Transcript SANATSAL (EDEBİ) METİNLER EDEBİ METİNLER EDEBİ METİNLERİN TEMEL İFADE ŞEKİLLERİ A) Manzum : Mısralardan meydana gelen ölçülü ve kafiyeli ürünlere nazım denir. Nazımla ortaya konmuş kısa ürünlere.

SANATSAL (EDEBİ)
METİNLER
EDEBİ METİNLER
EDEBİ METİNLERİN TEMEL İFADE ŞEKİLLERİ
A)
Manzum : Mısralardan meydana gelen ölçülü ve kafiyeli
ürünlere nazım denir.
Nazımla ortaya konmuş kısa ürünlere manzume, uzun ürünlere
de manzum eser denir
İstanbul’u dinliyorum, gözlerim kapalı;
Önce hafiften bir rüzgar esiyor;
Yavaş yavaş sallanıyor
Yapraklar ağaçlarda;
Uzaklarda, çok uzaklarda
Sucuların hiç durmayan çıngırakları;
İstanbul’u dinliyorum gözlerim kapalı.
ORHAN VELİ KANIK
B)
Mensur : Nesir, ölçülü bir yazı türü olan nazımın
karşıtıdır. Bir düşünceyi dil kurallarına uygun biçimde
yazma metodu olan nesir, düşüncelerin iletimine daha
elverişlidir.
B ) SANATSAL METİN ( EDEBİ METİN ):
1. COŞKU VE HEYECANI DİLE GETİREN METİNLER
ŞİİR
2. OLAY ÇEVRESİNDE GELİŞEN EDEBİ METİNLER:
a) ANLATMAYA BAĞLI METİNLER:
1.ROMAN
2.HİKAYE
3.MASAL
4.HALK HİKAYESİ
5.DESTAN
b) GÖSTERMEYE BAĞLI EDEBİ METİNLER:
TİYATRO
KARAGÖZ VE HACIVAT
EDEBİ METİNLERİN ÖZELLİKLERİ
1.
Okuyucuya estetik zevk vermek amacıyla yazılır.
2.
Okuyucuda merak uyandırır.
3.
Dil sanatsaldır.
4.
Üslup kaygısı vardır.
5.
Öyküleyici ve betimleyici anlatım türleriyle kaleme alınır.
6.
Bilgilendirme amacı yoktur.
7.
Kişi, mekan, zaman tarih değiştirilebilir.
8.
Olaylar, gerçek ya da kurmacadır.
9.
Edebi metinlerde mecazlar ve yan anlamlarvardır.
10 .Dil, genellikle heyecana bağlı işlevde kullanılır.
11. Öznellik hakimdir.
Dili kendimizi ifade etmek için, varlıkları ifade etmek, bilgi vermek
için kullanabileceğimiz gibi, bir güzellik yaratmak için de
kullanabiliriz. Bu durumda, dil sanat görevinde kullanılmış olur. Şu
örneği inceleyelim:
Bahçeye de kurdum çifte salıncak
Yâr gelip yâr gidip sallanacak
Halk edebiyatından alınan bu mısralar, güzel bir edebî metin
örneğidir: Bu mısraları okuduğumuzda onun içeriğini hemen
anlarız. Ancak, bu mısralarda dile getirilen haber yahut içerik, basit
bir haberdir. Dolayısıyla hiç de edebî değildir: Şair, bahçeye yâri
için salıncak kurmuştur, yâr, gelip gittikçe bu salıncakta
sallanacaktır.
Eğer şair, bu haberi, bu içeriği bir gazete haberi olarak yazsaydı,
haber aşağı yukarı şöyle olacaktı:

Bahçeye yarim için salıncak kurdum. O, gelip gittikçe
sallanacak!”
Bu haberi okuyanlar, onda hiçbir ilgi çekici yön bulamayacakları gibi,
bu basit haberin neden yayınlandığını da doğrusu anlamayacaklardı.
Bu bir haberdir; ama edebi metin değildir.Buna karşılık, bu
haberden edebî bir metin yaratan şair, bu içeriğe eşsiz bir biçim, bir
şekil, bir form vermiş, böylece onu edebî bir metin haline getirmiştir:
Bahçeye kurdum çifte salıncak
Yâr gelip yâr gidip sallanacak
Bu mısraları okuduğumuzda, dikkatimizi çeken, bize onu
oldukça ilginç gösteren şey, bizzat biçimidir.
Yâr gelip yâr gidip sallanacak
dizesinde dilin doğrudan kendisi, bütün dikkatimizi üzerine çeker.
Sözcüklerin sesi, yinelenmesi, düzeni, sözdizimi, ahengi, ritmi içeriğe
zengin katkılar sağlamıştır: Bu dizede bir salıncakta sallanma haberi
verilmektedir. Biz bu haberi, sallanma sözcüğünün anlamından çok
dizenin sallanıyor duygusu veren söz diziminden
hissederiz:
yâr gelip yâr gidip cümlecikleri, salıncağın gidip geliş salınımını ses
benzerliği yani ses istiaresi yoluyla bize hissettirir. Bu mısrada şair,
sevgilisinin yanına gidip geldikçe salıncağa bineceğini söylemektedir, ama
bunu öyle bir ustalıkla söylemiştir ki biz yârinin gelip gittikçe mi
sallanacağını, yahut salıncakta mı gelip gideceğini anlamamız
gerektiğinde tereddüt yaşarız, sonunda şairin dili, bu iki anlamı da aynı
zamanda çağrıştıracak ustalıkta kullandığını fark ederiz:

Bahçeye kurdum çifte salıncak
Yâr gelip yâr gidip sallanacak
Yâr, hem gelip gittikçe sallanacaktır, hem sallanırken
gidip gelecektir. Dile verilen biçim, çift yoruma açıktır ve bu
haliyle edebî metnin seçkin bir örneğidir. Bizde bu çağrışımları
yaratmış olan olan bu mısra yapısı, bir diğer okuyucuda daha farklı,
daha zengin çağrışımlar yaratabilir.
Edebî bir metnin her okuyucuda farklı hayaller ve duygular
yaratması, onun bir diğer özelliğidir. Buradan şu tanıma ulaşıyoruz:
Edebî metinler dilin sanat görevine dayanılarak yazılmış
metinleridir. Dikkat edilirse bu tanım, umulmadık bir sonuç da ortaya
koymaktadır:
Dilin sanat görevine dayanılarak söylenmiş bütün
sözler edebîdir. Bir edebiyat eseri bir edebî metin olabileceği gibi, bir
reklam metni, bir seçim afişi, bir gazete haberi de dil sanat
görevinde kullanılmışsa edebî metindir. Bu bir “içerik (muhteva)”
meselesi değildir, bu bir “biçim (şekil)” meselesidir: Edebî
metinlerde anlam, mesajın bizzat biçimi aracılığıyla verilir. Edebî
eserlerde, biçim ve içeriğin, yani şekil ve muhtevanın birbirinden
ayrılmaz iki unsur olduğunu unutmamak lâzımdır, biçim
değiştiğinde muhteva da değişecektir. Aynı konuyu işleyen bir roman ile
bir tiyatro eseninin anlamları daima farklı olacaktır. Edebî olmayan bir
metin anlamının özü kaybedilmeden özetlenebilir, buna
karşılık edebî bir eser, anlamı bozulmadan özetlenemez, her özet,
edebî bir metnin anlamını az çok bozar.
ÖĞRETİCİ METİNLER
1. Okuyucuya bilgi verme amacı vardır.
2. Kurgu değil, gerçekler dile getirilir.
3. Açıklayıcı anlatım biçimi kullanılır.
4. Sade bir dille yazılır.
5. Üslup kaygısı yoktur.
6. Sanat kaygısı taşımaz.
7. Dil, göndergesel işlevde kullanılır.
8. Nesnellik hakimdir.
SİTEM
Önde zeytin ağaçları arkasında yâr
Sene 1946
Mevsim
Sonbahar
Önde zeytin ağaçları neyleyim neyleyim
Dalları neyleyim
Yâr yolunda dökülmedik dilleri neyleyim.
Yâr yâr!... Seni kara saplı bir bıçak gibi sineme sapladılar
Değirmen misali döner başım
Sevda değil bu bir hışım
Gel gör beni darmadağın
Tel tel çözülüp kalmışım
Yâr yâr
Canımın çekirdeğinde diken
Gözümün bebeğinde sitem var
Bedri Rahmi EYÜBOĞLU



ARABA SEVDASI
Kaleme gitmediği günler ise saçlarını kestirmek, terziye esvap
ısmarlamak, kunduracıya ölçü vermek gibi hiç eksik olmayan
vesilelerle Beyoğlu'nda ötede beride vakit geçirir, cumaları pazarları
da sabahleyin hocalarıyla yarımşar saat ders müzakeresinden sonra
hanesinden çıkar, akşamlara kadar seyir yerlerinde dolaşır idi.
Vilayetlerde bulunduğu zaman en büyük zevki, sırmalı esvap içinde,
midilli veya at üzerinde, arkasında çifte uşak¬larla sokak sokak
gezip dolaşmaktan ibaret olan bu beyin, İstanbul'a geldikten sonra
merakı üç şeye masruf oldu ki, birincisi araba kullanmak, ikincisi
alafranga beylerin hepsinden daha süslü gezmek, üçüncüsü de
berberler, kunduracılar, terziler ve gazinolardaki garsonlarla
Fransızca konuşmak idi.
BURGAZADA ,ÇÖP YANGINIYLA FACİADAN DÖNDÜ



Yazar Sait Faik Abasıyanık'ın tabii güzelliklerini hikâyelerinde
anlattığı Marmara Denizi'ndeki Burgazada, çöplükten çıkan yangınla
büyük tehlike atlattı. Marmara'nın en yeşil ve üçüncü büyük adası
olan Burgazada'da yangın rüzgârın etkisiyle yerleşim birimlerine
kadar ilerledi. Büyük panik yaşayan vatandaşlar, adanın sahil
kesiminde toplandı. Bir faytoncu kalp krizinden öldü. Yangın gece
saat 21.00 sularında ancak söndürüldü. Ada sakinlerinden Reha
Sayın, kontrollü olarak yakılan çöplerden tedirgin olduklarını ve
yangın tehlikesini sürekli hissettiklerini kaydetti. Sadece üç itfaiye
aracının olması yangının kısa sürede büyümesine yol açtı.

Deniz Kuvvetleri Komutanlığına ait iki çıkarma gemisi Bostancı'dan,
bir çıkarma gemisi de Yenikapı'dan adaya paletli iş makinesi
götürdü. Adadaki yangınla aynı saatlerde Çanakkale, Edirne,
Kırklareli ve Bolu'da da orman yangınları mey-dana geldi. Yetkililer,
sabotaj ihtimalini araştırıyor.