Transcript SİGORTALAR
YG SİGORTALARI İŞLEVİ VE YAPISI Yüksek Gerilim Şalt Tesislerinden, Transformatör, Motor, Kablo çıkışları, Kondansatör veya Gerilim Transformatörlerinin önüne konularak, yüksek arıza akımlarının doğuracağı ısı ve diğer olumsuz etkilere karşı koruyucu görev yaparlar. İŞLEVİ VE YAPISI Kısa devrelerin kötü etkilerine karşı emin ve selektif olarak koruma yaparlar. Sigortalar Y.G Şalt tesislerinin kısa devre arıza akımlarına karşı en etkili ve ekonomik koruyucularıdır. YG SİGORTALARI • AKIM SINIRLAYICI • YÜKSEK KESME KAPASİTELİ • ARTÇI SINIF, olmak üzere üç çeşit olarak imal edilmektedir. YG SİGORTALARI • Daha güvenli ve ekonomik olduklarından AKIM SINIRLAYICI tipleri ülkemizde ve yabancı ülkelerde tercih edilmektedir. • Bu tipler tamamen kapalı bir sistemde sessiz çalışır. • Fonksiyonunu yerine getirirken dışarıya alev veya gaz taşması olmaz. • Bu nedenle filtre, alev hücresi, özel ventil v.s. gibi ek cihazlar gerektirmez. YG SİGORTALARI AKIM SINIRLAMA : Devreden geçmesine müsaade edeceği akımdır (I d) ve bu ancak sigorta telinin akımı I s kadar büyük olabilir. • Sigortalarının çalışması Asgari Açma Akımı (I min) ile belirlenir. • Sigortalar ancak I min değerinin üzerindeki sahada emniyetle çalışır. • In (Anma Akım) ile I min değeri arasındaki sahada emin bir açma garanti edilemez. SİGORTA TİPLERİ • OPTİK GÖSTERGELİ • ÇARPMA PİMLİ OLMAK ÜZERE İKİ TİPTİR. YG SİGORTA RESMİ YG SİGORTA RESMİ YG SİGORTALARIN YAPISI a)Eriyici tel b)Kartuş(Seramik, Kraft kağıt veya PVC) c)Metal kapak d)Kuvars kum YG SİGORTANIN BÖLÜMLERİ ÇALIŞMA PRENSİBİ • Aşırı yük koruması için uygun bir cihaz değildir. • Imin (asgari açma akımı) değerinin üzerindeki sahada emniyetle çalışır. • Bir başka deyişle, In (anma akım) değeri ile Imin (asgari açma akımı)değeri arasındaki sahada emin bir açma yapamaz ve bazı hallerde sigorta tahrip olabilir. • Kullanılan akım hattının özellikleri ve sigortanın konstrüksiyonuna tabi olarak I min değişir. ÇALIŞMA PRENSİBİ • Şüphesiz, güvenle kullanma sahasının genişlemesi büyük bir avantajdır. • Bu nedenle I min mümkün olduğu kadar küçük olmalıdır. Erime hattında gövde içinde bulunan ve ayrı bir gövde üzerine sarılı kuvars kumla dolu gümüş tel nominal akım üzerinde eriyip BUHARLAŞACAK ve ARK kuvarz kum ile soğacaktır. ÇALIŞMA PRENSİBİ Ark mesafesi arkın sönme t. süresince akım ark uzunluğunca azalacak ve arkın çok kısa bir süre içerisinde sönmesini sağlayacak ve GERİLİMİN ilk sıfırdan geçiş civarında tamamen kesilecektir. Yay ile gerilmiş durumda bulunan pirinç şiş hızla hareket ederek bakır pulu delerek dışarıya çıkacak ve hangi sigortanın attığını mekanik olarak gösterecektir. ÇALIŞMA PRENSİBİ Sigortaların anma gerilimleri şebekenin faz faz arası gerilimi kadardır. Sigortanın içerisindeki Kuvars kumu kısa devre anında eriyen telin oluşturduğu metal buharını emerek aniden sıvılaşmasını ve buharlaşmanın oluşturacağı basıncı önleyerek sigorta kartuşunun patlamasını önlemiş olur. Kuvars kumu arkın oluşumu sırasında meydana gelen sıcaklığın kısa sürede soğutulmasını sağlar. KISA DEVRE AKIMININ SINIRLANDIRILMASI • Y.G. Yüksek Kapasiteli Sigortalar daha ilk yarım period da akım yükselirken devreyi keser, diğer bir deyişle, kısa devre 10 mili saniyeden daha kısa sürede yani kısa devre darbe akımı tepe değerine henüz erişmeden kesilecektir. • Böylece tesis kısa devre akımlarının tahrip edici termik ve mekanik zorlamalarından korunmuş olacaktır. KISA DEVRE AKIMININ SINIRLANDIRILMASI • Bir kısa devre kesilmesi olayı aşağıdaki diyagramda görülmektedir. IS Ergime akımı ID Kesilen akım (Geçebilecek akım) Ik(t) Sigorta yerine metalik bir köprü olsa geçebilecek kısa devre akımı IP Darbe kısa devre akımı tS Ergime süresi tL Sönme süresi KISA DEVRE AKIMININ SINIRLANDIRILMASI KISA DEVRE AKIMININ SINIRLANDIRILMASI • Sigorta yerine direkt bir bara bağlı olsaydı kısa devre akımının değeri Ik olurdu. Sigortanın AKIM SINIRLAMA değeri, devreden geçmesine müsaade edeceği akımdır (Id) ve bu ancak sigorta telinin akımı Is kadar büyük olabilir. Erime teli belirli yerlerinden başlayarak eriyecek ve buharlaşacaktır. Meydana gelen ark kuvarz kumu ile soğutulacaktır. Arkın sönme tL süresince akım ark uzunluğunca azalacak ve gerilimin ilk sıfırdan geçişi civarında tamamen kesilecektir. • Geçebilecek Akım Id'nin değeri sigortanın yapısından ve malzemenin uygunluğundan etkilenir. Ayrıca, sigorta nominal akımı arıza akımının yükselme hızı ve kısa devrenin olduğu an ld değerini etkileyen unsurlardandır. YG SİGORTASI Id SEÇİM EĞRİSİ YG SİGORTASI NOMİNAL KESME KAPASİTESİ • Nominal kesme kapasitesi sigorta iç yapısının özelliklerine, erime elemanının nitelik ve hassasiyetine ve soğutma ortamının özelliklerine bağlıdır. Bu özelliklerin iyileştirilmesi sigortanın kesme kapasitesini yükseltir. TRANSFORMATÖRLERDE Y.G. SİGORTA SEÇİMİ • Akım sınırlayıcı Y.G. sigortaları değişik arıza akımlarını güvenli bir şekilde keserek trafoları korur. • 1- Y.G. Sigorta In değeri belirli bir değerin ALTINDA OLMAMALIDIR ki, şalter kapandığında trafonun yol almadaki akım değeri (Magnetizmleme ani akımı) sigortaya zarar vermesin. Pratik bir hesap ile, 0,1 saniyelik bir süre için trafo yol alma akımı, trafo tam yük akımının 10-12 katı olarak düşünülebilir. • 2- Sigorta In değeri belirli bir değerin ÜSTÜNDE OLMAMALIDIR ki, trafonun A.G. tarafında meydana gelebilecek bir kısa devrede Y.G. tarafından oluşacak akım değeri sigortanın Imin (minimum açma akımı) değerinden KÜÇÜK OLMASIN yani sigorta emniyetli bir açma yapabilsin. TRANSFORMATÖRLERDE Y.G. SİGORTA SEÇİMİ • 3- Y.G. Sigortasının In değeri o derecede BÜYÜK olmalıdır ki sigortalar, trafonun aşırı yüklenmesine izin versin ve A.G. tarafındaki sigortalar ile aralarında selektiviteyi sağlasın. • 4- Y.G. Sigortanın In değeri o derecede KÜÇÜK olmalıdır ki, trafo sargılarındaki bir arızada daha çabuk kesme sağlasın, ve Y.G. besleme hattının başındaki sigorta veya röle ile aralarında selektiviteyi sağlasın. TRANSFORMATÖRLERDE Y.G. SİGORTA SEÇİMİ TRANSFORMATÖRLERDE Y.G. SİGORTA SEÇİMİ GÜÇ SARFİYATI (Power Dissipation) • Sigortada oluşan ısı atmosfere iyi şekilde iletilmelidir. Kapalı ortamlarda ve izole panolarda ısı, cihazların nominal değerlerinde önemli bir sınırlama etkenidir. • Sigortanın takribi güç sarfiyatı (R x I2 x K) olarak hesaplanabilir. Sigorta iç direncinin R (20oC'deki) değerinin ısınma sonucunda artışını belirten K faktörü, IN değeri için takriben 1,4-2 dir. IN den daha düşük akım değerleri için bu faktör takriben 1,1 -1,4 gibi bir değer olur. AKIM - ZAMAN EĞRİLERİ Og. - Yt. Sigortalarının Erime Zamanı Karakteristik Eğrileri SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ • Metal başlıklar elektolit bakırdan imal edilmiş ve oksidasyona karşı nikel veya gümüş kaplı olmalıdır. • Sigortalarının çalışması Asgari Açma Akımı (I min) ile belirlenir. • Sigortalar ancak I min değerinin üzerindeki sahada emniyetle çalışır. • In (Anma Akım) ile I min değeri arasındaki sahada emin bir açma garanti edilemez. SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ • Sigortanın, In (Anma Akım) ile I min bu değerleri arasında yüklenmesi, sigortanın aşırı derecede ısınmasına ve neticede patlamasına ve çevresine büyük zarar vermesine yol açabilir. • Kısa devre akımı kesildiği anda gerilim sıçrama yapacaktır. Bu tehlikeli gerilim sıçramasının, tesisteki cihazlara zarar vermemesi için, pik değeri (tepe değeri) TS ve VDE'de 2 x Un x olarak sınırlandırılmış olmalıdır. • Transformatör, kondansatör, kablo çıkışları ve gerilim transformatörlerinin önünde bu tip sigorta kullanmak avantaj temin eder. SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ • Dış gövdeyi oluşturan boru, kesin olarak yüksek hararete dayanıklı, yanmayan, tutuşmayan izole malzemeden olmalıdır. • Atmosferik şartlara dayanıklı, su veya rutubet emme özelliği sıfır, atmosferdeki korozyon unsurları tuzlara, asitli veya alkalik gazlara, buhara karşı dayanıklı olmalıdır. • Tel kesit ve boyları aynı olmalıdır. SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ • Ark söndürme ortamı olarak çok temiz ve belirli tane büyüklüğünde nemsiz kuvartz kumu ile iyice yataklanmış olmalıdır. • Sigorta TERMİK KORUMA sistemi ile donatılarak, bu sayede riskli saha önemli ölçüde daraltılmış olur. • Termik koruma sistemli sigortalar ancak bir şalter ile kombine ise kullanılmalıdır . SİGORTALAR İLE İLGLİ UYARILAR • Düşürülen veya darbeye maruz kalan bir sigortayı muayene etmeden kullanmak doğru değildir. • 3 fazlı bir tesiste, yalnızca bir tek atan sigortanın arıza akımına maruz kaldığından emin olmadıkça, bir sigorta atsa bile üç fazın sigortası da değiştirilmelidir. Zira, atmamış olan sigortalar da arıza akımının darbesine maruz kalmış, çalışma noktasına yakın bir değere gelmiş ve dolayısıyla karakteri değişmiş olabilir. • Atan sigorta, ihtiyaten, hemen değil 5-10 dakika sonra değiştirilmelidir.