
3
4
Nu ga je door een gang die je naar de loopgraaf voert. Kijk goed en beeld je in hoe de soldaten leefden.
Zaal 6: Loopgraaf.
Je loopt nu door een gereconstrueerde loopgraaf. De decorontwerpers hebben geen enkele nationaliteit op de voorgrond willen
plaatsen, omdat de omstandigheden van de verschillende legers vergelijkbaar waren. Door openingen in de ‘muur’ aan de
rechterkant zie je het ‘niemandsland’ (of het slagveld) dat tussen beide kampen lag. Kijk aandachtig en probeer je in te beelden wat
er gebeurde.
Pedagogisch schrift
7
Zaal 7: Bewapening
Een te ontwarren allegaartje? U ziet 10 voorwerpen, wapens of gebouwen uit de oorlog gebruikt tijdens het eerste wereldconflict.
f g
t p
d t
p k
u g
q i
f p
d r
m i
B k
u k
q e
W l
f d
a r
i a
p a
Q d
i
o
p
a
y
s
s
f
j
M
a
u
q
s
o
q
i
I
q
e
l
X
n
k
d
s
n
B
n
R
B
E
L
e
S
O
p
g
M
P
e
k
l
d
d
E
o
E
y
m
Y
c
s
U
c
x
t
m
q
d
f
k
j
s
n
V
e
k
s
v
d
E
e
t
a
t
i
f
h
q
F
u
b
O
o
t
S
h
f
Z
v
l
i
e
g
t
u
i
g
f
d
L
i
j
f
q
q
Q
B A j O n E
v a q h g n
m c f f r e
m O R T I E
e w e e r z
e O B o C f
r l A g A s
t a L w S b
S w i k k o
j i E L U m
u Z s d l h
V E R F V e
u P w s d l
w P g d f m
q E x w f O
s L r z w T
M I N E u s
E N Q S T C
Pedagogisch schrift
T
t
s
R
s
f
e
G
g
n
d
C
u
h
b
z
h
R
y u
e u
o q
n v
d k
e s
r z
z Z
e l
e q
e d
r c
w s
r s
u s
q f
d s
N W
8
Elk gewapend conflict vormt de gelegenheid van ‘vervolmakingen’ in alle domeinen (technisch, medisch, ...). Tot dan hadden de
manschappen gevochten te land en op zee. Daarna ook in de lucht en op zee. Vergeet niet dat de luchtvaart maar eind 1903 in de
VS is ontstaan. Voor de infanteristen (vaak van oorsprong boeren of arbeiders) waren de luchtvaartpiloten de ‘ridders in de lucht’.
Bekijk de reactie van het vliegtuig en de montage die het einde van Baron von Richthofen, de zogenaamde Rode Baron, de
bekendste luchtaas van de Duitse luchtmacht in 1918, weergeeft.
Zaal 8: Geneesheren
3. geneesHeren:
Lijdende soldaten, de organisatie van de verzorging.
Miljoenen slachtoffers, ongeziene verwondingen, psychische
stoornissen… Bij het uitbreken van het conflict was geen enkel
Europees leger voorbereid om een dergelijke toevloed van
gewonden en van zeer zware trauma’s aan te kunnen. In België
heerste een schrijnend gebrek aan artsen, verpleegkundigen,
brancardiers, ziekenwagens en aangepaste lokalen. Maar tijdens
de oorlog evolueerde de medische verzorging dankzij particuliere
acties en werken van filantropie. De organisatie werd beter en vrij
veel medische doorbraken ontstonden uit de chaos op het vlak van
serums, hygiëne, radiologie, anesthesie, kinesitherapie, psychiatrie
en de herstelchirurgie van de ‘gueules cassées’ (kapotte smoelen).
Pedagogisch schrift
9
Benut de teksten van de tentoonstelling om op volgende vragen te antwoorden.
1. Welke naam gaf men aan de griepepidemie die in 1918 meer dan 211.000 slachtoffers maakte in Frankrijk?
2. Wat betekende het woord ‘ambulance’ destijds?
3. Welke eminente chirurg werd aangesproken door koningin Elisabeth van België om de verzorging efficiënt te
organiseren?
4. Waar richtte hij het beroemde ‘Hospitaal van de Oceaan’ op?
5. Wie heeft limousines ingericht als radiologiewagens?
In de tentoonstelling ontdek je een ruimte gewijd aan de vooruitgang van de medische instrumenten en de chirurgie tijdens de
oorlog. Hoe noemt men de verschillende hieronder afgebeelde instrumenten?
Pedagogisch schrift
10
Tot welke medische discipline behoren de verschillende hieronder afgebeelde instrumenten?
4. burgers
De gewelddaden tegen de burgers, vluchtelingen en gedeporteerden,
het dagelijkse leven
Na enkele weken van gevechten was België het enige land op het westfront dat
volledig was bezet, met uitzondering van de zone achter de IJzer. Het dagelijkse
leven werd georganiseerd met een hoge prijs van verschrikkelijk lijden. In
Frankrijk kwamen tien departementen in het oosten en het noorden onder het
juk van de bezetters terecht. Russisch Polen, Roemenië, Oekraïne… werden ook
door de Duitsers overheerst. In de Grote Oorlog was het de gehele samenleving
die betrokken geraakte in het conflict, dermate dat de grens tussen burgers
en strijders vervaagde. Plunderingen, brandstichtingen, executies, massaal
bloedvergieten… de burgerbevolking betaalde een hoge prijs voor de oorlog.
Pedagogisch schrift
11
Zalen 9 en 10. Burgers.
De Eerste Wereldoorlog wordt beschouwd als een keerpunt in het belang toegekend aan de burgers tijdens het conflict. Zelfs als ze
niet collaboreerden, bleven ze potentieel gevaarlijk. Ze moesten dus gecontroleerd worden, onder rantsoen geplaatst, verplaatst,
gevangengenomen, zelfs uitgeschakeld.
Vanuit het venster van een kapel kan je de executie van vijf burgers door een Duits peloton bijwonen. Veel slachtoffers vielen op de
invalswegen van de vijandige troepen.
Verbind deze steden met het aantal slachtoffers: Aarschot, Dinant, Leuven, Tamines, Rossignol.
125 slaCHToFFers
Aarschot
156 slaCHToFFers
Dinant
248 slaCHToFFers
Louvain
383 slaCHToFFers
Tamines
674 slaCHToFFers
Rossignol
Pedagogisch schrift
12
Zaal 11. Burgers. Verwoest huis.
Je gaat een huis binnen dat heeft gebrand. De bewoners zijn moeten vluchten en hebben hun beschadigde meubels en een dood
paard achtergelaten. Benut de decors om de fouten te ontdekken in deze tekening.
Pedagogisch schrift
13
5. KunsTenaars
Het artistieke leven.
De al dan niet gemobiliseerde kunstenaars namen deel aan de
oorlogsinspanningen. Het culturele leven doofde niet uit en in bezet België
hadden de theaters en cafés vanaf 1916 zelfs veel succes. Terwijl in het achterland
filmmakers, acteurs, zangers, muzikanten, dansers en schilders bijdroegen
aan het hoog houden van het moreel van de bevolking, getuigden andere
kunstenaars over het conflict en overstegen ze hun beleving als strijder door te
creëren.
Zaal 12. Kunstenaars
Anne Morelli stelde in Principes élémentaires de propagande de guerre (basisprincipes van de oorlogspropaganda) (2001) als derde
‘gebod’ de diabolisering van de vijand voor. Veel kunstenaars gebruikten het beeld van het varken om de vijand belachelijk te maken,
onder meer op postkaarten met karikaturen. Kaiser Wilhelm ontsnapte niet aan die regel. Hij werd vaak afgebeeld met de trekken van
een varken, een gier of een rivierkreeft.
Het is nu jouw beurt om een karikatuur van Kaiser Wilhelm II te maken met een tekening en/of een tekst.
Als je wil, kan je ons een exemplaar opsturen. De beste tekeningen worden getoond aan de uitgang van de tentoonstelling en elke
week verstuurt een leescomité DRIE gratis toegangskaarten naar de beste tekenaars.
Je mag tekeningen sturen naar [email protected], met vermelding van je naam, voornaam, leeftijd en post- en
telefoongegevens).
Pedagogisch schrift
14
6. VerZeTslui
Vanaf 1914 kwamen in België en in de bezette gebieden in het noorden en
het oosten van Frankrijk patriotten clandestien in actie met gevaar voor eigen
leven om netwerken voor inlichtingen en mensensmokkelaars te organiseren.
Er waren door de geheime diensten onder meer vrouwen gerekruteerd actief in
de spionage. Het verzet kwam ook tot uiting in de publicatie van clandestiene
kranten die het moreel van de bevolking opkrikten ingaand tegen de vijandige
propaganda. Dit schaduwleger werd door de Duitsers gewelddadig aangepakt met
veelvuldige executies. En om bezet België te isoleren van de rest van Europa werd
er in 1915 een elektrisch hekken op de Belgisch-Nederlandse grens opgetrokken.
Hoe langer echter het conflict duurde, hoe meer het verlangen naar een
overwinning plaats ruimde voor een verlangen naar vrede.
Eric, het is oorlog. Mijn leven is
al in gevaar!
Beste Eva, je was beter niet
in het verzet gegaan. Dat kan je
je leven kosten!
Pedagogisch schrift
15
Zaal 13.
In de tentoonstelling hoor je het ontroerende getuigenis van Gabrielle Petit die op 22-jarige leeftijd in 1916 door de Duitsers werd
gefusilleerd omdat ze deel uitmaakte van een inlichtingendienst en een netwerk van mensensmokkelaars. Net als zij kozen veel
patriotten voor de weerstand. Anderen speelden een rol van dubbelspion. Nog anderen verkozen de oorlog te bevechten door te
kiezen voor het pacifisme. Breng ze onder in onderstaande tabel:
VERZETSLUI
DUBBELAGENTEN
PACIFISTEN
Edith Cavell
Adolphe Max
Mata-Hari
Rosa Luxembourg
Jean Jaurès
Walthère Dewé
Marthe Richard
Karl Liebknecht
Le Cardinal Mercier
In de tentoonstelling ontdek je een cilinderpers van begin 20ste eeuw. De pers en de journalisten speelden een belangrijke rol in de
psychologische oorlog en het verzet. Vervolledig deze invultekst gewijd aan de Belgische sluikpers tijdens de oorlog met
de namen van kranten. Gebruik hiervoor de volgende woorden:
XXe Siècle, Het Vaderland, La Nation belge, Amon nos a autes, De Vlaamse Leeuw, La Libre Belgique
Er zijn veel dagbladen die weerstand boden aan de bezetter. Allereerst waren er de Belgische kranten gevlucht
naar vooral Nederland, Engeland en Frankrijk, waaronder sommige ook in bezet gebied konden gelezen
worden dankzij smokkelaars. Uiteraard verschenen de meeste kranten in Frankrijk, onder meer het katholieke
……………………………………., dat als het officieuze persorgaan van Charles de Broqueville werd
beschouwd. De Belgische regering bracht een Vlaamse tegenhanger, ……………………………, op gang. In
1918 zag in Parijs een nieuw dagblad het licht: …………………………………………… onder leiding van de
voormalige directeur van de XXe Siècle, Fernand Neuray, met een sterke ondertoon van ‘Groot-België’, francofoon en
antiflamingant. Ondertussen stond de oorlogspers ook voor zeer talrijke bladen van de loopgraven, kranten waarin men
tegen de moedige soldaten vertelde over het thuisfront, zoals het beroemde …………………………………..
voor de Luikenaars. Tot slot was er de sluikpers in bezet België: men telde 51 bladen in het Frans, 2 tweetalige
en 14 Vlaamse. Hiervan vermelden we ………………………………………………… maar
vooral……………………………………………… waarin de redacteurs, drukkers en verdelers de bezetter
uitdaagden en belachelijk maakten met gevaar voor eigen leven.
7. Winnaars
De 32 winnende staten kwamen in januari 1919 samen
in Parijs om verschillende vredesverdragen op te stellen,
waaronder het Verdrag van Versailles van 28 juni 1919 dat het
lot van het verslagen Duitsland bepaalde.
Zaal 14: Russische revolutie en de VS die toetreden tot de oorlog.
Vreemd genoeg waren de twee grootmachten, Rusland en de Verenigde Staten, rechtstreeks betrokken bij het keerpunt in de Grote
Oorlog in het jaar 1917. In 1917 leidden de twee Russische revoluties tot de nederlaag van Rusland en het toetreden tot de oorlog van
de VS heeft een keerpunt in het conflict teweeggebracht. De Duitsers waren bevrijd van het oostfront en lanceerden in de lente van
1918 een nieuwe bewegingsoorlog op het Franse front. De geallieerden stopten de aanval, meer bepaald dankzij de inbreng van de
Amerikaanse troepen. De geallieerden van Duitsland lieten achtereenvolgens de wapens zakken tot de wapenstilstand verkregen door
Duitsland op 11 november 1918 een einde stelde aan 4 jaar oorlog.
Vul het rooster in bij de start en kleur de letters die de woorden vormen van een vraag waarvan het antwoord beschikbaar is bij de
uitgang. De woorden kan je lezen van links naar rechts, van rechts naar links en van boven naar beneden.
INGANG
>
>
uitgang
Epiloog: Een nieuwe wereld
Een nieuw gelaat: maatschappelijke, politieke, economische en territoriale
verschuivingen na de oorlog, een nieuwe wereld gesymboliseerd door een ‘expo
in de expo’ gewijd aan de herstelchirurgie van de ‘gueules cassées’ (gebroken
smoelen).
Zaal 16. Een nieuwe wereld
Herinner je je zeven foto’s aan het begin van de tentoonstelling? Nu zie je ze opnieuw, maar de gezichten worden verborgen met
vraagtekens. Deze tentoonstelling heeft je zeker geraakt. Schrijf hier een slogan die je zou willen uitschreeuwen opdat alle
oorlogen eindelijk eens zouden stoppen.
Zaal 17. Gueules cassées (kapotte smoelen)
Deze tentoonstelling eindigt spectaculair met de meest ondraaglijke verwondingen. De gezichten van de sterk verminkten waren
blijvende herinneringen aan de gruwelijkheden van de oorlog.
Voor welke lichaamsdelen vervaardigde men deze protheses?