Slide 1

AKKERFLORA IN
NEDERLAD
achtergronden en
beheer


Slide 2

Akkerflora in Nederland
Om mee te nemen naar huis:
“Vroeger aten we minder vlees!”

2

Ministerie van Defensie


Slide 3

Akkerflora in Nederland
-

3

enkele achtergronden
akkerplantenbegroeiïngen: een kenschets
aanpassingen van akkerplanten
achteruitgang van akkerplanten
beheer en knelpunten herstel
akkerflora vs. akkerfauna

Ministerie van Defensie


Slide 4

Akkerflora in Nederland: achtergronden

4

Ministerie van Defensie


Slide 5

Akkerflora in Nederland: achtergronden

5

Ministerie van Defensie


Slide 6

Akkerflora in Nederland: achtergronden

6

Ministerie van Defensie


Slide 7

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden

7

Ministerie van Defensie


Slide 8

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
- Pontische steppe & Klein-Azië

8

Ministerie van Defensie


Slide 9

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
- Pontische steppe & Klein-Azië
- Oost- en Zuidoost-Europa

9

Ministerie van Defensie


Slide 10

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
- Pontische steppe & Klein-Azië
- Oost- en Zuidoost-Europa
- West-Europese kusten

10

Ministerie van Defensie


Slide 11

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
planten zonder natuurlijke standplaatsen….

11

Ministerie van Defensie


Slide 12

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
planten zonder natuurlijke standplaatsen….

12

Ministerie van Defensie


Slide 13

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
planten zonder natuurlijke standplaatsen….

13

Ministerie van Defensie


Slide 14

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
planten zonder natuurlijke standplaatsen….
- Dreps

14

Ministerie van Defensie


Slide 15

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
planten zonder natuurlijke standplaatsen….
- Dreps
- Bolderik

15

Ministerie van Defensie


Slide 16

Akkerflora in Nederland: achtergronden
Herkomst akkeronkruiden
planten zonder natuurlijke standplaatsen….
- Dreps
- Bolderik
- Vlashuttentut

16

Ministerie van Defensie


Slide 17

Akkerflora in Nederland: achtergronden

17

Ministerie van Defensie


Slide 18

Akkerflora in Nederland: achtergronden
“Vanaf de Middeleeuwen is het boerenbedrijf op de
hogere gronden monomaan gericht geweest op de
productie van akkergewassen”

18

Ministerie van Defensie


Slide 19

Akkerflora in Nederland: achtergronden
“Vanaf de Middeleeuwen is het boerenbedrijf op de
hogere gronden monomaan gericht geweest op de
productie van akkergewassen”
Voorbeeld: Koningsdiep, Zuid-Oost Friesland

19

Ministerie van Defensie


Slide 20

Akkerflora in Nederland: achtergronden
“Vanaf de Middeleeuwen is het boerenbedrijf op de
hogere gronden monomaan gericht geweest op de
productie van akkergewassen”
Voorbeeld: Koningsdiep, Zuid-Oost Friesland
“VROEGER ATEN WE MINDER VLEES!”

20

Ministerie van Defensie


Slide 21

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets

21

Ministerie van Defensie


Slide 22

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
2 grote groepen:
- op kalkrijke bodem (Orde van Grote klaproos)
- op kalkarme bodem (Orde van Gewone spurrie)

22

Ministerie van Defensie


Slide 23

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
2 grote groepen:
- op kalkrijke bodem (Orde van Grote klaproos)
- op kalkarme bodem (Orde van Gewone spurrie)
- bewerking in voorjaar, danwel nazomer/herfst

23

Ministerie van Defensie


Slide 24

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
2 grote groepen:
- op kalkrijke bodem (Orde van Grote klaproos)
- op kalkarme bodem (Orde van Gewone spurrie)
- bewerking in voorjaar, danwel nazomer/herfst
wintergranen vs. zomergranen/hakvruchten

24

Ministerie van Defensie


Slide 25

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
2 grote groepen:
- op kalkrijke bodem (Orde van Grote klaproos)
- op kalkarme bodem (Orde van Gewone spurrie)
- bewerking in voorjaar, danwel nazomer/herfst
- stikstofrijkdom op de kalkrijke bodems
- lemigheid op de kalkarme bodems

25

Ministerie van Defensie


Slide 26

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Wintergraanakkers op kalkrijke bodem
- Grote klaproos, Kroontjeskruid, Gewoon guichelheil

26

Ministerie van Defensie


Slide 27

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Wintergraanakkers op kalkrijke bodem
- Grote klaproos, Kroontjeskruid, Gewoon guichelheil
- Kleine wolfsmelk
- Akkerleeuweklauw
- Naaldenkervel
- Spiesleeuwenbek
- Akkerboterbloem
- Groot spiegelklokje

27

Ministerie van Defensie


Slide 28

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Wintergraanakkers op kalkrijke bodem
- Grote klaproos, Kroontjeskruid, Gewoon guichelheil
- Kleine wolfsmelk
- Akkerleeuweklauw
- Naaldenkervel
- Spiesleeuwenbek
- Akkerboterbloem
- Groot spiegelklokje

28

Ministerie van Defensie


Slide 29

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Hakvruchtakkers op kalkrijke bodem
- Grote klaproos, Kroontjeskruid, Gewoon guichelheil
- Grote ereprijs
- Witte krodde
- Tuinbingelkruid

29

Ministerie van Defensie


Slide 30

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Wintergraanakkers op kalkarme bodem
- Gewone spurrie, Eenjarige hardbloem, Valse kamille
- Windhalm, Korenbloem, Smalle wikke
- Slofhakken
- Korensla
- Bleekgele hennepnetel
- Oranjelelie
- Bleke en Ruige klaproos
- Handjesereprijs
- Klimopereprijs

30

Ministerie van Defensie


Slide 31

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Wintergraanakkers op kalkarme bodem
- Gewone spurrie, Eenjarige hardbloem, Valse kamille
- Windhalm, Korenbloem, Smalle wikke
- Slofhakken
- Korensla
- Bleekgele hennepnetel
- Oranjelelie
- Bleke en Ruige klaproos
- Handjesereprijs
- Klimopereprijs

31

Ministerie van Defensie


Slide 32

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Wintergraanakkers op kalkarme bodem
- Gewone spurrie, Eenjarige hardbloem, Valse kamille
- Windhalm, Korenbloem, Smalle wikke
- Slofhakken
- Korensla
- Bleekgele hennepnetel
- Oranjelelie
- Bleke en Ruige klaproos
- Handjesereprijs
- Klimopereprijs

32

Ministerie van Defensie


Slide 33

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Hakvruchtakkers op kalkarme bodem
- Gewone spurrie, Eenjarige hardbloem, Valse kamille
- Kaal knopkruid, Gewone reigersbek
- Hanepoot
- Glad vingergras
- Kromhals
- Gele ganzenbloem
- Akkerandoorn

33

Ministerie van Defensie


Slide 34

Akkerplantenbegroeiingen: een kenschets
Hakvruchtakkers op kalkarme bodem
- Gewone spurrie, Eenjarige hardbloem, Valse kamille
- Kaal knopkruid, Gewone reigersbek
- Hanepoot
- Glad vingergras
- Kromhals
- Gele ganzenbloem
- Akkerandoorn

34

Ministerie van Defensie


Slide 35

Akkerplanten: aanpassingen

35

Ministerie van Defensie


Slide 36

Akkerplanten: aanpassingen
Akkermilieu zeer dynamisch!
- jaarlijks ploegen en bemesten

36

Ministerie van Defensie


Slide 37

Akkerplanten: aanpassingen
Akkermilieu zeer dynamisch!
- jaarlijks ploegen en bemesten

- eenjarigen: kiemen elke keer na grondbewerking

37

Ministerie van Defensie


Slide 38

Akkerplanten: aanpassingen
Akkermilieu zeer dynamisch!
- jaarlijks ploegen en bemesten

- eenjarigen: kiemen elke keer na grondbewerking
- rhizoomgeofyten: wortelstokken en bollen

38

Ministerie van Defensie


Slide 39

Akkerplanten: aanpassingen
Ten aanzien van oogsttijdstip en verspreiding 3 typen

39

Ministerie van Defensie


Slide 40

Akkerplanten: aanpassingen
Ten aanzien van oogsttijdstip en verspreiding 3 typen
- soorten die meegeoogst worden

40

Ministerie van Defensie


Slide 41

Akkerplanten: aanpassingen
Ten aanzien van oogsttijdstip en verspreiding 3 typen
- soorten die meegeoogst worden
- soorten die hun zaad verliezen voor/tijdens oogst
-

41

Ministerie van Defensie


Slide 42

Akkerplanten: aanpassingen
Ten aanzien van oogsttijdstip en verspreiding 3 typen
- soorten die meegeoogst worden
- soorten die hun zaad verliezen voor/tijdens oogst
- stoppelbloeiers

42

Ministerie van Defensie


Slide 43

Akkerplanten: aanpassingen
Ten aanzien van oogsttijdstip en verspreiding 3 typen
- soorten die meegeoogst worden
- soorten die hun zaad verliezen voor/tijdens oogst
- stoppelbloeiers

43

Ministerie van Defensie


Slide 44

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers

44

Ministerie van Defensie


Slide 45

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van voedselrijke
akkers

45

Ministerie van Defensie


Slide 46

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van voedselrijke
akkers

verdwenen
ernstig bedreigd
bedreigd
kwetsbaar
gevoelig
geen

46

Ministerie van Defensie


Slide 47

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van voedselrijke
akkers

verdwenen
ernstig bedreigd
bedreigd
kwetsbaar
gevoelig
geen

47

Ministerie van Defensie


Slide 48

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van kalkrijke akkers

48

Ministerie van Defensie


Slide 49

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van kalkrijke akkers

verdwenen
ernstig bedreigd
bedreigd
kwetsbaar
gevoelig
geen

49

Ministerie van Defensie


Slide 50

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van kalkrijke akkers

verdwenen
ernstig bedreigd
bedreigd
kwetsbaar
gevoelig
geen

50

Ministerie van Defensie


Slide 51

Akkerplanten: achteruitgang in cijfers
Planten van kalkarme akkers

verdwenen
ernstig bedreigd
bedreigd
kwetsbaar
gevoelig
geen

51

Ministerie van Defensie


Slide 52

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang

52

Ministerie van Defensie


Slide 53

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang
-

53

onkruidbestrijding
andere en zwaardere bemesting
verandering van gewas
verdwijnen van akkers door herbestemming
verdwijnen braaklegging

Ministerie van Defensie


Slide 54

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang
-

54

onkruidbestrijding (zaadschoning, chemisch)
andere en zwaardere bemesting
verandering van gewas
verdwijnen van akkers door herbestemming
verdwijnen braaklegging

Ministerie van Defensie


Slide 55

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang
-

55

onkruidbestrijding
andere en zwaardere bemesting (organisch-anorganisch)
verandering van gewas
verdwijnen van akkers door herbestemming
verdwijnen braaklegging

Ministerie van Defensie


Slide 56

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang
-

56

onkruidbestrijding
andere en zwaardere bemesting
verandering van gewas (wintergranen en bijv. vlas)
verdwijnen van akkers door herbestemming
verdwijnen braaklegging

Ministerie van Defensie


Slide 57

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang
-

57

onkruidbestrijding
andere en zwaardere bemesting
verandering van gewas
verdwijnen van akkers door herbestemming (bebouwing)
verdwijnen braaklegging

Ministerie van Defensie


Slide 58

Akkerplanten: oorzaken van achteruitgang
-

58

onkruidbestrijding
andere en zwaardere bemesting
verandering van gewas
verdwijnen van akkers door herbestemming
verdwijnen braaklegging (in Nederland???)

Ministerie van Defensie


Slide 59

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Het historische landschap zat onvoorstelbaar anders in elkaar
dan het moderne

59

Ministerie van Defensie


Slide 60

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Het historische landschap zat onvoorstelbaar anders in elkaar
dan het moderne
“Vroeger aten we minder vlees”

60

Ministerie van Defensie


Slide 61

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Het historische landschap zat onvoorstelbaar anders in elkaar
dan het moderne
1. ridicule optimalisering van het akkerbedrijf vs. sluitpost

61

Ministerie van Defensie


Slide 62

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Het historische landschap zat onvoorstelbaar anders in elkaar
dan het moderne
1. ridicule optimalisering van het akkerbedrijf vs. sluitpost
2. localisering van akkers

62

Ministerie van Defensie


Slide 63

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Het historische landschap zat onvoorstelbaar anders in elkaar
dan het moderne
1. ridicule optimalisering van het akkerbedrijf vs. sluitpost
2. localisering van akkers
3. wegvallen van vectoren

63

Ministerie van Defensie


Slide 64

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Het historische landschap zat onvoorstelbaar anders in elkaar
dan het moderne
1.
2.
3.
4.

64

ridicule optimalisering van het akkerbedrijf vs. sluitpost
localisering van akkers
wegvallen van vectoren
continuïteit

Ministerie van Defensie


Slide 65

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Inrichting en beheer van akkerreservaten

65

Ministerie van Defensie


Slide 66

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Inrichting en beheer van akkerreservaten
- let op de plek!

66

Ministerie van Defensie


Slide 67

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Inrichting en beheer van akkerreservaten
- let op de plek!
- vooral aandacht voor soorten van wintergranen!

67

Ministerie van Defensie


Slide 68

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Inrichting en beheer van akkerreservaten
- let op de plek!
- vooral aandacht voor soorten van wintergranen!
- wat doen we met de soorten met grote vruchten?

68

Ministerie van Defensie


Slide 69

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Inrichting en beheer van akkerreservaten
- let op de plek!
- vooral aandacht voor soorten van wintergranen!
- wat doen we met de soorten met grote vruchten?
- het practische beheer: bewerkingstijdstip, hoeveelheid
zaaigoed, bemesting en oogst

69

Ministerie van Defensie


Slide 70

Akkerplanten: beheer en knelpunten herstel
Inrichting en beheer van akkerreservaten
- let op de plek!
- vooral aandacht voor soorten van wintergranen!
- wat doen we met de soorten met grote vruchten?
- het practische beheer: bewerkingstijdstip, hoeveelheid
zaaigoed, bemesting en oogst
- biologische landbouw een alternatief?

70

Ministerie van Defensie


Slide 71

Akkerflora vs. akkerfauna
Gaat beheer t.b.v. akkerflora samen met beheer t.b.v.
akkerfauna?

71

Ministerie van Defensie


Slide 72

Akkerflora vs. akkerfauna
Gaat beheer t.b.v. akkerflora samen met beheer t.b.v.
akkerfauna?
- welke akkerfauna???

72

Ministerie van Defensie


Slide 73

Akkerflora vs. akkerfauna
Gaat beheer t.b.v. akkerflora samen met beheer t.b.v.
akkerfauna?
- welke akkerfauna??? Grauwe gors of Grauwe kiekendief?

73

Ministerie van Defensie


Slide 74

Akkerflora vs. akkerfauna
Gaat beheer t.b.v. akkerflora samen met beheer t.b.v.
akkerfauna?
- welke akkerfauna???
- landschap t.o. akker pur sang

74

Ministerie van Defensie


Slide 75

Akkerflora vs. akkerfauna
Gaat beheer t.b.v. akkerflora samen met beheer t.b.v.
akkerfauna?
- welke akkerfauna???
- landschap t.o. akker pur sang
- vroeger ging het ook samen…

75

Ministerie van Defensie


Slide 76

Akkerflora vs. akkerfauna
Gaat beheer t.b.v. akkerflora samen met beheer t.b.v.
akkerfauna?
- welke akkerfauna???
- landschap t.o. akker pur sang
- vroeger ging het ook samen…maar ja:

“VROEGER ATEN WE MINDER VLEES….”

76

Ministerie van Defensie


Slide 77

Akkerflora in Nederland
Vragen?

77

Ministerie van Defensie