Transcript Herstelrechtelijke literatuur

Komt de dader in beeld in
victimologische literatuur?
Inge Vanfraechem
21/11/2013
Een tweeledig antwoord
• Neen = einde presentatie 
• Toch enkele aanknopingspunten…
Inleiding
• Victimologische literatuur
• Getuigenissen
• Herstelrechtelijke literatuur
Victimologische literatuur
• Slachtoffers en victimisering
– Ideaal slachtoffer (Christie 1977) – werkelijk slachtoffer
(Fattah1992)
– Overlap DA-SO: homogenous populations, proximity
(Fattah 2010)
– Attributie aan persoonlijke/sociale DA = normative
expectations (blijven geloven in ‘goedheid’) - sanctions
(Strobl 2010)
– Primaire – secundaire victimisering: proces van
victimisering (en niet één moment) (Strobl)
Victimologische literatuur
• Slachtoffers en victimisering
– Directe-indirecte SO: meestal is DA niet gericht op
indirecte SO (Strobl)
– Tertiaire slachtoffers (‘vicarious’ victims) (Pemberton) –
collective victimization (hate crime) (Strobl)
– Victimologie als wetenschap – als actie: dichotomisering
DA/SO (Fattah)
– Meerderheid van geweldsmisdaden: DA gekend
=> gevolgen voor DA beeld?
Victimologische literatuur
• Gevolgen van victimisering
–
–
–
–
–
Financieel - materieel
Emotioneel - psychologisch
Fysiek
Sociaal
Effect – impact (persoonlijk)
• Intensiteit en duur ~ misdrijf (subjectieve
interpretatie), DA (rol, positie, relatie met SO), SO
(structureel-individueel) (Verdun-Jones & Rossiter
2010)
Victimologische literatuur
• Noden (verwachtingen?) van slachtoffers
–
–
–
–
–
–
Informatie
Emotionele steun
Praktische hulp
Financiële compensatie
Wraak?
Waarom vraag!
Victimologische literatuur
EU Directive 2012 of EP and Council ‘establishing
minimum standards on the rights, support and
protection of victims of crime’
– Om informatie te ontvangen, op vertaling, op toegang tot
slachtofferhulp, op bijstand, op terugbetaling van kosten,
op bescherming, …
– Op beschermingsmaatregelen in de context van
bemiddeling en andere herstelrechtelijke diensten (art. 11)
=> bepaald daderbeeld?
Victimologische literatuur
• Slachtoffers en het strafrechtssysteem
– Slachtoffers krijgen steeds meer een (eigen) plaats
(evaluatie NICC)
• Toch nog ontevredenheid van SO: geen volwaardige
partij (BP/benadeelde persoon)
• SRS blijft gericht op de dader
• Polarisering DA-SO?
Victimologische literatuur
• Slachtoffers en het strafrechtssysteem
– Spreekrecht Nl (Lens et al. 2010)
• Ernst feiten, PTSD
• Communicatie DA/SRS als doel
• Uitspraak ook over de straf – is dit demonisering van
DA?
• Geen verminderde angst/boosheid tav DA
Victimologische literatuur
• Slachtofferhulp
– Aandacht voor de DA? (cf. victimagogie in sommige
landen)
– Trigger: iemand die op DA lijkt (zie ook getuigenissen)
Getuigenissen
•
•
•
•
•
Handtasdiefstal
Moord
Hold-up
Doodslag
Roofoverval
Herstelrechtelijke literatuur
• “Herstelrecht is een visie op recht doen die prioriteit
geeft aan het herstel van de schade, het leed en de
sociale onrust die door een misdrijf zijn ontstaan. Het
wordt het best bereikt door overlegprocessen die alle
partijen betrekken” (Vanfraechem 2007)
Herstelrechtelijke literatuur
• Drie grote invloeden (Dignan 2005): civilisering
(conflict), communitaurisering (belang gemeenschap,
Christie), reïntegratieve beschaming (Braithwaite)
• Conclusie Dignan: ambivalentie in die drie stromen
t.a.v. slachtoffers wil niet meteen zeggen dat
herstelrecht slecht is voor slachtoffers, wel dat
empirische resultaten moeten worden bestudeerd
Herstelrechtelijke literatuur
• Herstelrecht als antwoord op problemen SRS:
– Informatie
– Compensatie
– Emotioneel: helend effect van communicatie
– Antwoord op waarom-vraag
Herstelrechtelijke literatuur
• Noden van slachtoffers (Strang 2002)
– Minder formele procedure waarin hun mening telt
– Meer informatie over het verloop en de uitkomst
van hun zaak
– Kunnen deelnemen aan hun zaak
– Met respect en fair behandeld worden
– Materieel herstel
– Emotioneel herstel en verontschuldiging (DA)
Herstelrechtelijke literatuur
• Is herstelrecht hét antwoord op de
verwachtingen van slachtoffers?
Netzig & Trenczek (1996: 259): “Slachtoffer-dader
bemiddeling is geen panacee maar wel een poging
om participatie in de rechtsprocedure in te bedden”
Herstelrechtelijke literatuur
• Bemiddeling
– Motivatie tot deelname: weten waarom, DA neemt
verantwoordelijkheid, restitutie en positief effect op
DA
– Belang van inpassing in SRS? (focus op DA)
– Tevredenheid hangt samen met procedurele
rechtvaardigheid, maar mogelijks ook met
verantwoordelijkheid nemen van DA
Herstelrechtelijke literatuur
• Voorbeeld: conferencing (DAgericht?)
– Voorbereiding: slechte praktijk leidt tot lage deelname
– Toch veelal redelijk hoge deelname (België: hoger dan in
bemiddeling)
– Deelname om DA te zeggen hoe ze zich voelen
– Meerdere aanwezige slachtoffers steunen elkaar
– Proces: soms worden SOs niet genoeg betrokken maar
toch procedurele rechtvaardigheid
– Uitkomst: tevredenheid maar niet altijd geïnformeerd
– Herstel eerder dan wraak (~SO die deelnemen?)
Herstelrechtelijke literatuur
• Dus
– Deelnemende slachtoffers zijn tevreden,
herstelrecht kan antwoord op verwachtingen zijn…
– … maar: sommige vragen blijven
• Is HR werkelijk gericht op slachtoffers?
• Wordt het slachtoffer ‘geprostitueerd’ (Ashworth 2002)
om te komen tot rehabilitatie/straffen van de dader?
• Hebben slachtoffers werkelijk een stem?
• Wat denken niet-deelnemende slachtoffers over HR?
Herstelrechtelijke literatuur
Vandaar: European Forum for Restorative
Justice project ‘Een empirische studie van de
noden, ervaringen en positie van slachtoffers in
herstelrechtelijke praktijken’ (2011-2012)
Herstelrechtelijke literatuur
- Vooronderstelling: verschil DA/SO insteek
- Bevinding: SO tevreden met wat ze krijgen
- Antwoord op verwachtingen?
- Belang van verhouding tot SRS?
Herstelrechtelijke literatuur
- Enkele bijkomende bevindingen:
- SO schatten verontschuldiging als gemeend in
- SO zien HR als manier om DA verantwoordelijk te
stellen
- SO die niet deelnemen vertonen meer symptomen
of zien feit vaker als ernstig
- SO in NL meer uit op “straffen” (~link naar SRS?)
- SO in NL meer toegang tot SOH
Herstelrechtelijke literatuur
- Enkele bijkomende bevindingen:
- Motivatie tot deelname
- NL: DA zeggen hoe ik me voelde
- FI/O: preventie recidive
- Verontschuldiging meer ‘gemeend’ geacht in NL
- Effect van ontmoeting op DA?
- Belang van (rechtsreekse) ontmoeting voor
inschatten effect op DA
- Belang van follow-up voor inschatten LT effect
Vragen?
[email protected]