Transcript CS - Home | Nema.be

Beweeg en verbeter hoe coördinatieve training ataxie helpt
Ludger Schöls
Department of Neurology and
Hertie-Institute for Clinical Brain Research
University of Tübingen
San Antonio, 16.03.2012
Beschrijving
1)
Cerebellum en het motorisch leren
2)
Helpt fysiotherapie bij ataxie ?
3)
Welk fysiotherapeutisch concept is succesvol?
4)
Een kortstondige verbetering of toch langetermijn effecten ?
Cerebellum is de plaats van het motorisch leren
Marr (1969) & Albus (1971):
Cerebellum is the „motor learning machine“
Examples:
1)
Motorisch gebruik van nieuwe hulpmiddelen
2)
Snelle hercalibratie van interne motoriek
2000)
(Imamizu et al.,
programma‘s
- bv. saccade of oogsprong aanpassing
(Barash et al., 1999)
(Eng.:saccadic adaptation)
- bv. aanpassing aan nieuwe krachtvelden
(Maschke et al, 2004)
- bv. aanpassing door anticiperende bewegingsvoorspelling
Cerebellaire degeneratie bij ataxieën
Regeneratie van de cerebellaire functie bij focale laesies
werden duidelijk vastgesteld:
• vb. na tumor of beroerte
• beperkte regeneratie als cerebellaire nuclei aangetast zijn
Ataxies zijn degeneratieve aandoeningen
• Degeneratie is eerder een algemeen dan een plaatselijk proces
• Geen gezonde delen die het kunnen overnemen van de
aangetastte delen
 er zijn twijfels dat het cerebellum toch nog motorische
functies kan aanleren bij een degeneratieve ataxie.
 dit klopt met de ervaring van sommige patienten dat
fysiotherapie hen geen bijzonder voordeel opleverde
Welke fysiotherapie?
Doel:
Bewijst dit dat fysiotherapie ondoeltreffend is ?
Als een pijnstiller niet helpt tegen een hoge suikerspiegel
betekent dit nog niet dat geneesmiddelen onwerkzaam zijn
bij diabetes
Dus: welke fysiotherapie hielp niet ?
• Vojta?
• Bobath?
• Isometrische training?
• Massage / relaxatie?
• Evenwichtstraining?
• Coördinatieve training?
Welk fysiotherapie concept helpt wel?
Tot nu toe werd nog geen enkel fysiotherapie concept
geëvalueerd bij ataxie !!!
Actieve coördinatieve training
Neurology 2009; 73:1823-1830
Concept van Doris Brötz (Tübingen):
Actief loswerken van vaste bewegingspatronen
Training van statische balans
Training van dynamische balans
Bewegingsvormen voor het ganse lichaam
Val-strategieën en stappen om vallen te
voorkomen
Bewegingen om contracturen (spierverkortingen)
te voorkomen en te behandelen
Liever minder oefeningen maar veel herhalingen !
Studie ontwerp
Intrinsie
ke
controle
F
y
s
i
o
Opvolging
Lange termijn
W0
W8
W12
W20
W60
V1
V2
V3
V4
V5
Interventie:
Behandeling 4 weken met 3 fysiotherapie-sessies per week
= 12 x fysiotherapie per patient
Beoordeling
1.
„Goal Attainment Score“ (GAS) of „Te
Bereiken Doel score“ (Patient legt samen
met fysiotherapeut persoonlijke doelen
vast, deze worden dan geëvalueerd)
2.
Berg balance score (fysiotherapeut) :
evalueert het evenwicht
3.
Ataxie rating scale (Neuroloog) : evaluatie
van de ataxie door neuroloog adhv testen,
wordt uitgedrukt in ICARS
4.
Bewegingsanalyse (Computer)
Goal attainment score (GAS)
GAS : patient bepaalt de individuele
doelen uit het dagelijkse leven,
hieraan worden dan punten
toegekend
Tabel 2 Voorbeeld van een persoonlijk
gesteld doel in de ‘goal attainment score’
Individueel doel: stappen op kleine afstand
rond een tafel zonder te wankelen.
Scores
Patiënt wandelt rond de tafel en raakt daarbij
0: Stadium bij het begin vd studie
1: Minder dan verwacht
2: Zoals verwacht
3: Beter dan verwacht
4: Veel beter dan verwacht
de tafel voortdurend voor steun
0
Patiënt kan rond de tafel wandelen en raakt
de tafel, maar niet voortdurend
1
Patiënt kan rond de tafel wandelen zonder
de tafel te raken
2
Patiënt kan rond de tafel wandelen zonder
de tafel te raken en kan zelfs soms
3
rondkijken
Patiënt kan rond de tafel wandelen en
voortdurend rondkijken
Kiresuk et. al., 1994;
Lawrence Erlbaum Associates Inc.
4
Berg balance score (BBS)
•
•
•
•
De BBS-graad van evenwicht bij
fysiotherapeutisch onderzoek
wordt bepaald met 14 testitems voor volgende houdingen :
Zittend
Staand
Gang
Getimede bewegingen
Berg et. al., 1989; Physiotherapy Canada
SARA
Schaal voor het vaststellen en bepalen van de graad
van ataxie (SARA)
Hogere scores duiden op een hogere graad problemen
8 items, maximum score: 40
Item 1: Gang (8 punten)
Item 2: Staand (6 punten)
Item 3: Zittend (4 punten)
Item 4: Spraak (6 punten)
Item 5: Vinger-achtervolging test (4 punten)
Item 6: Neus-vinger test test (4 punten)
Item 7: Snel wisselende bewegingen vd hand (4 punten)
Item 8: Hiel-scheenbeen-glijden test (4 punten)
Schmitz-Hübsch et. al., 2006; Neurology
Gecomputeriseerde bewegingsanalyse
Registratie van 3-dimensionele
bewegingsbanen door 41
reflecterende markeerpunten
gebruik makend van een VICON
bewegingsopnamesysteem met 10
infrarood camera‘s
Analyse van complexe bewegingen
van het ganse lichaam met
variabiliteit in ruimte en tijd
1)
2)
3)
Staand: het uitzwaaien wordt bepaald als de
afstand tot het zwaartepunt wanneer de patiënt
met de voeten bij elkaar staat
Gang: Analyse van de coördinatie tussen de
ledematen. Dit gebeurt door de wijzigingen van de
hoeken van knie- en heupgewrichten te meten en in
grafiek te zetten
Dynamische balans op een loopband met plotse
achterwaartse beweging
Resultaten
• Verbetering na training:
- 5.2 SARA punten
~ progressie v 2 – 4 years
• Goal attainment: 2.5
= meer dan verwacht
• Gang snelheid, ledematencoördinatie, statisch en
dynamisch evenwicht : alles
verbeterde
• Meer resultaat bij
cerebellaire dan bij
afferente ataxie
• Voortdurende effecten na 8
weken, maar beter nog met
regelmatige training thuis:
- 0.4 vs +1.0
Ilg et al, Neurology 2009
Case S.T. - staand
48 jarige kleuterleidster
Pre
Idiopathische cerebellaire ataxie
Duur aandoening 1.5 jaar
Physiotherapie voor de studie:
Stabilisatie oefeningen
Isometrische training
Post
Case S.T. - gang
48 jarige kleuterleidster
Pre
Idiopathische cerebellaire ataxie
Duur aandoening 1.5 jaar
Physiotherapie voor de studie:
Stabilisatie oefeningen
Isometrische training
Post
Case S.T. – complexe bewegingen
48 jarige kleuterleidster
Pre
Idiopathische cerebellaire ataxie
Duur aandoening 1.5 jaar
Physiotherapie voor de studie:
Stabilisatie oefeningen
Isometrische training
Post
Case S.T. – trappen
48 jarige kleuterleidster
Pre
Idiopathische cerebellaire ataxie
Duur aandoening 1.5 jaar
Fysiotherapie voor de studie:
Stabilisatie oefeningen
Isometrische training
Te Bereiken Doel score (GAS)
0: Trap op en af enkel met
trapleuning
1: Tussentijds gebruiken van
trapleuning
2: Geen trapleuning voor 2
opeenvolgende stappen
opwaarts en afwaarts
3: Trap opgaan zonder trapleuning
4: Trap op- en afgaan zonder
trapleuning
Post
Langetermijn effecten
• Zelfs na 1 jaar bleek
SARA-score beter dan de
SARA-beginscore, vooral in
de cerebellaire groep
• Goal attainment (GAS): Na
1 jaar nog steeds beter dan
verwacht
• De verbeterde coördinatie
van de ledematen was na 1
jaar nog steeds aanwezig in
de cerebellaire groep
• Patienten die dagelijks
verder oefenden deden beter
dan die welke dit niet deden
Ilg et al, Mov Disord 2010
Besluiten
1)
Fysiotherapie kan ataxie verbeteren, zelfs bij
cerebellaire degeneratie
2)
Actieve, coördinatieve training is een succesvol
fysiotherapeutisch concept bij ataxie
3)
Effecten zijn niet alleen zichtbaar als een
groepsgemiddelde, maar ook op individuele basis.
4)
Effecten blijven op langere termijn voortduren, vooral
als trainingen continu worden verdergezet
5)
Patiënten met afferente ataxie hebben ook baat bij
de therapie, maar cerebellaire ataxie reageert
waarschijnlijk beter op deze therapie
6)
Vooruitgang komt tegemoet aan individuele
doelstellingen geput uit het dagelijkse leven
BEWEEG EN VERBETER !
Thank you …
… and the dream team!
Matthis Synofzik
Winfried Ilg
Doris Brötz