Transcript Formulazio ez organikoa - paz fisika

Formulazio
ezorganikoa
Kimika 3.ebaluaketa Txingudi BHI
FISIKA-KIMIKA DBH 4
Paz Garcia Behobide
Formulazio ezorganikoa
• Konposatu ez organikoak adierazten dira
formulekin, bertan parte hartzen dutenen
sinboloak eta zer proportziotan dauden
konposatuan(zenbakiekin) adierazten da.
• Adibidez: H2SO4 Azido sulfurikoa
• Formulaz aparte jakin behar dugu nola izendatu.
Horretarako nomenklatura desberdinak
erabiltzen dira:
TRADIZIONALA
STOCK
SISTEMATIKOA
• IUPAC: Kimika puru eta aplikatuaren ELKARTE
internazionala. Hemen jartzen dira jarraitu behar
ditugun arauak konposatuak izendatzeko eta
formulatzeko.
• FORMULA ENPIRIKOA:Adierazpide
honetan, sinbolo eta azpindizeen bidez, konposatu
kimikoa osatzen duten elementuak eta bertan
dauden atomoen arteko erlazio minimoa
adierazten dira.
• ADIBIDEZ:
N2O4
C4H10
NO2
C 2H 5
OXIDAZIO ZENBAKIA:
eratzen dagoen konposatu guztia ioi positibo eta negatiboez
osatuta balego elementu horren atomo batek izango lukeen
karga elektrikoa da.
• Adibidez: Oxigenoa -2
Hidrogeno +1; -1
Metalak: positiboak ( elektroiak askatzeko
joera)
• IUPAC-en arabera formuletan
elektropositiboa aurrean kokatzen
da eta elektronegatiboa atzean
Adibidez: NaCl; CaO.
ELEMENTU KIMIKOEN OXIDAZIO ZENBAKIA SISTEMA PERIODIKOAN
1A
2A
3A
H
Al beti
+3 iko
(1+ 1-)
1+ iko
Li
2+ iko
Be
Na
Mg
K
Ca
Rb
Sr
Cs
Ba
Fr
Ra
Transizioko
metalak
Fe,Co,Ni:2+3+
Cu,Hg: 1+,2+
Zn,Cd: 2+
Pd,Pt: 2+,4+
Ag: 1+
Au: 1+,3+
Bereziak
Cr*: 2+,3+,6+
Mn*: 2+,4+,
6+,7+
-3
4A
5A
4+ iko
2+ oso
+5 iko
+3 oso
+1 hipo..oso
-4
-3
+6 iko
+4 oso
+2 hipo oso
-2
B
C
N
Al*
Si
Ga
In
Tl
6A
7A
+7
+5
+3
+1
per iko
iko
oso
hipo oso
-1
8A
0
He
O
F
Ne
P
S
Cl
Ar
Ge
As
Se
Br
Kr
Sn*
Pb*
Sb
Te
I
Xe
Bi
Po
At
Rn
Ez metalak (Arrosa
(beti 2-)
daudenak, eskaileratik gora
daudenak
Metalak horiz adierazita ;
Metaloideak (berdez adierazita)
ELEMENTUAK EGITURA
MOLEKULARRAREKIN
• KASU HONETAN MANTENTZEN DA
ELEMENTUAREN IZENA
• S8 : sufrea
• O2: oxigenoa
• O3: ozonoa ( izen propioa,bereizteko
oxigenotik))
OXIGENOAREN KONPOSATUAK
• OXIGENOA+METALA edo EZ METALA
• Bi kasuetan bai metalek bai ez metalek oxidazio zenbaki
positiboak erabiltzen dituzte.Oxigenoak -2 erabiltzen du
BETI.
Xn+ + O-2
X2On
“Zenbakiak trukatzen dira eta azpindize moduan
kokatzen dira ikurrik gabe”
•
•
Posiblea bada sinplifikatzen dira
ADIBIDEZ
Fe3+ + O-2
Cl7- + O-2
Ca2+ + O-2
Fe2O3
Cl2O7
Ca2O2
CaO
OXIGENOAREN KONPOSATUAK
Nola izendatu?
• Tradizionala: Metalak direnean OXIDO hitza eta
gero metalaren izenaren erroa eta -oso atzizkia
( balentziarik txikiena) edo –iko atzizkia (oxi.zenbakirik
handiena edo bakarra duenean).
ADIBIDEZ :
CaO oxido kaltzikoa
Fe2O3 oxido ferrikoa
• Ez Metalak:ANHIDRIDO hitza eta gero ez metalaren
izenaren erroa gehi atzizkiak
5,6
-Hipo……-oso
-…………. -oso 3,4
7 taldekoak
TaldekoTaldeko
-………… -iko
ak
ak
-Per ……-iko
ADIBIDEZ: Cl2O7 Anhidrido perklorikoa
Erro bereziak:
Cu: kuprAg : argentAu: aurFe: ferrPb: plunbN : nitrS : sulfur-
OXIGENOAREN KONPOSATUAK
• STOCK: metalentzat eta ez metalentzat berdina
da:
• Metala edo ez metalaren izena (metala edo ez
metalaren oxidazio zenbakia zenbaki
erromatarrekin)+oxido hitza.Adibidez: Fe2O3
burdina(III)oxidoa
Cl2O7 kloroa(VII)oxidoa
• Sistematikoa: Berriro berdina da bientzat,
honetan kontuan hartzen da bakoitzetik zenbat
atomo dauden molekulan.
• Aurrizki numerala+metala edo ez metalaren
izena + aurrizki numerala+oxido hitza.
Adibidez: Fe2O3 Diburdin trioxidoa eta Cl2O7
Dikloro heptaoxidoa; CaO(mono)kaltzio
(mono)xidoa.
Aurrizkiak:mono(1 AUKERAKOA da), di(2), tri(3),
tetra(4) penta(5), hexa(6), hepta(7)……
Hidrogenoaren konposatuak:
hidrogeno+metalak
• Hidrogenoa + metalak: oxidoekin bezala hiru
nomenklatura erabiltzen dira baina oxido hitza erabili
beharrean
HIDRURO hitza jarriko dugu.
• Hidrogenoak metalekin O.Z. -1 erabiltzen du
Ca+2 +H-1
CaH2
• CaH2 …… Hidruro kaltzikoa; Kaltzio(II) hidruroa;
Kaltzio dihidruroa.
• CuH ...... Hidruro kuprosoa ;Kobrea (I) hidruroa;
Kobre (mono)hidruroa.
• CuH2 .... Hidruro kuprikoa ; Kobrea (II) hidruroa;
Kobre dihidruroa.
Hidrogenoaren konposatuak:
hidrogeno+ez metalak
• Hidrogeno + ez metalak:
Bereizten dira bi multzo
ez metalaren arabera. O.Z: H +1 eta ez metalak -n
a) .-6. eta 7. taldekoak: F,Cl,Br,I (-1); S,Se,Te (-2)
Ez metalak erabiltzen du bere oxidazio zenbaki negatibo bakarra
HIDRAZIDOAK : H1+ + N
-n
HnN
Azido ez metala + hidrikoa (TRADIZIONALA)
• HF ....... Azido fluorhidrikoa
• HCl ...... Azido klorhidrikoa
• H2S ...... Azido sulfhidrikoa
• H2Se .... Azido selenhidrikoa
•
•
•
Hidrogeno + ez metala + uroa (SISTEMATIKOA)
HF ...... Hidrogeno fluoruroa
HCl ..... Hidrogeno kloruroa
H2S ..... Hidrogeno sulfuroa
Hidrogenoaren konposatuak:
hidrogeno+ez metalak
b)
3. 4. eta 5.taldekoek:B (-3); N,P,As,Sb,(-3);
C,Si (-4)
• KONTUZ! HEMEN FORMULAN ORDENA
ALDERANTZIZKOA DA eta izen propioak hartzen
dituzte normalean.
Tradizionala
•
•
•
•
•
•
•
NH3 ........ Amoniakoa
BH3 ......... Boranoa
AsH3 ....... Artsina
CH4 ......... Metanoa
SbH3 ........Estibina
SiH4 .........Silanoa
PH3 ......... Fosfina
Sistematikoa
Nitrogeno trihidruroa
Boro trihidruroa
Artseniko trihidruroa
Karbono tetrahidruroa
Antimonio trihidruroa
Silizio tetrahidruroa
Fosforo trihidruroa
HIDROXIDOAK:
• Metala +hidroxido taldea :
M
n+
+ (OH)1-
M(OH)n
• Izendatzeko arauak, oxidoetan
erabili genituenak baina, oxido
hitzaren ordez HIDROXIDO hitza
erabiliko dugu
HIDROXIDOAK:
Tradizionala/Stock/Sistematikoa
• Fe(OH)2 Hidroxido ferrosoa /Burdin(II) hidroxidoa/
(Mono) burdin dihidroxidoa
• Fe(OH)3 Hidroxido ferrikoa/ Burdin(III) hidroxidoa/
(Mono) burdin trihidroxidoa
• AgOH Hidroxido argentikoa /Zilar (I) hidroxidoa
/Zilarra (mono)hidroxidoa
(NH4) +: Amonio ioia ( ioi positiboa da, bost atomoz
osatuta, baina formulazioan alkalino bat izango
balitz bezala funtziontzen du)
NH4OH: hidroxido amonikoa edo amonio
h
hidroxidoa.
GATZ BITARRAK
HCl: azido klorhidrikoa/ Hidrogeno kloruroa
.
Gatz bitarren jatorria azido-hidrikoa da.
Hidrogenoaren ordez metala agertzen da ,
honen ondorioz, ez metalaren izena azidoan,
gatzan ere mantentzen da.Eta gainera,
gogoratu ez metalaren oxidazio zenbakia
negatibo bakarra izango dela konposatu
hauetan.
 Metala (M+n)+ ez metala (E-e)
NaCl
Sodio kloruroa

GATZ NEUTROAK (MeEn)
ADIBIDEZ: Na +1 + S -2
Na2S
EZMETALAK:F,Cl,Br;I(-1);S,Se,Te(-2);N,P,As,Sb(-3);C,Si (-4)
GATZ BITARRAK
:Tradizionala
Ez metalaren izena-URO+metalaren izena (-oso edo iko)
•
•
•
•
•
Metalaren oxidazio zenbaki bakarrarekin:
NaCl .......... kloruro sodikoa
Al4Si3 ........ Siluro aluminikoa
Fe2C.......... Karburo ferrosoa
Fe4C3. ...... Karburo ferrikoa
GATZ BITARRAK :STOCK
• Metala (O. ZENBAKIA) + ez metala +
uroa
• NaCl .......... Sodio kloruroa
• AlN ........... Aluminio nitruroa
• Al4Si3 ........ Aluminio siluroa
• Fe2C.......... Burdina (II) karburoa
• Fe4C3. ...... Burdina (III) karburoa
GATZ BITARRAK :SISTEMATIKOA
• Aurrizki numerala metalarena+ aurrizki
numeralaez metalarena+uroa
• NaCl .......... Sodio (mono)kloruroa
• AlN ........... Aluminio (mono)nitruroa
• Al4Si3 ........Tetraaluminio trisiluroa
• Fe2C.......... DiBurdin karburoa
• Fe4C3. ...... Tetraburdin trikarburoa
AZIDO
OXOAZIDOAK:FORMULATZEKO
•
Anhidridoak (ez metala+oxigenoa) +ura 
azido oxoazidoa HxNyOz
•
EZ METALAK: F,Cl,Br;I (+1,+3,+5,+7); S,Se,Te (+2,+4,+6);
N (+1,+3,+5); C,Si (+4); Cr (+6) ; Mn(+6,+7)
Adibidez:
• Anhidrido bromosoa Br2O3 +H2O  Br2O4H2 
HBrO2  Azido bromosoa
• Anhidrido nitrosoa N2O3 +
H2O  H2N2O4  HNO 2
Azido nitrosoa
AZIDO OXOAZIDOAK
IZENDATZEKO (tradizionala bakarrik)
• Anhidrido hitzaren ordez azido hitza jartzen da eta gero ez
metalaren izenaren erroa gehi dagokion atzizkia ( hipo-oso;
-oso; -iko; per-iko).
• Ez metalaren oxidazio zenbakia kalkulatzen da, jakiteko
jatorrian anhidridoa zein den. Horretarako, kontuan hartuko
dugu konposatua neutroa dela eta oxigenoaren eta
hidrogenoaren oxidazio zenbakiak –2 eta +1 direla hurrenez
hurren.
• Adibidez:
1+ x+ 2HNO2
• Fosforoaren O.Z.kalkulatzeko bi oxigeno daudenez
2x (-2)= -4; Hidrogeno bat dagoenez bere karga +1 ,
balantzea geratuko da -4+x+1=0 beraz, x= +3 honen
ondorioz,” –oso” forma izango da. HNO2 Azido nitrosoa
7. TALDEA ( F (1-) ; Cl,Br,I)
HF Az. Fluorhidrikoa (bakarrik)
X2O+ H2O---- HXO
Az.hipoklorosoa
Cl,Br,I
X2O3 +H2O--- -HXO2 Az.klorosoa
(1+,3+,5+,7+)
X2O5 +H2O-----HXO3 Az.klorikoa
X2O7 +H2O-----HXO4 Az.perklorikoa
6.TALDEA (S,Se,Te)
S,Se,Te
(2+,4+,6+)
XO +H2O ----- H2XO2
XO2 +H2O --- H2XO3
XO3 +H2O --- H2XO4
Az.hiposulfurosoa
Az.sulfurosoa
Az. sulfuriko
5.TALDEA ( N*; P,As,Sb : 1+,3+,5+) eta 3. TALDEA ( B: 3+)
N
N2O
N2O3
N2O5
----+ H2O -------
H2N2O2 --- HNO Az.hiponitrosoa
H2N2O4 --- HNO2 Az.nitrosoa
H2N2O6 --- HNO3 Az.nitrikoa
BEREZIAK DIRA, AURTEN EZ DITUGU AZTERTUKO
+H2O ---- HPO
Az.metahipofosforoso
P2O +2H2O --- H4P2O3 Az.pirohipofosforoso
+3 H20 --- H3PO2 Az.ortohipofosforoso
.-P,As,
Sb
(1+,3+
5+)
.-B(3+)
P2O3
P2O5
+H2O ---- HPO2
Az.metafosforosoa
+2 H2O---- H4P2O5 Az.pirofosforosoa
+3H2O --- H3PO3 Az. ortofosforosoa
+H2O ----HPO3
Az.metafosforikoa
+2H2O --- H4P2O7 Az. pirofosforikoa
+3H2O--- H3PO4 Az.ortofosforikoa
4. TALDEA (C,Si
(4+) )
CO2 + H2O ----H2CO3 Az. Karbonikoa
Kromoren azidoak Cr 6+:
CrO3 + H2O --- H2CrO4
Az.kromikoa
2CrO3 +H2O --- H2Cr2O7
Az.dikromikoa.
Manganesoren azidoak Mn 6+, Mn 7+
MnO3 +H2O --- --------- --- H2MnO4 Az.manganikoa
Mn2O7 + H2O --- H2Mn2O8 -- HMnO4 Az.permanganikoa
OXIGATZAK
• OXIGATZAK ( TRADIZIONALA ETA ESTOCK)
AZIDO OXOAZIDOETAN METALEK HIDROGENOAK ORDEZKATZEN
DITUZTE.
a)S6+H2SO4  (SO4)2Zn2(SO4)2
ZnSO4
Zn
 (Zn) 2+
• b)Cl5+ HClO3  (ClO3)1Pb(ClO3)2
Pb  (Pb)2+
•
AZIDOAN
GATZEAN
• Azido hipo..... oso
Hipo ...ito + metala + -oso edo -iko
• Azido
..... oso
..... ito + metala + -oso edo -iko
• Azido
..... iko
.....
ato + metala + -oso edo -iko
• Azido per ..... iko
Per.....ato + metala + -oso edo -iko
• Goiko adibideak : ZnSO4 (Sulfato zinkikoa edo zink
sulfatoa); Pb(ClO3)2 (Klorato plunbosoa)
OXIGATZAK:IZENDATZEKO
• a) Formulatik zuzenean bereizten direnean ioi
bakoitzaren karga.(sinplifikatuta ez dagoenean)
• Ni2(SeO3)3:  Ni 3+ + (SeO3) 2- H2SeO3
 Se4+  Selenito nikelikoa
 jatorrian azidoa zein zen idatzi eta bertan
ez metalaren balentzia kalkulatu.
 metalaren oxidazio zenbakia kontuan hartuta
izena jarri
OXIGATZAK:IZENDATZEKO
b) Formulatik zuzenean bereizten ez direnean ioien kargak
aukera bat baino gehiago dagoelako sinplifikatuta
dagoelako
• CuClO: Kasu honetan bi aukera ditugu kobreak bi
oxidazio zenbaki dituelako (+1; +2), honen ondorioz,
aztertu behar dugu zeinek balioko duen:
aukerak  CuClO edo Cu2 (ClO)2
a) CuClO bada: (ClO)1-  HClO  Cl+1 Hipoklorito
Cu  (Cu)1+ kuprosoa
b) Cu2 (ClO)2 bada:(ClO)2-H2ClO  Cl0 ezinezkoa da.
Cu  (Cu)2+
Beste adibide bat:
• CuSO4  (SO41+)HSO4  S7+ ezinezkoa S (2,4,6)
•
(Cu1+)
CuSO4  (SO42+) H2SO4 S6+ baiezkoa S (6)
(Cu 2+)
Sulfato kuprosoa