Transcript 2. Verbintenissen gebonden aan de persoon

LES 9: VERBINTENISSEN EN
OVEREENKOMSTEN
• 1. Wat zijn verbintenissen? Welke soorten zijn er? (p. 263-268)
• 2. Hoe ontstaan verbintenissen? (p. 268-272)
• 3. Wat is een overeenkomst? Welke soorten overeenkomsten
bestaan er? (p. 273-274)
• 4. Hoe komen overeenkomsten tot stand? (p. 275-276)
• 5. Bij onduidelijkheid, hoe worden overeenkomsten geïnterpreteerd?
(p. 276-277)
• 6. Wat zijn de gevolgen van overeenkomsten tussen de partijen?
(p.277-284)
• 7. Wat zijn de gevolgen van overeenkomsten tegenover derden? (p.
284- 287)
1. Wat zijn verbintenissen?
•
Verbintenis= een rechtsband waarbij één of meer personen jegens één of
meer andere personen gehouden zijn om iets te geven, te doen of te laten.
•
Voorbeeld: verbintenis die rechtstreeks voortvloeit uit de wet (art. 205 BW)
Kind
SA
Schuld
Behoeftige ouder
SE
Vorderingsrecht
Verbintenis heeft altijd een actief- en een passiefzijde: het vorderingsrecht (=
schuldvordering) en de schuld. Er is steeds een schuldeiser en een
schuldenaar. Anderen noemt men derden.
(>< boek: plicht >< verbintenis, is er onderdeel van)
1. Wat zijn verbintenissen?
• Andere voorbeeld:
Verbintenissen uit koop-verkoop overeenkomst: 2 verbintenissen:
A (koper GSM) SE
SA
Goed leveren
SA B (verkoper GSM)
SE
Prijs betalen
Zowel A en B zijn schuldeiser én schuldenaar.
Pas op: sommige overeenkomsten creëren slechts één verbintenis.
1. Wat zijn verbintenissen?
• Prestatie bij verbintenis kan bestaan uit het geven van
een goed, bvb. Koop-verkoop. Zolang die prestatie niet
is uitgevoerd, heeft men enkel een vorderingsrecht
(geen tegenstelbaarheid, volgrecht, voorrang). Eens
geleverd, heeft men een zakelijk recht (eigendomsrecht
bij koop-verkoop). Men heeft dan het goed in zijn
onmiddellijke macht.
• Zakelijke rechten: numerus clausus. Vorderingsrechten
(en dus ook verbintenissen): onbeperkt. Systematiek:
welke soorten zijn er en hoe ontstaan ze?
1. Wat zijn verbintenissen?
• Soorten verbintenissen:
1. Resultaats- en middelen VB
2. VB (niet) gebonden aan de persoon
- Voorwaardelijke VB: opschortende, ontbindende en
potestatieve voorwaarden
- VB met tijdsbepaling: opschortende en ontbindende
tijdsbepaling
- Splitsbare en hoofdelijke verbintenissen
NIET
1. Wat zijn verbintenissen?
• 1. Resultaats- en middelenverbintenissen
• Sterilisatie mislukt. Gevolg?
• onverwachte zwangerschap = contractbreuk?
• actuele stand wetenschap bekend dat kans
op vruchtbaarheid blijft bestaan
• Rechter= MV, geen RV (niet altijd in contract)
1. Wat zijn verbintenissen?
•
1. Resultaats- en middelenverbintenissen
•
Resultaatsverbintenis: de schuldenaar verbindt zich een bepaald resultaat
te bereiken.
Gevolg: contractuele aansprakelijkheid van zodra resultaat uitblijft.
Voorbeelden: de post voor afleveren aangetekende zendingen, aannemer
die huis bouwt, advocaat voor respecteren termijn hoger beroep etc.
Middelenverbintenis: schuldenaar verbindt zich enkel bepaalde middelen of
een bepaalde inspanning aan te wenden om een resultaat te bereiken,
zonder te beloven dat hij daarin zal slagen
Gevolg: contractuele aansprakelijkheid enkel indien men slechte uitvoering
door gebrek aan zorg kan bewijzen
Voorbeelden: advocaat, voor de behartiging van de belangen van de cliënt,
arts (genezen patiënt) …
Kern van de zaak: kan men in redelijkheid verwachten dat een debiteur
belooft het resultaat te bereiken?
•
•
1. Wat zijn verbintenissen?
•
1. Resultaats- en middelenverbintenissen
•
Toepassingen:
•
1. Banksys: stelt elektronische betaalterminal ter beschikking van
handelaars.Betalingen moeten snel en juist verlopen. Wat bij uitvallen systeem
en Banksys heeft alle redelijke inspanningen gedaan om het goed functioneren
te verzekeren? Resultaatsverbintenis  wanprestatie
•
2. Afhankelijk van contractuele bewoordingen. Marketingbureau moet omzet
doen stijgen:
- “zal pogen de omzet van het bedrijf te doen stijgen”
- “de omzet van het bedrijf van 10 % doen stijgen”
•
Partijen in principe vrij om in contract overeen te komen MV of RV
•
Overmacht… (Banksys, bomaanslag)
1. Wat zijn verbintenissen?
• 2. Verbintenissen gebonden aan de
persoon:
•
A= chirurg
(oper. uitv.)
B = patiënt
(betalen)
A overlijdt. Moeten erfgenamen prestatie leveren?
B overlijdt na chirurgie (onafhankelijk van de ingreep).
Moeten de erfgenamen van B het ereloon betalen?
1. Wat zijn verbintenissen?
• 2. Verbintenissen gebonden aan de
persoon:
• Wanneer de persoon zelf en diens hoedanigheden van
doorslaggevend belang zijn bij de uitvoering van de
verbintenis  verbintenis dooft uit bij overlijden van die
persoon
• Verbintenis om som geld te betalen dooft nooit uit door
overlijden. De betaling van een som geld is nooit
gebonden aan de persoon van de schuldenaar.
1. Wat zijn verbintenissen?
• 2. Verbintenissen gebonden aan
de persoon:
• Andere gevolgen verbintenissen verbonden aan de
persoon:
- Deze verbintenissen kunnen niet door een derde worden
voldaan
- Bij vergissing omtrent de persoon kan de overeenkomst
intuitu personae wegens substantiële dwaling worden
vernietigd (zie vroegere les)
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
Overzicht:
Publiekrechtelijke:
overheid legt rechtstreeks
eenzijdig verbintenis op aan categorie personen
Rechtshandelingen
Eenzijdig: eenzijdige wilsuiting
Privaatrechtelijke
Meerzijdig: overeenkomst
Handelingen:
niet-bedoeld gevolg van een
handeling (onrechtmatige daad, bvb. Auto-ongeval)
Rechtsfeiten
Feiten en toestanden: omstandigheden, extern aan de wil
van de schuldenaar
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
•
Rechtsfeiten (behalve onrechtmatige
daad):
A. De onverschuldigde betaling
B. Zaakwaarneming
(Niet kennen: de ongegronde
vermogensverschuiving).
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
A.
De onverschuldigde betaling
•
Men ontvangt een betaling waarop men
geen recht heeft  wat onterecht werd
ontvangen moet worden teruggegeven
(art. 1235 BW). Vb. overschrijving
•
Van zodra men weet dat men iets ten
onrechte heeft ontvangen. Anders intrest
(aanmaning niet vereist)
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
B. Zaakwaarneming:
•
Een dak van een persoon (B) wordt getroffen
door de bliksem. Er dreigt grote waterschade.
B is op reis. Een buurman (A) huurt een
dakwerker in om de schade te herstellen. Als B
terugkomt, vraagt de buurman (A) vergoeding
voor de kosten die hij gemaakt heeft (hij heeft
de dakwerker betaald). B heeft niet
toegestemd. Compensatie?
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
B. Zaakwaarneming:
•
•
•
•
•
•
Iemand behartigt spontaan iemand anders zijn belangen (omdat de
“meester van de zaak” niet in staat is) om schade te voorkomen of te
beperken of om hem een voordeel te verschaffen  verbintenis om
kosten te vergoeden
Voorbeelden: dringende herstellingen aan dak, ontruimen na brand, hulp
bieden aan gekwetste door hem naar ziekenhuis te vervoeren,
gemeentebestuur verstevigt gebouw dat op instorten staat…
Mag niet wettelijk of contractueel verplicht zijn of verboden zijn.
Voorbeeld brandweer.
Geen verzet van de meester van de zaak (hij is onwetend over de
toestand van de zaak)
Niet voor eigen baat (inzicht de zaak waar te nemen).
Enkel verbintenis om de nuttige en noodzakelijke uitgaven te vergoeden
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
• Publiekrechtelijke rechtshandeling:
Verbintenissen kunnen rechtstreeks voortvloeien uit publiekrechtelijke
rechtshandelingen, zoals de wet en KB’s.
Verbintenissen van publiekrechtelijke aard: verplichtingen tov de
overheid: fiscale verplichtingen, bijdragen SZ…
Verbintenissen van privaatrechtelijke aard: tussen burgers onderling:
- onderhoudsverplichting van kinderen jegens behoeftige ouders
(art. 205 B.W.)
- definitieve rechterlijke beslissing waarin bepaald wordt dat een
bepaalde activiteit moet gestaakt worden (bv burenhinder)
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
•
Eenzijdige wilsuiting:
•
Kan men zichzelf verbinden door een eenzijdige wilsuiting? M.a.w. zonder
aanvaarding of tussenkomst van een andere partij. Voorbeeld: aanbod?
Niet uitdrukkelijk in BW
Wel toepassingen van eenzijdige wilsuiting in B.W.: o.a. erkenning van een
kind
Aanbod om contract te sluiten? (vast en duidelijk voorstel dat alle
noodzakelijke elementen van de overeenkomst bevat. Na instemming
andere partij is er een contract). Doet het aanbod op zich een verbintenis
ontstaan in hoofde van de aanbieder? Werd lang niet erkend in de RS.
Voorbeeld: je biedt je huis te koop aan voor een specifieke prijs. Een week
later stemt iemand toe. Kan je je aanbod intrekken?
Idem geprijsde koopwaar in uitstalraam. In catalogus.
Wie aanbod doet verbindt zich ertoe het aanbod gedurende een redelijke
termijn aan te houden. (redelijk: afhankelijk van handelssector, verhouding
tussen de partijen etc.) Niet intrekken, wijzigen.
•
•
•
•
•
•
2. BRONNEN VAN VERBINTENISSEN
• Eenzijdige wilsuiting:
• Redenen: investeringen; onderhandelingsstrategie
• Aanbod vervalt:
• 1. Aanbieder trekt het in voor het aanbod de andere
partij heeft bereikt (vb. fax/brief)
• 2. Bij verstrijken vermelde vervaltermijn/redelijke termijn
• 3. Bij tenietgaan voorwerp en geen fout aanbieder
• 4. Aanbod betreft één of meer welbepaalde goederen en
anderen hebben het aanbod reeds geaccepteerd
3. Overeenkomst: definitie en soorten
• = stuk papier
• Definitie: het samentreffen van de wil van twee
of meer personen met het oog op het doen
ontstaan, het wijzigen of het doen uitdoven van
verbintenissen (en dus van vorderingsrechten)
• Voorbeelden: koop, huur…
 rechtshandeling
 meerzijdige rechtshandeling
3. Overeenkomst: definitie en soorten
•
Algemeen principe: contractuele vrijheid
1.
Je beslist zelf of je een overeenkomst wil sluiten
of niet. Het is een mogelijkheid, geen
verplichting.
Je mag vrij kiezen met wie je een contract sluit.
Je mag weigeren een contract te sluiten met
een andere persoon. Uitzonderingen? O.a.
Verbod van discriminatie/ openbaar aanbod
(bvb. Winkel)
Vrij om de inhoud van het contract vast te
leggen. Uitzonderingen? Dwingend recht/
standaardcontracten en toetredingscontracten
2.
3.
•
Basispijler markteconomie, samen met private
eigendom: goed in handen van de persoon die
het het meest waardeert. (private eigendom:
tragedy of the commons).
Prijs=150
+50
+50
A:100
B: 200
3. Overeenkomst: definitie en soorten
•
Soorten overeenkomsten:
1. Eenzijdige en wederkerige overeenkomsten:
-
-
Eenzijdig: er worden enkel verbintenissen gecreëerd ten laste van één partij (bvb.
Schenking, kosteloze bewaargeving). Slechts één schuldeiser. Wel meerzijdige
rechtshandeling! Toestemming van alle betrokken partijen vereist.
Schenker
Begiftigde
Bewaargever
Bewaarnemer
Wederkerige overeenkomst: beide partijen verbinden zich over en weer en
gelijktijdig tegenover elkaar (koop, huur, …). De ene verbintenis wordt aangegaan
om de andere. Beiden zijn én schuldeiser én schuldenaar.
Verkoper
Koper
Belang onderscheid: o.a. op vlak van sancties (meer mogelijkheden bij
wederkerige overeenkomsten)
3. Overeenkomst: definitie en soorten
•
Soorten overeenkomsten:
2. Consensuele, plechtige en zakelijke overeenkomsten:
A. Consensueel: - wilsovereenstemming volstaat voor geldig totstandkomen
- geen formaliteiten vereist voor geldigheid (bvb. geschrift)
- soms formaliteiten nodig voor bewijs
- soms formaliteiten vereist niet voor geldigheid maar voor
tegenstelbaarheid aan derden (overdracht ZR op onroerende
goederen: hypotheekkantoor).
B. Plechtige overeenkomsten: het bestaan van de overeenkomst is afhankelijk van
het naleven van bepaalde vormvereisten (huwelijkscontract, schenking:
notariële akte; huwelijk: 2 getuigen, ABS).
C. Zakelijke overeenkomsten: komen pas tot stand door de afgifte van de zaak
waarop de overeenkomst betrekking heeft (bruiklening, bewaargeving,
inpandgeving)
3. Overeenkomst: definitie en soorten
3. Onderhandelde contracten, toetredingscontracten en
standaardbedingen:
1.
Onderhandelde overeenkomsten: er wordt onderhandeld over de
clausules. Economisch gezien: nadelen. Nu vooral toetredingscontracten
en gebruik van standaardbedingen (=standaardvoorwaarden)
2.
Toetredingscontract (>< boek!)= overeenkomst waarin de ene partij
(“economisch zwakkere”) geen zeggenschap heeft over de inhoud van
de overeenkomst die in feite eenzijdig vastgesteld wordt door de andere
(“economisch sterkere”) partij. Zwakkere partij heeft enkel de
mogelijkheid om al dan niet toe te treden. Die vrijheid is relatief wanneer
het gaat om noodzakelijke goederen of diensten.
Voorbeelden: verzekeringsmaatschappijen, banken, gas, water…
3. Overeenkomst: definitie en soorten
3. Onderhandelde contracten, toetredingscontracten en
standaardbedingen:
3. In toetredingscontracten komen meestal standaardbedingen voor:
voorgedrukte clausules die bij voorbaat worden opgesteld
teneinde de toekomstige contractuele relatie te beheersen. Ze zijn
meestal identiek voor de gelijkaardige contracten die de sterkere
partij met anderen zal sluiten.
Voordelen: transactiekosten besparen
Nadelen: misbruik (exoneratieclausules, strafbedingen…)
Hoe komt de wetgever tussen?
3. Overeenkomst: definitie en soorten
3. Onderhandelde contracten, toetredingscontracten en
standaardbedingen:
Principe: de afwezigheid van onderhandeling en de aanwezigheid van een
grote ongelijkheid tussen de partijen tasten de geldigheid van de
overeenkomst niet aan. Zelfde behandeling als onderhandelde
contracten.
Uitzonderingen: zwakkere partij beschermen tegen misbruiken. Vbn:
-
-
WHPC 1991: wetgever bestempelt een reeks clausules die vaak
voorkomen in toetredingscontracten als onrechtmatige bedingen. Ze zijn
verboden en nietig. Voorbeelden: exoneratie opzet of grove schuld,
onredelijk korte termijn om gebreken te melden aan de koper, beperken
van de bewijsmiddelen die de consument kan aanwenden…
Het ongeoorloofd karakter van overdreven strafbedingen (duidelijk
overdreven)
3. Overeenkomst: definitie en soorten
4. Benoemde versus onbenoemde overeenkomsten:
-
Benoemde: door wetgever geregeld (o.a. koop, huur, lening, pacht
etc.). Vooral suppletieve regels.
-
Onbenoemde: vallen niet onder één van de benoemde
overeenkomsten. Vb.: overeenkomst met garagehouder, met
hoteluitbater  algemene beginselen van het verbintenissenrecht
van toepassing, tenzij uitdrukkelijke regeling van de partijen
-
Vandaag: algemene regels van verbintenissenrecht.
Morgen: twee benoemde overeenkomsten (koop en huur); ook hier
zijn algemene regels vaak belangrijk
4. Totstandkoming overeenkomsten
•
A. Aanbod en aanvaarding:
Hoe gebeurt het samentreffen van de wil?
Aanbod = voorstel van een partij waarin alle onontbeerlijke elementen van de overeenkomst zijn
vervat.
Voorbeeld: Koop: goed + prijs
A : ik wil GSM verkopen.
B: ik wil GSM kopen voor 100 Euro.
Aanbod? Louter voorstel?
Twee juridische gevolgen van het aanbod:
1. De aanbieder bindt zichzelf (zie boven bij eenzijdige wilsuiting)
2. Indien de andere partij het aanbod aanvaardt  overeenkomst komt tot stand (uitzonderingen:
vormvereisten - levering).
Aanvaarding = volle akkoord, zonder voorbehoud, met het aanbod (anders tegenaanbod, voorbeeld:
biedt huis te koop aan voor 200.000, iemand biedt 180.000 Euro)
4. Totstandkoming overeenkomsten
•
A. Aanbod en aanvaarding:
Hoe gebeurt de aanvaarding?
1.
Uitdrukkelijk (bvb. Handtekening in akte)
2.
Stilzwijgend: - voorzover handelingen of gedragingen met
zekerheid op aanvaarding duiden (“omstandig stilzwijgen”)
- NIET: louter stilzwijgen of niet reageren
- WEL: overeenkomst beginnen uitvoeren, gedeeltelijk
betalen (bvb. Schilderwerken)
Toepassing: firma stuurt ongevraagd goederen aan huis. Bericht: bij gebrek
aan terugzending van de koopwaar wordt de consument geacht te
aanvaarden. Is gebrek aan terugzending = aanvaarding ?
4. Totstandkoming overeenkomsten
•
A. Aanbod en aanvaarding:
Brengt de aanvaarding van het aanbod ook de instemming met zich mee met
de standaardbedingen?
Voorbeeld: algemene voorwaarden op rugzijde formulier videotheek.
Ja, indien de bestemmeling van het aanbod uiterlijk op het ogenblik van de
contractsluiting kennis heeft genomen of redelijkerwijze kennis heeft kunnen
nemen van de bedingen (en hij die bedingen als deel van de contractinhoud heeft
aanvaard).
-
voorbeeld: - aanbod verwijst naar de voorwaarden op de achterkant, die duidelijk
zijn afgedrukt  JA
- aanbod doet dit niet  NEEN
- Aanbod verwijst naar bestaan van voorwaarden, met vermelding dat
ze op verzoek kunnen geraadpleegd worden  MEESTAL NIET (ihb
consumenten)
4. Totstandkoming overeenkomsten
• B. Precontractuele aansprakelijkheid:
Vrijheid van contracteren: tijdens besprekingen mag je voorstellen afwijzen,
aanbod niet aanvaarden, besprekingen afbreken etc.
Geen beperking?
Een partij mag het bij de wederpartij gewekte vertrouwen niet op een foutieve
wijze (opzet of nalatigheid) beschamen.
Fout  onrechtmatige daad (1382 B.W.)  precontractuele aansprakelijkheid
Voorbeelden: - enige doel vertrouwelijke gegevens ontfutselen
- 20 computers/veel uitleg – 1 computer
5. Interpretatie van overeenkomsten
• A. Onduidelijke bepaling – B. Onvolledige overeenkomst.
• A. Wat bij onduidelijke bepaling?
5. Interpretatie van overeenkomsten
• Onduidelijke bepaling:
• BW bevat regels die de rechter MOET volgen bij het
interpreteren (>< boek!, geen leidraad)
• Belangrijkste regel: rechter moet nagaan wat de
gemeenschappelijke bedoeling is geweest van de
partijen, veeleer dan zich te houden aan de letterlijke zin
van de woorden. In licht van de volledige overeenkomst.
• Voorbeeld: - koop/ huurkoop/huur
- contract tussen zelfstandigen of WG/WN
5. Interpretatie van overeenkomsten
• Hoe gemeenschappelijke bedoeling achterhalen?
• 1. Indien partijen geschrift hebben opgesteld (bewijs >
375 Euro!; akten hoge wettelijke bewijswaarde) 
rechter moet in dit geschrift nagaan wat partijen bedoeld
hebben
• 2. Indien niet mogelijk: rechter kan extrinsieke elementen
in overweging nemen (los van de akte). Voorbeelden:
briefwisseling voorafgaand aan overeenkomst,
voorbereidende documenten, de uitvoering van vroegere
overeenkomsten tussen dezelfde partijen etc.
5. Interpretatie van overeenkomsten
• Wat indien er nog steeds twijfel is? (na inachtneming
intrinsieke en extrinsieke elementen)
• Dan moet de rechter de overeenkomst uitleggen ten
nadelen van hem die bedongen heeft en ten voordele
van hem die zich verbonden heeft.
• Dus: eerst kijken: in wiens voordeel is de verbintenis.
Dan uitleggen ten nadele van die persoon.
5. Interpretatie van overeenkomsten
TOEPASSINGEN:
1. Exoneratiebeding (uitsluiting aansprakelijkheid vandalisme?):
Parkeeruitbater
klant
: tegen de parkeeruitbater
2. Uitsluiting van dekking in verzekeringscontract voor vandalisme(?):
Verzekeraar
Doel
verzekerde
: tegen de verzekeraar
5. Interpretatie van overeenkomsten
•
Enkele bijzondere gevallen (uitzonderingen):
• A) Toetredingscontracten/standaardbedingen:
Interpretatie tegen de opsteller van het contract (is niet noodzakelijk
de bedinger van een bepaalde clausule)
Reden
• B) Contracten tussen consumenten en professionele verkopers van
producten en diensten:
Interpretatie die het gunstigst is voor de consument.
5. Interpretatie van overeenkomsten
•
•
B. Wat bij onvolledige overeenkomst/leemtes? (REDEN!)
1. Aanvullende rechtsregels van toepassing.
Voorbeeld (zie verder): waar leveren? Principe: woonplaats van de
schuldenaar.
•
2. Wat indien niet in contract en niet in de wet? (bvb.
Schadebeperkingsverplichting)
Overeenkomsten moeten ter goeder trouw worden uitgevoerd 
bijkomende verplichtingen, o.a. bepaalde loyauteitsverplichtingen.
Voorbeeld: een schadebeperkingsplicht in hoofde van de benadeelde partij
Verplichtingen die een redelijke contractant in dezelfde omstandigheden
geplaatsts, op zich zou hebben genomen.
6. Gevolgen tussen partijen
Principe van de contractuele trouw: Eens
overeenkomst geldig is aangegaan 
- verbintenissen moeten uitgevoerd
worden. Overeenkomsten zijn even
bindend voor de partijen als een wet. (bvb.
Onderhoudsverplichting art 205 B.W.)
- een partij kan niet eenzijdig de
overeenkomst wijzigen of ontbinden
- Zelfs als overeenkomst achteraf
moeilijker blijkt om uit te voeren.
Voorbeelden: gewijzigde kostprijs
(huis/hout)/ hoger derdenbod/ verandering
nut contract
6. Gevolgen tussen partijen
Meestal: vrijwillige uitvoering:
1. wie moet uitvoeren (of wie mag)?
2. tegenover wie moet uitgevoerd worden?
3. wat moet er uitgevoerd worden?
4. waar moet er uitgevoerd worden?
5. hoe worden gedeeltelijke betalingen aangerekend?
Principe: partijen beslissen hierover zelf in contract, indien
niet: wettelijke regelen van toepassing
6. Gevolgen tussen partijen
Casus: Boer Charel koopt aardappelen van boer Ignace.
Leveren aardappelen
Charel
Ignace
Geld betalen
6. Gevolgen tussen partijen
1. wie moet uitvoeren (of mag)?
Niet noodzakelijk schuldenaar zelf, behalve bij
verbintenissen die gebonden zijn aan de persoon van de
Schuldenaar (VTM). Mag: mede-schuldenaar of een derde.
6. Gevolgen tussen partijen
2. Tegenover wie moet uitgevoerd worden?
Afgifte van een zaak, betaling van een geldsom: enkel geldig indien in
handen van:
- de schuldeiser zelf
- zijn lasthebber (bvb. Bank)
- zijn vertegenwoordiger (contractuele, gerechtelijke of wettelijke)
6. Gevolgen tussen partijen
3. Wat moet er uitgevoerd worden
•
Principe: exact wat in de verbintenis
besloten ligt (Samsung LCD TX500)
•
Soms niet duidelijk:
- goederen enkel naar soort bepaald (100
kg aardappelen)  gemiddelde kwaliteit
- geldsom, munt niet gespecificeerd: Euro
- geldsom in vreemde munt: nominaal
bedrag blijft verschuldigd, ook al is schuld
hierdoor sterk gedaald of gestegen
6. Gevolgen tussen partijen
4. Waar moet er uitgevoerd worden?
Principe: woonplaats van de schuldenaar (bvb. geldsom),
tenzij wettelijke uitzondering (schuld is in principe
haalbaar).
Levering van een bepaalde zaak: waar de zaak zich
bevond bij het totstandkomen van de verbintenis.
Belang? Kosten!
6. Gevolgen tussen partijen
5. Aanrekening van gedeeltelijke betalingen
Eerst hoofdsom of intresten?
Voorbeeld: 5000 Euro + 1000 Euro intrest.
Betaalt 2000 Euro.

Nog 4000 Euro en geen intrest
OF Nog 3000 Euro en 1000 Euro intrest
Eerst betaling van de intrest.
Reden: enkel hoofdsom brengt intresten op. Intresten in principe niet.
Schuldenaar zou aldus voordeel bij hebben eerst de hoofdsom te betalen.
6. Gevolgen tussen partijen
Wat indien een partij niet, te laat, niet correct uitvoert of
resultaat niet wordt bereikt (bij resultaatsverbintenis) ?
BASISSCHEMA:
Uitvoering in natura
Gedwongen uitvoering
Geen keuze!
Uitvoering bij equivalent
Keuze!
Ontbinding (+ schadevergoeding)
U.B.E.: Wordt in toestand geplaatst die financieel gezien zo veel mogelijk vergelijkbaar is met de toestand waarin hij zich zou hebben bevonden bij
correcte en tijdige nakoming van de hem verschuldigde verbintenis.
- Ook bij ontbinding is schadevergoeding mogelijk: voorzover de schuldeiser schade lijdt die door de ontbinding van de overeenkomst niet wordt
hersteld.
- Verschil gedwongen uitvoering en ontbinding: overeenkomst wordt uitgevoerd versus overeenkomst wordt beëindigd
- Eenzijdige overeenkomsten: gedwongen uitvoering.
6. Gevolgen tussen partijen
• Voorafgaandelijke opmerkingen, van
belang bij elk type sanctie:
1) schorsing overeenkomst
2) aanmaning
3) overmacht
6. Gevolgen tussen partijen
1) MOGELIJKHEID ZOWEL BIJ GEDWONGEN UITVOERING ALS
ONTBINDING: SCHORSING VAN DE OVEREENKOMST: EXCEPTIE
VAN NIET-UITVOERING:
Onmiddellijk naar de zware sancties grijpen?
Partij die eerst zijn verbintenis moet uitvoeren doet het niet  onredelijk om
van de andere partij te eisen dat zij wel haar verbintenis uitvoert
 Weigering wegens niet-uitvoering van een contract: verweermiddel
waardoor de andere partij haar verbintenissen niet hoeft uit te voeren en dit
zonder tussenkomst van de rechter.
Doel: nog grotere schade voor de partij te goeder trouw vermijden
Nadeel: voorlopige oplossing. De verbintenissen blijven bestaan.
6. Gevolgen tussen partijen
2) Aanmaning:
Indien je je schuldenaar wil dwingen tot uitvoering van de verbintenis of je de overeenkomst wil
ontbinden  schuldenaar moet vooraf in gebreke worden gesteld (moet uitdrukkelijk aangemaand
worden om verbintenis na te komen).
Doel: schuldenaar duidelijk en ondubbelzinnig laten weten dat hij tekortschiet bij de uitvoering van de verbintenis en dat
de schuldeiser de verbintenis wil uitgevoerd zien
Uitzonderingen: - aanmaning heeft geen nut (o.a. verbintenis om iets niet te doen)
- binnen bepaalde termijn of voor bepaalde datum  schuldenaar is in
gebreke door louter overschrijden termijn
- wanneer wet of contract de schuldeiser hiervan ontslaat
Gevolgen: 1. Intrest loopt (pas) vanaf de aanmaning.
2. Risico voor toevallig vergaan van zaak, voorwerp van de
verbintenis (bvb.brand), gaat over van de schuldeiser
naar de schuldenaar
Hoe? Aangetekende brief, deurwaardersexploot, dagvaarding, elke andere wijze waaruit blijkt dat de schuldenaar wist
dat hij aangemaand werd om zijn verbintenis uit te voeren.
6. Gevolgen tussen partijen
3) Overmacht

1.
1. Uitvoering van de verbintenis is onmogelijk
2. Onafhankelijk van de wil van de schuldenaar
Geen contractuele aansprakelijkheid
Rechtspraak vereist geen absolute onmogelijkheid om de verbintenis uit te voeren,
praktische
onmogelijkheid is voldoende.
Vb. Werkstaking: meestal wordt dit aanvaard, tenzij kon geleverd worden obv de bestaande
voorraden
Andere: ziekte, weersomstandigheden, uitvoerverbod …
2. Indien gedeeltelijk of onrechtstreeks te wijten aan de schuldenaar  geen bevrijding van de
contractuele aansprakelijkheid. Voorbeeld: ***
Gevolgen overmacht: bevrijdt de SA van de uitvoering van zijn verbintenis. Ook de wederpartij
is bevrijd van zijn verbintenis (de overeenkomst is hierdoor ontbonden). Voorbeeld
schilderwerken. Ontbinding door overmacht (geen schadevergoeding).
Uitzondering: bij sommige overeenkomsten grijpt de eigendomsoverdracht (tussen de
contractspartijen) plaats voor de levering van het goed (bvb. Verkoop schilderij).
Indien levering onmogelijk door overmacht  koper moet nog steeds betalen,
behoudens afwijking in contract. Voorbeeld schilderij.
6. Gevolgen tussen partijen
SANCTIEMOGELIJKHEID 1: GEDWONGEN UITVOERING
Gedwongen uitvoering kan twee vormen aannemen:
- Uitvoering in natura: SE wil beloofde prestatie.
Voorbeeld muziekgroep.
- Uitvoering bij equivalent: SE krijgt vervangende
schadevergoeding. Voorbeeld muziekgroep. Verlies + winst.
Vraag: Is uitvoering in natura altijd toegelaten, ook bij verbintenis om iets te
doen? SE heeft steeds recht om van de rechter een veroordeling te
vragen tot uitvoering in natura. Dit vonnis kan echter niet
afgedwongen worden met dwangmaatregelen op de persoon van de
schuldenaar. (>< boek!!). Wel via druk op het vermogen van de SA.
6. Gevolgen tussen partijen
SANCTIEMOGELIJKHEID 1: GEDWONGEN UITVOERING
Vraag: Mag de schuldeiser kiezen tussen uitvoering in natura en uitvoering bij
equivalent?
Neen: er bestaat een duidelijke hiërarchie: uitvoering bij equivalent is subsidiaire
remedie:
- U.I.N. is recht van de schuldeiser (rechter kan SE niet
dwingen om U.B.E. te kiezen)
- alsook van de schuldenaar
Uitzonderingen, o.a.: - U.I.N. niet meer mogelijk (vb. zaak die geleverd moest
worden is teloor gegaan door fout SA) of niet meer nuttig (vb. Prestatie had
enkel nut binnen bepaalde termijn – huren installatie voor verjaardagsfeest)
- U.I.N. Kan schuldeiser geen voldoening meer verschaffen (SE is
alle vertrouwen kwijt in SA, bvb. incompetentie)
6. Gevolgen tussen partijen
SANCTIEMOGELIJKHEID 1:
GEDWONGEN UITVOERING
Hulpmiddelen uitvoering in natura:
1.
De dwangsom:
= bijkomende veroordeling tot betaling van
een geldsom die door de rechter
wordt uitgesproken voor het geval de
schuldenaar zou weigeren een tegen
hem uitgesproken hoofdveroordeling
waarin een verbintenis wordt
vastgesteld ten uitvoer te leggen.
= middel om de SA onder druk te zetten om
zijn verbintenis toch uit te voeren.
Niet bij veroordeling tot betaling van
geldschulden
Niet bij veroordeling inzake
arbeidsovereenkomsten
6. Gevolgen tussen partijen
SANCTIEMOGELIJKHEID 1: GEDWONGEN UITVOERING
Hulpmiddelen uitvoering in natura:
2. Soms mag de SE aan een derde vragen om tot uitvoering
in natura over te gaan.
Voorbeeld: SE kan aan een derde vragen om hetgeen de SA
heeft verricht in strijd met de overeenkomst te
vernietigen op kosten van de SA (vb. bouwwerk)
6. Gevolgen tussen partijen
SANCTIEMOGELIJKHEID 1: GEDWONGEN UITVOERING
UITVOERING BIJ EQUIVALENT:
-
Wanneer U.I.N. niet mogelijk is of nutteloos  SE kan
geldsom vragen als vervangende schadevergoeding
voor de:
* niet-uitvoering
Vervangende of compensa* de wanuitvoering
toire schadevergoeding
* de laattijdige uitvoering Moratoire schadevergoeding
Wordt in toestand geplaatst die financieel gezien zo veel mogelijk
vergelijkbaar is met de toestand waarin hij zich zou hebben bevonden bij
correcte en tijdige nakoming van de hem verschuldigde verbintenis.
6. Gevolgen tussen partijen
SANCTIEMOGELIJKHEID 1: GEDWONGEN UITVOERING
UITVOERING BIJ EQUIVALENT:
Algemene regels bij het vaststellen van de vergoeding:
-
-
Zowel geleden verlies als gederfde winst (voorbeeld
restaurant)
Bij laattijdige betaling van een geldsom: wettelijke intrest
(momenteel 7 %)
Partijen kunnen hogere intrest bedingen, maar rechter kan
ze herleiden (min. wett. intrest) wanneer de intrest duidelijk
overdreven is in vergelijking met de reële schade
Beperking tot voorzienbare schade bij sluiting contract
(behoudens opzet). Voorbeeld filmrol.
6. Gevolgen tussen partijen
• Sanctiemogelijkheid 2: de ontbinding
• Indien een partij in gebreke blijft  andere partij kan (keuze!) de
ontbinding vragen aan de rechter, eventueel samen met een
schadevergoeding. Voorbeeld.
• Gevolg: ontbinding doet de overeenkomst teniet en dooft dus alle
verbintenissen uit die erin vervat lagen (voorbeeld: koop-verkoop
schilderij)
• Uitz.: Eerder uitgevoerde prestaties die niet ongedaan kunnen
worden gemaakt (vb. huurovereenkomst)
• Rechter zal niet noodzakelijk visie SE volgen (wanprestatie niet
ernstig genoeg, kan de SA uitstel verlenen; zie verder)
6. Gevolgen tussen partijen
ENKELE MOGELIJKHEDEN TOT AFWIJKING VAN DE WETTELIJKE
REGELING VIA CONTRACT:
1.
2.
Uitdrukkelijk ontbindende beding
Strafbedingen
6. Gevolgen tussen partijen
1. UITDRUKKELIJK ONTBINDEND BEDING
Je gaat nieuwe overeenkomst aan omdat je denkt dat de rechter je
visie zal volgen en de overeenkomst met de schuldenaar zal
ontbinden.
Soms: rechter oordeelt dat ingeroepen contractbreuk onvoldoende
ernstig is om ontbinding uit te spreken  twee contracten!
Men kan een « uitdrukkelijk ontbindend beding » in de overeenkomst
inlassen. Een specifieke contractbreuk leidt dan automatisch tot
de ontbinding van de overeenkomst, zonder tussenkomst rechter.
6. Gevolgen tussen partijen
2. Strafbedingen
= « een beding waarbij een persoon zich voor het geval van nietuitvoering (of wanuitvoering of te late uitvoering) van de
overeenkomst verbindt tot betaling van een forfaitaire vergoeding
van de schade die kan geleden worden ten gevolge van de nietuitvoering van de overeenkomst ».
Schade: vaak subjectief, moeilijk te meten.
Geldig, zelfs indien nadien kan bewezen worden dat de werkelijke
schade hoger of lager lag.
Uitzondering: rechter kan, zelfs ambtshalve, het bedrag verminderen
wanneer het strafbeding klaarblijkelijk overdreven is.
7. Gevolgen tegenover derden
• Basisprincipe 1: de gevolgen van
overeenkomsten zijn betrekkelijk (relatief):
- derden kunnen geen rechten putten
uit de overeenkomst
- derden zijn niet onderworpen aan de
verbintenissen
• Basisprincipe 2: overeenkomsten zijn
tegenstelbaar aan derden
7. Gevolgen tegenover derden
•
Wie zijn derden en wie niet? Probleem stelt zich bij overlijden schuldenaar of
schuldeiser. Wie volgt de erflater op in zijn contractuele rechten en plichten?
Voorbeeld: rekening stamcafé.
•
1. Erfgenamen en rechtverkrijgenden onder algemene titel: zijn geen derden. Bij
aanvaarding erfenis nemen ze de rechten en plichten van de erflater over (worden
partij bij de overeenkomst).
- erfgenamen: wettelijke erfopvolging
- rechtverkrijgenden onder algemene titel: legatarissen aan wie het geheel of een
abstract deel van de erfenis werd toebedeeld
Uitzondering: verbintenissen gebonden aan de persoon
•
2. Rechtverkrijgenden onder bijzondere titel: zijn derden. Verkregen specifiek goed uit
de erfenis door schenking of legaat.
Nuance: zakelijke zekerheidsrechten kunnen wel uitgeoefend worden (volgrecht van
zakelijke rechten. Voorbeeld: huis/hypotheek)
7. Gevolgen tegenover derden
•
Uitzonderingen op de betrekkelijkheid van
overeenkomsten:
•
1. Het beding ten gunste van een derde:
•
Een partij gaat de verbintenis aan om ten gunste van een
derde een prestatie te leveren (en de wederpartij levert
een wederkerige prestatie)  derde wordt geen partij,
maar kan wel de nakoming van de verbintenis eisen
zonder enige formele aanvaarding
Voorbeeld: verzekeringsnemer sluit verzekeringscontract af
met verzekeraar. Bij overlijden moet verzekeraar som geld
uitbetalen aan zijn kinderen. Kinderen zijn geen partij,
toch kunnen ze de nakoming van de verbintenis eisen.
Ander voorbeeld: transfer twee voetbalclubs, ene club bedingt
bedrag ten gunste van de voetballer
Ander voorbeeld: WG, vervoersmaatschappij, WN
A
B
C
7. Gevolgen tegenover derden
•
Uitzonderingen op de betrekkelijkheid van overeenkomsten:
•
2. De rechtstreekse vordering:
Schuldeiser 
Schuldenaar
Schuldeiser

Schuldenaar
Rechtstreekse vordering: bevoegdheid van een schuldeiser om
-in eigen naam en voor eigen rekening
-een rechtsvordering in te stellen tegen de schuldenaar van zijn
schuldenaar
-teneinde de schuldvorderingen van zijn schuldenaar te innen.
7. Gevolgen tegenover derden
• 2. De rechtstreekse vordering:
• Enkel in de gevallen door de wet bepaald.
Voorbeeld: wettelijke aansprakelijkheidsverzekering voor
motorvoertuigen.
Verzekeraar
Verzekerde
Slachtoffer
7. Gevolgen tegenover derden
•
De tegenstelbaarheid van overeenkomsten:
•
Principe: Overeenkomsten zijn
tegenstelbaar aan derden. Derden moeten
het bestaan van de overeenkomst als feit
erkennen.
•
Het louter bestaan van een overeenkomst
kan de belangen van derden in gunstige of
ongunstige zin beïnvloeden.
•
1. Het vermogen: Voorbeeld: schuldenaar
met 3 schuldeisers gaat nieuwe schulden
aan  vermogen schuldenaar vermindert.
Vorige schuldeisers moeten de nieuwe
overeenkomst dulden. Voorbeeld: verkoopt
televisie aan zeer lage prijs. Uitzondering:
zie verder.
•
2. Het gedrag: “derde medeplichtigheid aan
contractbreuk”: derde die met kennis van
zaken deelneemt aan een contractbreuk
begaat een fout (1382 B.W). Voorbeelden:
exclusieve aankoop, voorkooprecht, beding
confidentialiteit…
7. Gevolgen tegenover derden
•
Uitzonderingen op de tegenstelbaarheid
van overeenkomsten:
1.
Soms moeten formaliteiten worden nageleefd:
Voorbeeld: overdracht zakelijke rechten op onroerende
goederen (hypotheekkantoor)
Onderscheid: tussen partijen en t.o.v. derden
7. Gevolgen tegenover derden
•
Uitzonderingen op de tegenstelbaarheid van overeenkomsten:
2. De pauliaanse vordering:
Moeten schuldeisers de handelingen van hun schuldenaar
die hun rechten bedrieglijk benadelen als feit erkennen?
Ze kunnen er tegen opkomen, bedrieglijke rechtshandeling is niettegenstelbaar tov de benadeelde schuldeiser(s) onder 4 voorwaarden:
1. De bedrieglijke rechtshandeling dateert van na het ontstaan van de verbintenis tov de schuldeiser
2. De schuldeiser is benadeeld door een verarming van de schuldenaar. Ruime interpretatie in de
rechtspraak. Voldoende dat SA zijn goederen systematisch verkoopt, zelfs tegen een normale
verkoopprijs. Geld kan gemakkelijker verduisterd worden. Dus in feite volstaat de benadeling van de
SE, echte verarming van de SA is niet nodig.
3. De schuldenaar heeft bedrieglijk gehandeld. Werkelijk bedrog is niet vereist. Voldoende dat de SA
goed besefte dat hij zijn schuldeiser(s) benadeelde
4. De derde waarmee de schuldenaar handelde is medeplichtig. Hij was op de hoogte van het
abnormaal karakter van de rechtshandeling (uitzondering: schenking)
De Pauliaanse vordering heeft alleen nut voor de SE die ze instelt. Indien aan de voorwaarden in voldaan 
rechter verklaart de bedrieglijke rechtshandeling niet-tegenstelbaar t.o.v. de benadeelde schuldeiser.
Rechtshandeling is WEL GELDIG tussen de partijen.
Voorbeeld: schuldenaar verkoopt zijn auto aan familielid tegen zeer lage prijs  schuldeiser mag de
schuldenaar blijven beschouwen als de eigenaar van de auto  kan er beslag op leggen. MAAR:
rechtshandeling nog altijd geldig  ook de schuldeisers van de nieuwe eigenaar kunnen beslag
leggen op de auto.