Transcript Presentatie: herhaling opbouw van het achtkant

Meer
Het achtkant
Leven
In
Groninger
Molens
Een project van het Groninger Molenhuis
Het achtkant
In deze presentatie zie je op welke manier een achtkant wordt gebouwd.
Natuurlijk kent elke molenbouwer zijn eigen aanpak, maar in grote lijnen komt het
overeen met de gangbare praktijk.
Je kunt op een eenvoudige manier volgen hoe de constructie – die er op het eerste
gezicht ingewikkeld uit ziet – langzaam aan tot stand komt.
In de lesstof komen de namen van de onderdelen overeen met het cursusboek.
© lg2007
Dit deel van de molen komt in deze presentatie
aan de orde:
Van buiten gezien…….
© lg2007
… en van binnen gezien, in skeletvorm.
Dat wil zeggen: als we het hebben over
een achtkante bovenkruier – grondzeiler.
Wat we daar mee bedoelen komt bij
de volgende theorielessen aan de orde.
In deze presentatie leer je alle onderdelen
van deze molen kennen en de manier
waarop één en ander in elkaar wordt gezet.
© lg2007
Het ondertafelement:
Dit onderdeel vormt de basis waar de molen op wordt gebouwd. Het bestaat uit 8 zware balken die op
de hoeken met elkaar zijn verbonden door een houtverbinding. Tevens wordt het gebruikt om de velden
van de molen verder uit te zetten.
© lg2007
De tafelementstukken worden hier met een rechte liplas in elkaar bevestigd. Soms wordt een haaklas gebruikt.
Die laten we straks nog zien.
Achtkantstijl.
Niet elke molen heeft een ondertafelement!
Soms worden de achtkantstijlen koud op
stiepen (gemetselde steunen) geplaatst.
© lg2007
Bij de start van het oprichten van een achtkant maakt de molenmaker gebruik van mallen. Een rechte
achtkantstijl past hier in onder de juiste hoek: 22,5 0
Mal, met rechthoekige
inkeping onder een
hoek van 22,5 0
De mallen worden vooraf
geheel waterpas
op de werkvloer uitgezet.
Achtkantstijl (doorsnede)
Ouderwetse
slangwaterpas
© lg2007
Rekenkundigen onder jullie vragen zich mogelijk af: waarom staan die achtkantstijlen bij het maken
van een molen in een mal van 22,5 0 ?
Een cirkel is 360 0 delen door 8 geeft toch 45 0 ?
Jawel, maar dan hebben we
het over het veld van de
achtkantconstructie, als staand vlak
ten opzichte van de cirkel.
45 0
22,5 0
Aangezien de stijl naar het midden is
gericht, staan de stijlen binnen het
gebint ten opzichte van de
waterpaslijn onder een hoek van
22,5 0
in het liggend vlak.
© lg2007
De molenbouwer moet in de gaten houden met welke stijl hij bezig is. Want de bevestigingspunten van de
legeringsbalken zitten op vier achtkantstijlen op een andere plaats; namelijk iets hoger.
De legeringsbalken zijn niet half om half in
elkaar gekeept, maar slechts enkele centimeters.
De basis van het achtkant wordt gevormd door twee gebinten. De overige
stijlen, legeringsbalken en korbelen worden hier aan en op bevestigd.
Daarom zijn dit ook de LOSSE legeringsbalken. De achtkantstijlen en
korbelen worden niet ´los´ genoemd. Op de volgende tekeningen kun je
dat goed zien…
© lg2007
Nu worden de VASTE legeringsbalken en de korbelen
m.b.v. pen- en gatverbindingen aangebracht.
Hier zie je het resultaat: we noemen dit
een “gebint”. Na het eerste volgt het
tweede gebint en kan het achtkant verder
worden opgetuigd.
I
IV
© lg2007
Dan wordt veld na veld het achtkant geconstrueerd. Daarbij maakt men de veldkruisen, veldregels
en hondsoren te pas.
De kepen komen op de juiste positie…
Tenslotte de kardoeshouten
© lg2007
Als zo’n veld gereed is wordt het uit elkaar genomen en behoudt men één van de achtkantstijlen als
begin voor het volgend veld.
. ..
. ..
© lg2007
Hup…
. ..
. ..
© lg2007
Hup…
. ..
. ..
© lg2007
Hup…
. ..
. ..
© lg2007
Hup…
. ..
. ..
© lg2007
Hup…
© lg2007
Hup…
En begint het van voren af aan. Tot
de acht velden gereed zijn!
© lg2007
In de werkplaats van de molenmaker wordt de molen dus als een bouwpakket gemaakt. Daarom
zie je ter plaatse van de houtverbindingen ook een codering, meestal in de vorm van Romeinse
cijfers. Je zag het al eerder aangegeven bij het bouwen van een gebint.
IV
IV
IV
IV
Als alles klaar is dan wordt de molen op de bouwplaats opgericht. Vroeger met behulp van
kaapstanders en menskracht. Tegenwoordig doen we dat met een kraan.
© lg2007
Zo gaat men tijdens het oprichten te werk.
Op de bouwplaats ligt het ondertafelement al gereed.
Eerst worden de gebinten geplaatst
en tijdelijk met kabels of touwen
overeind gehouden:
© lg2007
Even een bovenaanzicht om te
zien wat nu klaar is:
ondertafelement
vaste
legeringsbalk
achtkantstijl
gebint
bovendiameter
© lg2007
Dan worden de losse legeringsbalken geplaatst.
Het geheel krijgt zo al aardig verband
en daarmee stevigheid.
Nu de rest van de legeringsbalken
plaatsen.
© lg2007
De korbelen kunnen
nu met pen- en
gatverbinding worden
bevestigd. Hier tonen
we dat voor de in de
tekening aangebrachte
losse legeringsbalken.
© lg2007
Als de korbelen zijn
bevestigd worden de
achtkantstijlen één voor één
geplaatst.
Er worden twee stijlen
uitgewerkt in deze tekening.
© lg2007
De korbelen zijn reeds aan de
losse legeringsbalken
bevestigd met toognagels.
Een tijdelijk aangebrachte
plank houden de korbelen
in de goede stand. Na het
aanbrengen van de
achtkantstijlen kunnen die
planken er weer af.
© lg2007
Een bovenaanzicht waarop alle achtkantstijlen
en legeringsbalken bevestigd zijn:
losse
legeringsbalken
De legeringsbalken
worden ook wel bintbalken
genoemd.
bijgeplaatste
achtkantstijlen
© lg2007
Het opengewerkte zijaanzicht
ziet er als volgt uit:
© lg2007
Nu kunnen de overige onderdelen
van het achtkant aangebracht worden.
kruiring
boventafelement
scheggen
hondsoren
veldkruisen
uitbrekers
duisplanken
kardoeshout
veldmuren
© lg2007
Het achtkant is nu nog niet compleet.
Nu worden de veldregels geplaatst..
(Je ziet ook de achtkantstijlen en
veldkruisen aan de voorzijde
ingetekend).
veldregels
© lg2007
Er zijn echter afwijkingen
in de bouw van het staande werk
mogelijk. Deze molen
ziet er bijvoorbeeld zo uit:
veldstijlen
hier geen
veldregels
twee ! lagen
legeringsbalken
sterk tegenover
elkaar
verspringende
veldkruisen
Een onderbouw van steen en van
gepotdekseld hout.
© lg2007
De vorige tekening toonde de
constructie van het achtkant van
een molen. Zo´n achtkant wordt
na plaatsing bekleed.
.
.
.
Eerst zie je de constructie vanuit
deze hoek. Na een klik met je
muis volgt de buitenzijde van de
molen.
.
.
Let op de stiepen en de mooie
afwerking van de gepotdekselde
planken in de hoeken.
© lg2007
Deze presentatie is gemaakt met behulp van
foto´s van de Krimstermolen te Zuidwolde, die in
1976 werd verplaatst van het Kardingermaar (te
Ellerhuizen) naar het Boterdiep bij Zuidwolde.
© lg2007
Het boventafelement.
Het is eigenlijk gelijk aan het
ondertafelement.
Kijk naar de volgende opbouw:
Roosbout met kram,
verbindt het tafelement aan
de stijlen.
De stijl met scheg wijkt hier iets terug.
Dit om ruimte te laten voor een rietlat
waardoor een betere overgang naar
de stijl wordt verkregen. Dat is niet bij
elke molen zo.
© lg2007
Bij het ondertafelement, maar met name bij het boventafelement wordt de haaklas toegepast.
Het is ook bij vluchtige beschouwing wel duidelijk, dat deze verbinding het uit elkaar werken van de
houtverbinding beter voorkomt.
© lg2007
Bij een achtkant met een voeghoutenkruiwerk wordt ook de kruiring bevestigd.
doorsnede
Kruiring
© lg2007
Overzicht boventafelement met kruiring en spanband van een voeghoutenkruiwerk.
© lg2007
We zijn klaar met de ruwe constructieonderdelen van het achtkant.
Kijk er nog maar eens goed naar en probeer de geleerde onderdelen te benoemen.
© lg2007
Kies een volgende module.
© lg2007