Transcript Dr. Richard Paul Ve Dr. Linda Elder (www.criticalthinking.org) Eleştirel Düşünme Kurumu Çeviren: Merih Bektaş FİDAN.

Dr. Richard Paul Ve Dr. Linda Elder
(www.criticalthinking.org)
Eleştirel Düşünme Kurumu
Çeviren:
Merih Bektaş FİDAN
Sunum Haritası
 Yaklaşık 60 dakika
 Slaytlarla ve görsel aktarım.
 Bitiş soru cevap
Medya Nedir?
TV
Radyo
Gazete
İnternet
Sosyal Paylaşımlar
Reklamlar Vs.vs….
Eylül 1955
Medya’nın bize etkisi nedir?
KAD –Medya ilişkisi ?
 İnsanları kendi düşünce yapısına göre bilgilendiren




özelliği vardır.
Medya insan düşünce yapısını şekillendiren bir yapıya
sahiptir.
İnsanları yönlendirme özelliği vardır.
İnsanları kışkırtan ya da sakinleştiren bir yapıya
sahiptir.
Bu kısmı değiştir, tamamla ve derle
Medyanın amacı nedir?
 Medya:
Kitleleri ikna ve halkı manipüle
(yönlendirme) etme sanatıdır.
Kitle nedir, psikolojisi nedir, gücü nedir,
insanları kitleden nasıl uzak tutabiliriz, vs
..bilmek zorundayız(Baraj patlaması, sel…)
Yorumlayalım.
Yazılı Basının Mantığı İle İlgili
Doğru Sandığımız Yanlışlar
1- Haberlerin çoğu ,bağımsız
bir araştırmacı gazetecilik
anlayışıyla yapılmaktadır.
2-Haber yapıcıları, yalnızca
gerçekleri yazar ve yazılanlar
hakkında herhangi bir
sonuca varmazlar.
(Doğrular arasında verilen
yanlışlar…)
3-Haber yaparken,
gerçeklerle düşünceler
birbirinden açık bir
şekilde ayırt edilir.
4-Ortada gözle
görülür bir gerçeklik
vardır.
5-Sıradışı şeyler
haber olup, sıradan
şeyler haber değildir.
-Olup bitenlerin % ? ‘ı haber olur?
-Haber olan bir gerçeğin % ?’ ını
bilirsiniz?
Cevap: % 1’ den daha azı haber olur.
Haber olanların da, gerçeklerinin %
50 den fazlasını bilmeyiz.
 1 milyon nüfuslu ……. ilinde 100-150
kişilik bir grubun çıkarttığı olayı,
TV(ler)den izleyenler ……… ilinin her
yerinin savaş alanına döndüğünü sanır
(öyle inanır). Oysa bitişik mahallede
yaşanların olaydan haberi bile
yoktur... Doğan K.
 DOLAYISI İLE:
 -Bu makalede atlanan şey nedir?
 -Burada farklı gerçeklikleri de bilseydik acaba nasıl
düşünürdük?
 -Bu makale yazarın aksine düşünen bir bakış
açısıyla yazılsaydı nasıl olurdu? SORULARINI
SORMALIYIZ.
 Buradan medyanın “ne
bulabiliriz.
demediğini “
Örnekler
 Kölelik ABD ‘de yaygın durumda iken, medya
bunu “doğal” bir şeymiş gibi yansıtmıştır.
 Irak’ta işkence gören insanların çıplak ve
aşağılanmış fotoğrafları, ABD basının iç
sayfalarında ancak yer bulabilmiştir.
 Ülke atletleri madalya kazandığında, bu olay,
madalya kazanılmayan karşılaşmalar önemli
değilmiş gibi sunulur.(Halkın zaferlere ihtiyacı
vardır.)
Kamuoyu Önyargısı
 Kamuoyu:”Bizimle aynı görüşte olan medya
objektif, olmayanlar önyargılıdır.”
 Hakim anlayışlar, liberal eklemlerle verilince
yalnızca liberaller objektif olarak kabul eder.
muhafazakar bir söylem içinde sunulunca bu
sefer de yalnızca muhafazakarlar tarafından
objektif görülürler.
“Hakim Ülke” İdeolojisi
 Tüm dünyada medya , olayları dünyaya hakim
ülkenin ideolojisinin doğruluğunu ortaya koymak
ya da bunu ima etmek anlamında sunar.
 Ulusal ve kültürel önyargıları nasıl farkedip
anlayabileceğimizi öğrenmek zorundayız.
 Dost ülkelerde olanlar , en sıcak şekilde verilir,
düşman ülkeler hakkında yazılan olumsuz
hikayeler çok popülerdir ve düzenli olarak
üretilip ortay atılır.
Nesnellik(Objektiflik/Tarafsızlık)
Kolay mıdır?
 Biz planlarız... Onlar gizlice kurgular.
 Biz zekiyiz...onlar içten pazarlıklı.
Biz strateji oluştururuz....Onlar
komplo teorisi...
Bizde suçlananlar var. Onlarda ise
fanatikler.
Biz gururluyuz.. Onlar
kibirli.
Biz uzun vadeliyiz... Onlar
şaşalı ve gürültülü.

Biz kendimizi savunmak için
silah yaparız....Onlar bizi
tehdit etmek için.
Biz müdahale ederiz.... Onlar
istila.

Biz özgürlük savaşçılarıyız... Onlar
terörist.
 Biz anlaşmaları, geçersiz oldukları
zaman çiğneriz...Onlar ise sorumsuz,
güvenilmez oldukları ve ahlaki (etik)
olmadıkları için anlaşmaları çiğnerler.
Medya şunu çok iyi bilir:…
 İnsanların birçoğu, düşüncelerinin
gelişmesi ve sağlıklı düşünce ile
ilgilenmezler.
 İnandıkları şeylerin ve değerlerinin
övülerek onaylanmasını isterler.
Futbol taraftarları gibi…
Haberleri eleştirel bir şekilde okumalıyız.
Hangi haberler , niçin
ön sayfada verilir ?
Hangileri iç sayfada ,
küçük puntolarla verilir.

Hangi bilgiler ve niçin
sümenaltı edilir ?
Hangi bakış açısına
öncelik tanınıyor?

Hangi görüşler
üstünkörü geçiliyor ya
da hafife alınıyor?
Olumsuz yansıtılan
görüşlere (konuyu en zeki
şekilde anlayanlara) nasıl
ulaşabilirim?
Eleştirel Bir ‘Haber’ Alıcısı Olmanın
Aşamaları
 1) ‘Haber Yapımındaki’ temel anlayışın ne olduğunu
bilin.
(Amaç eğitmek, tüm tarafları adil bir şekilde temsil
etmek değildir.)
Sadece haber mi; yoksa aynı zamanda operasyonyönlendirme-tahrik-duygusallıkların kulanılmasıyanıltma-yalan-hedef saptırma-oyalama…mı?
2.Karşınızdakinin haber yapma
mantığını kullanın, haberleri önce
çözümleyerek parçalayın sonra
onları farklı bir bakış ve anlayışla
tasavvur ederek ‘yeniden kurun.’
Detay ne? Şok ne? Kaynak neresi?
Haberdeki Amaç ne?
Haber ne diyor?Haber ne demek istiyor?
Reklamcılara Duyarlılık
 Medya, reklamcıları kızdıracak haberlerden kaçınır,
ya da onları vermez.
 Örneğin, bir yandan tam safya ……… marka otomobil
reklamını yaparken, diğer yandan o otomobili
pazarlayan ………Grubunu eleştirecek, zor durumda
bırakacak, işini aksatacak , borsa değerini düşürecek
…. Haber vermez.
 Örneğin, bir yanda tam sayfa reklam vardır, iç
sayfalarda da “haber reklamlar: şu arabanın şu modeli
de çıktı , az yakıyor çok kaçıyor” gibi.
 BESLENME KAYNAĞI ÇOK ÇOK ÖNEMLİ…
Hükümete Duyarlılık
Zamlardan sonra hükümet destekli haberler..
Nankörlük etmeyin!…
Güç Odaklarının Çıkarlarına
Duyarlılık
 Üretim, iletişim, tarım, silah yapımı,
havacılık,inşaat sektörü, bankacılık, oto
sektörü, sigorta, eğlence gibi güçlü
endüstrilerin tümü günlük haberleri kendi ilgi
ve menfaatleri doğrultusunda şekillendirir.
 Dini gruplar, profesyonel gruplar, sendikalar ve
diğer organize gruplar da kendi çıkarlarına
yatırım yaparak yoğun bir şekilde haberleri
kendi ilgilerine göre şekillendirmeyle uğraşırlar.
Rakiplere Duyarlılık
 Medya ,diğer medyanın geçtiği konular ışığında
haber yapar.
 Büyük haber ajansları bir öyküye ‘büyük haber”
muamelesi yaparsa, diğerleri de tipik olarak” gündemi
takip edemiyor olmamak” için aynı konuyu
gündeme eşit derecede taşırlar.
 Medyanın çoğu , lider medyayı bir “sürü mantığıyla”
takib eder.
 Ülkede ulusal ve uluslararası gündem gazeteden
gazeteye çok az değişir.
‘Yeniliğe’ ve ‘Gösterişe’ Olan
(SANSASYON’A)Önyargı
 Bir yanda büyük bir banka milyonlarca müşterisiden
düzenli masraf alınca milyonlarca dolar çalmış olur.
Fakat böyle bir uygulama haberlerde geçmez bile. Öte
yanda bir banka hırsızı 10 bin dolar çalsa, bu
gündeme oturur.
 Yeryüzünde her gece milyonlarca çocuk yatağa aç
giderken, bu haber olmaz. Fakat bir okul yemek
olarak havyar çıkarsa, bu haber olur.
 Kadınlar ve çocuklar her gün uluslararası köle
ticareti yoluyla satılınca haber olmaz, fakat yalnızca
bir kaçakçı teknesi yakalanınca , bu haber olur.
Ne yapmalıyım?
 Alternatif Bilgi Kaynaklarını Bulma
 Bağımsız bir Düşünen Olma
 Önemsenmemiş, Görmezden Gelinmiş
ya da Haber Yapılmamış Haberler arama.
PROPOGANDA YAKALAMA
TEKNİKLERİ NELERDİR?
1-Haberin nereden verildiği
2-Haberin verilme sıklığı
3-Haberin kaç yayında
birden kopyala-yapıştır
işlendiği(Haziran örneği)
4-Habere konu olayın
yaşandığı zaman
5-Haberin
zamanlaması
6-Haber-Yorum analizi
yapmak.
7-Haber /konu
paslaşmaları…
(Kardeş medya arasında
belli düzen ve aralıklarla aynı
konunun paylaşılması…)
Öne çıkarılan konular, niçin?
Şehit aileleri..” konuşuyor…
, yorum manipülasyonu)
Haber
“Büyük Resmi” Görmeye çalışmak.
Anlık kareler ne kadar doğru tahlil
edilirse edilsin, bütünleştirilemediği
oranda eksik ve yanıltıcı olabilir.
Bu da en çok “amaç sorgulaması” ile ,
diğer durumlarla bağlantı sağlanarak
kurulabilir.
Niçin, 5 N 1 K.
28/10/2011 Van Erciş Depremi
Küçük resimler...Medyanın(özellikle yanlı
medyanın) dedikleri…Ayrıntılar…
Büyük resim:
“Medyanın demedikleri, esas sorulacaklar,
yapılacaklar…?
 Yetkililerin hazırlıkları yapıp yapmadıkları
 Halkın depreme hazırlık eğitimi
 Deprem sonrası yapılması
gerekenler/yapılan/yapılmayanlar.
 Organizasyonlar.
 Deprem bilgisi.
 DASK deprem vergisi ne kadar toplandı, nereye
harcandı?
 Deprem durum takibi.
 ….
 “ Ey iman edenler!
Şâyet bir fâsık (yalancı/günahkâr) size bir
haber getirirse, doğruluğunu araştırın.
bilmeyerek
(Yoksa)
bir kavme kötülük eder de,
yaptığınıza kesinlikle pişman olursunuz.”
•Hucurat/6.
Flaş! Suriye Hacılara saldırdı?
www. kritik-analitik.com
&
ÇÖZÜM
Gerçeği Araştırma Ve Düşünce Derneği
ESKİŞEHİR . 2011
80