BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ

Araştırma Etiği

Prof. Dr. Mustafa Ergün AKÜ - Eğitim Fakültesi

BİLİMSEL ARAŞTIRMA ETİĞİ

"İlim tercüme ile olmaz, tetkikle olur." M.Kemal Atatürk, 1932

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Bir ara ştırma projesinin haz ırlanma, önerilme, yürütülme, sonuçlandırılma ve sonuçların yayımlanması a şamasında görülen etiğe ayk ırı kabul edilecek davran ışlar şunlardır:

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Uydurma (Fabrication): Araştırmada bulunmayan verileri üretmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Çarpıtma (Falsification): Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma materyalleri, cihazlar, işlemler ve araştırma kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Uydurma, Yalan Yazma veya Yoktan Var Etme :

Verilerin "saptırılması" veya varolmayan bilgilerin/verilerin "yoktan var edilmesi" (İngilizce'de fabrication, falsification "desk - research" veya "dry - lab", olarak isimlendirilir).

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

A şırma (Plagiarism):

Ba şkalarının fikirlerini, metodlar ını, verilerini, yaz ılarını ve şekillerini sahiplerine at ıf yapmadan kullanmak.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Bilimsel korsanlık

(piracy) : Başka araştırıcıların verilerini (yazı, şekil, grafik, v.b.) kendi izni olmadan almak, ve kişinin kendi çalışmasının herhangi bir bölümüne yerleştirmek. Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Duplikasyon (Duplication):

Ayn ı ara yay ş t ırma sonuçları veya yay ı n mlamak.

ı birden fazla dergiye ım için göndermek

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Dilimleme (Least Publishable Units): Bir araştırmanın sonuçlarını, araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde ve uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak çok sayıda yayın yapmak.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Desteklenerek yürütülen araştırmaların sonuçlarını içeren sunum ve yayınlarda, destek veren kurum veya kuruluşun desteğini belirtmemek.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Araştırma ve makalede ortak araştırıcı ve yazarların yazılı görüş birliği olmadan, araştırmada ve makalede aktif katkısı bulunanların isimlerini çıkarmak veya yazarlıkla bağdaşamayacak katkı nedeniyle yeni yazar(lar) eklemek veya yazar sıralamasını gerekçesiz veya uygun olmayan bir biçimde değiştirmek.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Neler yapılmalıdır?

Araştırıcı ve ekibi beklediği değil, gözlediği sonuçlara olabildiğince objektif olarak yaklaşmayı bilmelidir. Kendi yanlılığını çürütecek tüm karşı düşünceleri araştırmalarında kullanmalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Neler yapılmalıdır?

Kontrol ve deney az 5 yıl).

gruplarından elde edilen veriler, kayıtlar ve diğer dökümanlar herşeyden önce çok iyi bir şekilde korunmalı ve saklanmalıdır (en

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Neler yapılmalıdır?

Psikolojik, psikiyatrik ve bazı eğitim araştırmalarında bireye ait mevcut bilgilerin çok iyi gizlenmesi gerekir. Ancak bunların kime ait olduğu da bir liste halinde gizli bir yerde saklanmalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Neler yapılmalıdır?

Araştırmada tüm bilgiler analiz edilmeli, bu analiz en uygun istatistik yöntemlerle yapılmalıdır. İstatistikler en doğru olan sonucu verebilmeli, “Bias” mantığı doğrultusunda istatistiklerle oynanmamalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Neler yapılmalıdır?

Araştırıcı istatistik verilerin altında boğulmamalı, altta yatan gerçekler ve bilgi yakalanmalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Neler yapılmalıdır?

Çalışmada varsayım tersine olan veri(ler) saklanıp değiştirilmemeli, bulgular ve yorumlarda dikkatlice değerlendirilmeli, çalışma makale haline gelirken aynen verilmelidir.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Rapor yazımında ve makalede etik açısından dikkat edilmesi gerekenler: Tezin girişinde araştırmaya kaynak oluşturan düşüncenin ve varsayımın amacı, önce bu konuda yapılan benzer çalışmalar verilerek, tarih ve önem sırası belirtilerek özetlenmelidir. Önceki bir araştırmaya ait olan bir veri, araştırıcının kendi verisi gibi sunulmamalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Önceki araştırmacıların orijinal gözlem ve verilerinin kasıtlı olarak yok sayılması, önemli bir etik sorundur.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Araştırmada yöntem çok ayrıntılı yazılmalıdır. Çünkü aynı yöntemi kullanmak durumunda olacaklar, araştırmayı okudukları zaman aynı yöntemi kolaylıkla uygulayabilmelidirler. Yöntemin saklanmış bir yanı kalmamalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Araştırmada alınan sonuçların olduğu gibi verilmesi yanı sıra, sonucu olumsuz etkileyecek yan veriler de olduğu gibi verilmelidir. Sonucu ve yorumu olumsuz olarak etkileyecek veriler gizlenmemeli ve tartışılmalıdır.

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ

Bilimsel yanıltma (scientific misconduct)

araştırmanın değerini veya güvenirliğini azaltan her türlü girişimdir. Disiplinsiz ve

düzensiz araştırma

(sloppy research) ile bilimsel yalancılık/yanıltma (fraud) kavramlarını birbirinden ayırmak gerekir.

Disiplinsiz ve düzensiz araştırma; araştırıcının araştırma planlanmasını, uygun metod seçimini, metodları uygulamasını, sonuçların analizini ve yorumunu bilmemesidir.

Bilimsel yanıltma, saptırma veya yalancılık (Fraud), araştırıcının bilinçli olarak ve amaçlı bir yaklaşımla çalışmanın metod veya sonuçlarını "kötü niyetle" saptırması ve değiştirmesi demektir.

Kaynaklar:

Ertekin, Cumhur. Tıp Araştırmalarında "Etik" Üzerine. http://www.med.ege.edu.tr/norolbil/2000/NBD078 00.html

Kansu, Emin; Ş.Ruacan. Bilimsel Yanıltmanın (Scientific Misconduct) : Türleri, Nedenleri, Önlenmesi Ve Cezalandırılması.

Cumhuriyet -Bilim ve Teknik Dergisi. 28.10.2000

TUBİTAK Yönetmeliği. Madde 8

Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof.Dr. Mustafa Ergün AKÜ