Transcript SİGORTALAR

YG
SİGORTALARI
İŞLEVİ VE YAPISI
 Yüksek Gerilim Şalt Tesislerinden,
Transformatör, Motor, Kablo çıkışları,
Kondansatör
veya
Gerilim
Transformatörlerinin önüne konularak,
yüksek arıza akımlarının doğuracağı ısı
ve diğer olumsuz etkilere karşı
koruyucu görev yaparlar.
İŞLEVİ VE YAPISI
 Kısa devrelerin kötü etkilerine karşı
emin ve selektif olarak koruma
yaparlar.
 Sigortalar Y.G Şalt tesislerinin kısa
devre arıza akımlarına karşı en etkili ve
ekonomik koruyucularıdır.
YG SİGORTALARI
• AKIM SINIRLAYICI
• YÜKSEK KESME KAPASİTELİ
• ARTÇI SINIF,
olmak üzere üç çeşit olarak imal
edilmektedir.
YG SİGORTALARI
• Daha güvenli ve ekonomik olduklarından
AKIM SINIRLAYICI tipleri ülkemizde ve
yabancı ülkelerde tercih edilmektedir.
• Bu tipler tamamen kapalı bir sistemde sessiz
çalışır.
• Fonksiyonunu yerine getirirken dışarıya alev
veya gaz taşması olmaz.
• Bu nedenle filtre, alev hücresi, özel ventil v.s.
gibi ek cihazlar gerektirmez.
YG SİGORTALARI
AKIM SINIRLAMA : Devreden geçmesine
müsaade edeceği akımdır (I d) ve bu ancak
sigorta telinin akımı I s kadar büyük olabilir.
• Sigortalarının çalışması Asgari Açma Akımı (I
min) ile belirlenir.
• Sigortalar ancak I min değerinin üzerindeki
sahada emniyetle çalışır.
• In (Anma Akım) ile I min değeri arasındaki
sahada emin bir açma garanti edilemez.
SİGORTA TİPLERİ
• OPTİK GÖSTERGELİ
• ÇARPMA PİMLİ
OLMAK ÜZERE İKİ TİPTİR.
YG SİGORTA RESMİ
YG SİGORTA RESMİ
YG SİGORTALARIN YAPISI
a)Eriyici tel
b)Kartuş(Seramik,
Kraft kağıt veya
PVC)
c)Metal kapak
d)Kuvars kum
YG SİGORTANIN
BÖLÜMLERİ
ÇALIŞMA PRENSİBİ
• Aşırı yük koruması için uygun bir cihaz
değildir.
• Imin (asgari açma akımı) değerinin üzerindeki
sahada emniyetle çalışır.
• Bir başka deyişle, In (anma akım) değeri ile
Imin (asgari açma akımı)değeri arasındaki
sahada emin bir açma yapamaz ve bazı
hallerde sigorta tahrip olabilir.
• Kullanılan akım hattının özellikleri ve
sigortanın konstrüksiyonuna tabi olarak I min
değişir.
ÇALIŞMA PRENSİBİ
• Şüphesiz, güvenle kullanma sahasının
genişlemesi büyük bir avantajdır.
• Bu nedenle I min mümkün olduğu kadar
küçük olmalıdır.
 Erime hattında gövde içinde bulunan ve ayrı
bir gövde üzerine sarılı kuvars kumla dolu
gümüş tel nominal akım üzerinde eriyip
BUHARLAŞACAK ve ARK kuvarz kum ile
soğacaktır.
ÇALIŞMA PRENSİBİ
 Ark mesafesi arkın sönme t. süresince akım
ark uzunluğunca azalacak ve arkın çok kısa
bir süre içerisinde sönmesini sağlayacak ve
GERİLİMİN ilk sıfırdan geçiş civarında
tamamen kesilecektir.
 Yay ile gerilmiş durumda bulunan pirinç şiş
hızla hareket ederek bakır pulu delerek
dışarıya çıkacak ve hangi sigortanın attığını
mekanik olarak gösterecektir.
ÇALIŞMA PRENSİBİ

Sigortaların anma gerilimleri şebekenin faz
faz arası gerilimi kadardır.

Sigortanın içerisindeki Kuvars kumu kısa
devre anında eriyen telin oluşturduğu metal
buharını emerek aniden sıvılaşmasını ve
buharlaşmanın oluşturacağı basıncı önleyerek
sigorta kartuşunun patlamasını önlemiş olur.
 Kuvars kumu arkın oluşumu sırasında
meydana gelen sıcaklığın kısa sürede
soğutulmasını sağlar.
KISA DEVRE AKIMININ
SINIRLANDIRILMASI
• Y.G. Yüksek Kapasiteli Sigortalar daha ilk
yarım period da akım yükselirken devreyi keser,
diğer bir deyişle, kısa devre 10 mili saniyeden
daha kısa sürede yani kısa devre darbe akımı tepe
değerine henüz erişmeden kesilecektir.
• Böylece tesis kısa devre akımlarının tahrip edici
termik ve mekanik zorlamalarından korunmuş
olacaktır.
KISA DEVRE AKIMININ
SINIRLANDIRILMASI
• Bir kısa devre kesilmesi olayı aşağıdaki
diyagramda görülmektedir.
IS Ergime akımı
ID Kesilen akım (Geçebilecek akım)
Ik(t) Sigorta yerine metalik bir köprü olsa
geçebilecek kısa devre akımı
IP Darbe kısa devre akımı
tS Ergime süresi
tL Sönme süresi
KISA DEVRE AKIMININ
SINIRLANDIRILMASI
KISA DEVRE AKIMININ
SINIRLANDIRILMASI
• Sigorta yerine direkt bir bara bağlı olsaydı kısa devre
akımının değeri Ik olurdu. Sigortanın AKIM
SINIRLAMA değeri, devreden geçmesine müsaade
edeceği akımdır (Id) ve bu ancak sigorta telinin akımı Is
kadar büyük olabilir. Erime teli belirli yerlerinden
başlayarak eriyecek ve buharlaşacaktır. Meydana gelen
ark kuvarz kumu ile soğutulacaktır. Arkın sönme tL
süresince akım ark uzunluğunca azalacak ve gerilimin ilk
sıfırdan geçişi civarında tamamen kesilecektir.
• Geçebilecek Akım Id'nin değeri sigortanın yapısından ve
malzemenin uygunluğundan etkilenir. Ayrıca, sigorta
nominal akımı arıza akımının yükselme hızı ve kısa
devrenin olduğu an ld değerini etkileyen unsurlardandır.
YG SİGORTASI Id SEÇİM
EĞRİSİ
YG SİGORTASI NOMİNAL
KESME KAPASİTESİ
• Nominal kesme kapasitesi sigorta iç
yapısının özelliklerine, erime elemanının
nitelik ve hassasiyetine ve soğutma
ortamının özelliklerine bağlıdır. Bu
özelliklerin iyileştirilmesi sigortanın kesme
kapasitesini yükseltir.
TRANSFORMATÖRLERDE
Y.G. SİGORTA SEÇİMİ
• Akım sınırlayıcı Y.G. sigortaları değişik arıza akımlarını
güvenli bir şekilde keserek trafoları korur.
• 1- Y.G. Sigorta In değeri belirli bir değerin ALTINDA
OLMAMALIDIR ki, şalter kapandığında trafonun yol
almadaki akım değeri (Magnetizmleme ani akımı)
sigortaya zarar vermesin. Pratik bir hesap ile, 0,1
saniyelik bir süre için trafo yol alma akımı, trafo tam yük
akımının 10-12 katı olarak düşünülebilir.
• 2- Sigorta In değeri belirli bir değerin ÜSTÜNDE
OLMAMALIDIR ki, trafonun A.G. tarafında meydana
gelebilecek bir kısa devrede Y.G. tarafından oluşacak
akım değeri sigortanın Imin (minimum açma akımı)
değerinden KÜÇÜK OLMASIN yani sigorta emniyetli
bir açma yapabilsin.
TRANSFORMATÖRLERDE
Y.G. SİGORTA SEÇİMİ
• 3- Y.G. Sigortasının In değeri o derecede
BÜYÜK olmalıdır ki sigortalar, trafonun aşırı
yüklenmesine izin versin ve A.G. tarafındaki
sigortalar ile aralarında selektiviteyi sağlasın.
• 4- Y.G. Sigortanın In değeri o derecede KÜÇÜK
olmalıdır ki, trafo sargılarındaki bir arızada daha
çabuk kesme sağlasın, ve Y.G. besleme hattının
başındaki sigorta veya röle ile aralarında
selektiviteyi sağlasın.
TRANSFORMATÖRLERDE
Y.G. SİGORTA SEÇİMİ
TRANSFORMATÖRLERDE
Y.G. SİGORTA SEÇİMİ
GÜÇ SARFİYATI (Power
Dissipation)
• Sigortada oluşan ısı atmosfere iyi şekilde
iletilmelidir. Kapalı ortamlarda ve izole
panolarda ısı, cihazların nominal değerlerinde
önemli bir sınırlama etkenidir.
• Sigortanın takribi güç sarfiyatı (R x I2 x K)
olarak hesaplanabilir. Sigorta iç direncinin R
(20oC'deki) değerinin ısınma sonucunda artışını
belirten K faktörü, IN değeri için takriben 1,4-2
dir. IN den daha düşük akım değerleri için bu
faktör takriben 1,1 -1,4 gibi bir değer olur.
AKIM - ZAMAN EĞRİLERİ
Og. - Yt. Sigortalarının Erime Zamanı Karakteristik Eğrileri
SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ
• Metal başlıklar elektolit bakırdan imal edilmiş
ve oksidasyona karşı nikel veya gümüş kaplı
olmalıdır.
• Sigortalarının çalışması Asgari Açma Akımı
(I min) ile belirlenir.
• Sigortalar ancak I min değerinin üzerindeki
sahada emniyetle çalışır.
• In (Anma Akım) ile I min değeri arasındaki
sahada emin bir açma garanti edilemez.
SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ
• Sigortanın, In (Anma Akım) ile I min bu değerleri
arasında yüklenmesi, sigortanın aşırı derecede
ısınmasına ve neticede patlamasına ve çevresine
büyük zarar vermesine yol açabilir.
• Kısa devre akımı kesildiği anda gerilim sıçrama
yapacaktır. Bu tehlikeli gerilim sıçramasının, tesisteki
cihazlara zarar vermemesi için, pik değeri (tepe
değeri) TS ve VDE'de 2 x Un x
olarak
sınırlandırılmış olmalıdır.
• Transformatör, kondansatör, kablo çıkışları ve
gerilim transformatörlerinin önünde bu tip sigorta
kullanmak avantaj temin eder.
SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ
• Dış gövdeyi oluşturan boru, kesin olarak
yüksek hararete dayanıklı, yanmayan,
tutuşmayan izole malzemeden olmalıdır.
• Atmosferik şartlara dayanıklı, su veya
rutubet emme özelliği sıfır, atmosferdeki
korozyon unsurları tuzlara, asitli veya
alkalik gazlara, buhara karşı dayanıklı
olmalıdır.
• Tel kesit ve boyları aynı olmalıdır.
SİGORTALARIN ÖZELLİKLERİ
• Ark söndürme ortamı olarak çok temiz ve
belirli tane büyüklüğünde nemsiz kuvartz
kumu ile iyice yataklanmış olmalıdır.
• Sigorta TERMİK KORUMA sistemi ile
donatılarak, bu sayede riskli saha önemli
ölçüde daraltılmış olur.
• Termik koruma sistemli sigortalar ancak bir
şalter ile kombine ise kullanılmalıdır .
SİGORTALAR İLE İLGLİ
UYARILAR
• Düşürülen veya darbeye maruz kalan bir sigortayı
muayene etmeden kullanmak doğru değildir.
• 3 fazlı bir tesiste, yalnızca bir tek atan sigortanın arıza
akımına maruz kaldığından emin olmadıkça, bir
sigorta atsa bile üç fazın sigortası da değiştirilmelidir.
Zira, atmamış olan sigortalar da arıza akımının
darbesine maruz kalmış, çalışma noktasına yakın bir
değere gelmiş ve dolayısıyla karakteri değişmiş
olabilir.
• Atan sigorta, ihtiyaten, hemen değil 5-10 dakika sonra
değiştirilmelidir.