Transcript p 3.1 - akdc



Huiswerkcontrole hst 2
Natuurverschijnselen
[10 min]
[40+ min]




Filmpje 2
Een zeldzame maar kan voorkomen
Stevige regenval
Droogtes



Natuurrampen horen bij het Middellands
Zeegebied.
We zoomen in op twee natuurrampen
Paragraaf 3.1 gaat over aardbevingen en
vulkanisme.



De aarde verandert voortdurend van uiterlijk.
Hoe komt dit?
Exogene krachten (van buitenaf)
Endogene krachten (van binnenuit de aarde)



Verwering: Kleiner maken van gesteente
Erosie: Uitschurende werking + transport
Sedimentatie: Neerleggen van materiaal


Endogene krachten: Plaattektoniek
◦ Subductiezone
◦ Gebergtevorming
◦ Horsten en slenken
◦ Mid-Oceanische rug
◦ (Hot Spots)
Gevolgen: Aardbevingen en Vulkanisme

Of je nu Exogene of Endogene processen
bestudeert je kijkt niet op een miljoen jaartje
meer of minder!


Endogene krachten: Plaattektoniek
◦ Subductiezone
◦ Gebergtevorming
◦ Horsten en slenken
◦ Mid-Oceanische rug
◦ (Hot Spots)
Gevolgen: Aardbevingen en Vulkanisme

De wereld bestaat uit platen
◦ Continentale platen
◦ Oceanische platen

Aardbevingen en vulkanische verschijnselen
vinden altijd plaats aan de plaatranden

Deze platen zijn altijd in beweging en botsen
constant met elkaar.

Maar waardoor bewegen deze platen nu
eigenlijk? Wat is het aandrijfmechanisme?


Dit komt door convectiestromen. (inwendige
warmte van de aarde die circuleert).
De convectiestromen zorgen voor beweging
van de platen. (en bepalen de richting van de
platen)

3 hoofdvormen van platentektoniek:
◦ Convergerende plaatbeweging (naar elkaar toe)
 Gebergtevorming
 Subductiezone
◦ Divergerende plaatbeweging (Van elkaar af)
 Mid-oceanische rug(gen)
 Horsten en slenken
◦ Transforme plaatbeweging (langs elkaar af)
 Langs elkaar bewegen

Aparte vorm van vulkanisme: Hotspot



2 continentale
platen botsen met
elkaar, daardoor
plooiing.
Ontstaan
plooiingsgebergte
Gevolg:
Gebergtevorming
+ aardbevingen!!!









2 platen botsen met elkaar:
◦ Continentale plaat botst met
oceanische plaat
◦ Oceanische plaat botst met
oceanische plaat (eilandenboog)
De zwaarste plaat duikt onder de
andere plaat
Vorming Diepzeetrog
Tevens rimpelt de plaatrand
(gebergtevorming)
Diep in de aarde smelt de zwaarste
plaat af
Magmabellen sijpelen omhoog
Vulkanen worden gevormd.
(Eruptie: Explosief)
Gevormde materiaal: Graniet
Gevolg: Gebergtevorming +
vulkanisme + aardbevingen

Kijk in de atlas!

Kenmerk: Diepzeetrog + “gebergte” + vulkanen







2 oceanische platen
gaan uit elkaar
Daardoor kan
magma na buiten
vloeien
Eruptie: Rustig
(effusief)
Aangroei v/d platen
Onderzeese
bergketens
Gevormde materiaal:
Basalt
Gevolg: Kleine
aardbevingen +
rustig vulkanisme






2 continentale platen die
uit elkaar gaan
Voorloper van Midoceanische rug.
Middelste gedeelte zakt
weg (slenk)
Horst= Hoger gelegen
gedeelte
Slenk = Lager gelegen
Gevolg: vaak alleen
aardbevingen (soms
spleetvulkanisme)







Geen botsing van platen
Een Opstijgende
mantelpluim
(convectiestroom) die
door de korst prikt
Hot spot blijft op zijn
plek (de plaat de
verschuift)
Alleen vulkanische
activiteiten
Ontstaan eilanden reeks
Erupties: Rustig (effusief)
Gevormde materiaal:
Basalt

Aardbevingen
komen niet alleen
voor langs
plaatgrenzen,
maar ook op
plaatsen waar
bijvoorbeeld gas
word gewonnen
(Groningen).

1.
2.
3.
Grofweg 3
ontstaanswijze:
Zeebeving
(aardbeving
in zee)
Stuk
berghelling
stort in zee
Meteorietinslag

Nog vragen?

Maken hst 3:
◦ M opdr. 1 t/m 12 = HW Maandag!

Morgen
◦ Uitleg PO
◦ Uitleg paragraaf 3.1


Uitleg paragraaf 3.1
Zelfstandigwerken
◦ Stencil
◦ PO
◦ (opdr 13 t/m 19 p3.2)

Huiswerkcontrole (1 t/m 12)

3 hoofdvormen van platentektoniek:
◦ Convergerende plaatbeweging (naar elkaar toe)
 Gebergtevorming
 Subductiezone
◦ Divergerende plaatbeweging (Van elkaar af)
 Mid-oceanische rug(gen)
 Horsten en slenken
◦ Transforme plaatbeweging (langs elkaar af)
 Langs elkaar bewegen

Aparte vorm van vulkanisme: Hotspot

Geologische tijdsschaal
◦ Pangea
◦ Gebergtevormende periode

Middellandse Zee
◦ Voor pangea
 Convergerende plaatbeweging (Hercynische plooiing)
◦ Pangea
◦ Na pangea
 Tethyszee
 Mid-oceanische rug
 Klei / kalksteen
 Convergerende plaatbeweging (Alpiene plooiing)
[in verschillende fasen (begon 65 milj geleden – rust – nu
weer)]

Geologische tijdsschaal
◦ Pangea
◦ Gebergtevormende periode




Exogene en endogene processen
zijn processen die dag in dag uit
doorgaan voor miljoenen jaren.
Je ziet pas effect na duizenden
jaren.
Toch willen geografen de wereld
kunnen bestuderen en
classificeren.
Toen hebben ze de geologische
tijdschaal bedacht.
◦ Aarde 4,6 miljard jaar oud
 Ze moesten voor deze enorme tijd
een tijdschaal bedenken: De
geologische tijdschaal
◦ De schaal is gebaseerd op:
 Fossielen
 Karakteristieke gesteentelagen

Geologische tijdsschaal
◦ Pangea
◦ Gebergtevormende periode




Men ontdekte door onderzoek te doen naar Fossielen en gesteentes dat alle
werelddelen ooit een keer aan elkaar vast hebben gezeten.
Dit noemen wetenschappers Pangea.
Vanaf dat moment bestuderen de meeste wetenschappers de recente drift
van platen.
Dat wil niet zeggen dat de platen daarvoor niet bewogen in tegendeel. (zie
atlaskaart 192E, daaruit kun je zien dat er drie fasen van gebergtevorming
zijn geweest in heel de geologische geschiedenis. Gebergtevorming duidt op
plaattektonische activiteit.)




1e en oudste [400 miljoen jaar]: Caledonische
gebergtevorming
2e [300 miljoen jaar]: Hercynische
gebergtevorming (daardoor ontstond pangea).
(vb: Ardennen, Appalachen, Eifel, Centraal
massief, gebergtes midden spanje en zuid
duitsland)
3e en jongste [65 miljoen jaar]: Alpiene
gebergtevorming
(Vb: Alpen, Himalaya)
De Hercynische en Alpiene worden genoemd in je
boek
◦ Waarom zijn er geen gebergtes meer vanuit de
Caledonische fase?

Geologische tijdsschaal
◦ Pangea
◦ Gebergtevormende periode

Middellandse Zee
◦ Voor Pangea
 Convergerende plaatbeweging (Hercynische plooiing)
◦ Pangea





Vanaf pangea
veranderde de aarde
flink.
Zie atlas 193A.
Afrika komt los van
Europa.
De Tethyszee kan
uitbreiden (voorloper
Middellandse Zee).
En botst daarna met
volle kracht op Europa
in (Alpiene plooiing)





Vanaf pangea
veranderde de aarde
flink.
Zie atlas 193A.
Afrika komt los van
Europa.
De Tethyszee kan
uitbreiden (voorloper
Middellandse Zee).
En botst daarna met
volle kracht op Europa
in (Alpiene plooiing)

Geologische tijdsschaal
◦ Pangea
◦ Gebergtevormende periode

Middellandse Zee
◦ Voor pangea
 Convergerende plaatbeweging (Hercynische plooiing)
◦ Pangea
◦ Na pangea
 Tethyszee
 Mid-oceanische rug
 Klei / kalksteen
 Convergerende plaatbeweging (Alpiene plooiing)
[in verschillende fasen (begon 65 milj geleden – rust – nu
weer)]

Op het moment dat Afrika wegdreef
ontstond er op de bodem van de
Tethyszee een divergerende plaat.
(ongeveer 180 miljoen jaar geleden).


Klei = sediment dat in zee beland.
Kalk = dode zeediertjes op de bodem van de
oceaan.
◦ Stapelt zich jaar in, jaar uit op.
◦ Komt onder hoge druk te staan.
◦ Kalk versteent  kalksteen






Afrika begon weer naar het noorden te schuiven.
(twee platen naar elkaar toe).
Nu spreek je dus van convergerende platen.
De Afrikaanse plaat botst tegen europa. Dit ging
miljoenen jaren door
Er werd opnieuw geplooid (alpiene plooiingsfase)
Alpen
Kalksteen en klei opgeheven (daarom vind je
schelpen hoog in de bergen)
In Europa heb je zowel subductiezone als
gebergtevormende plaatbeweging.

Geologische tijdsschaal
◦ Pangea
◦ Gebergtevormende periode

Middellandse Zee
◦ Voor pangea
 Convergerende plaatbeweging (Hercynische plooiing)
◦ Pangea
◦ Na pangea
 Tethyszee
 Mid-oceanische rug
 Klei / kalksteen
 Convergerende plaatbeweging (Alpiene plooiing)
[in verschillende fasen (begon 65 milj geleden – rust – nu
weer)]


Binnen middellands Zeegebied veel
verschillende plaatbewegingen
Waaronder subductiezone




Aparte vorm van subductie in Europa.
Het zogenaamde roll-back principe.
‘Staart’ breekt af, door het gewichtsverlies
schiet het overige omhoog
Je ziet dit in de Tyrrheense Zee


Vulkaanvormen zijn afhankelijk van de soort
eruptie(s): Explosief en Rustig
Kegelvulkaan of Stratovulkaan





Pyroklastische stroom (gloedwolk)
Caldera
Basalt (kinderkopjes)
Graniet (aanrecht)
Tufsteen

Maak Stencil opdracht
Maak PO hoofd- deelvragen

(Maak opdr 13 t/m 19, paragraaf 3.2)

Huiswerkcontrole (1 t/m 12
