Transcript J Callemeyn Van Mercator tot GIS

Van Mercator tot GIS
Kaartvaardigheden in de klas
Inhoud

Kaarten, niet meer van deze tijd?

Waarom zijn kaarten belangrijk?

Welke kaartvaardigheden zijn essentieel?

Hoe leer je kaartvaardigheden aan?

En de topografische kennis?

Wat met GIS?
Kaarten, niet meer van deze tijd?
Google Earth – Virtual Earth
Visualiseren van de wereld
o.a. street view
Belangrijk in lessen aardrijkskunde
Digitale revolutie: pas aan het begin!
cfr. boekdrukkunst
VRAAG
Wat zien de leerlingen?
Zien ze door de bomen het bos nog?
Stellen ze zich de vraag waarom gebieden verschillende
kenmerken hebben?
Rol van de leraar?
Helpen te begrijpen wat ze zien
De kaart = hulpmiddel om een beeld te vormen van de wereld!
Waarom zijn kaarten belangrijk?
Kaarten zijn een denkmiddel
Am. Geograaf Hartshorne 1969
Aardrijkskunde
verschijnselen en processen die zich
afspelen op aarde
Kaart geeft informatie
ruimtelijke verschijnselen
patronen
processen
Ruimtelijk verschijnsel: waar
ligt iets t.o.v. een ander
verschijnsel?
Hoe zijn verschijnselen gespreid?
Vertonen ze een patroon?
Valt dit patroon samen
met een ander
patroon?
Niet alles kan op 1 kaart
Belang van thematische kaarten
Ruimtemissie Dirk Frimout: ATLAS
Zonder kaarten begrijp je minder van
de wereld om je heen
Hoe zit het met het gebruik van de
atlas in de les?
En tijdens evaluaties?
Visie van de leerplannen
aardrijkskunde?
BESCHRIJVEND
VERKLAREND
PROSPECTIEF
 WAARNEMING
 LOKALISATIE
 VERBANDEN
 INZICHT
 ECOLOGISCHE
GEVOLGEN
 WAARDENGERICHTHEID
Groei naar
verantwoordelijkheid
esthetische component
kritische component
ecologische component






bewondering
verwondering
landschapsbeleving
respect ander culturen
engagement
confrontatie menselijk
handelen- milieu
Goede aardrijkskundeleraren…
- Aandacht voor kaartvaardigheden: belang van
leerlijnen.
- Werken met digitale kaarten als er een goede
fond aanwezig is van kaartvaardigheden.
Werken met niveaus
Werken met kaarten
Niveau 1
waarnemen - kennen
van feiten
De elementen van de
legende op de kaart
herkennen en
benoemen. De schaal
afleiden.
Niveau 2
analyseren selecteren van
relevante geografische
informatie
Uit de kaart de
geografische
elementen halen die
relevant zijn binnen
een
onderzoekscontext.
Niveau 3
structureren – zoeken
naar complexere
samenhangen en
relaties
Op kaart de
geografische
elementen
classificeren en
relateren.
Niveau 4
toepassen probleemoplossend
denken
Een kaart
interpreteren.
Essentiële kaartvaardigheden
Kaartproductie
Eindtermen
Eerste graad
31
voor de eigen omgeving de drukke verkeersknooppunten aanbrengen op kaart
of stadsplan.
Tweede graad
17op een eenvoudige manier aardrijkskundige gegevens cartografisch voorstellen.
Derde graad
16
aardrijkskundige gegevens opzoeken, ordenen en op eenvoudige manier
verwerken, gebruik makend van beschikbare, hedendaagse informatiebronnen en –
technieken.
Kaartselectie
De juiste kaart kiezen in functie van het gestelde doel
De Standaard
Helft leerlingen kan geen kaart lezen
Weten niet hoe ze informatie moeten zoeken en verwerken
dinsdag 24 april 2012, 03u00
Auteur: Nikolas Vanhecke , Tom Ysebaert
Eindtermen
Eerste graad
3een kaart en een aardrijkskundig element in een atlas vinden en lokaliseren aan de hand
van de inhoudstafel en het namenregister.
5
leren spontaan de passende kaart raadplegen.
Derde graad
17
een kaartvoorstelling kiezen in functie van het gebruik.
Kaartlezen
Eerste graad
1een reëel landschap en beelden ervan met elementaire geografische termen beschrijven
en deze op een overeenstemmende kaart aanwijzen.
2kaarten en plattegronden lezen door gebruik te maken van legende, schaal en oriëntatie.
4
op werkkaarten van Vlaanderen of België en van andere bestudeerde
gebieden diverse
landschapscomponenten benoemen, zijnde
reliëfgebieden, rivieren,
landbouwgebieden, industriegebieden, agglomeraties en steden, zeehavens,
transportassen,
toeristische
streken
en
toeristische centra.
6
elementaire begrippen aangaande de bevolking, inclusief culturele
aspecten,
verwoorden
en
desbetreffende
bevolkingsgegevens aflezen van kaarten en grafieken.
14op kaarten hoogten en hoogtezones aflezen aan de hand van hoogtepunten,
hoogtelijnen en kleuren.
20
gegevens over weer en klimaat van een gebied uit cijfers, grafische
voorstellingen en kaarten aflezen.
Tweede graad
1.op kaarten aanduiden en benoemen:
- continenten en oceanen;
- de belangrijkste reliëfeenheden en rivieren;
- de belangrijkste staten;
-natuurlijke en menselijke aardrijkskundige entiteiten.
2.bestudeerde regio's en thema's op eenvoudige thematische wereldkaarten situeren.
Derde graad
1.met een voorbeeld aantonen dat een afbeelding of een kaart een gecodeerde voorstelling
is van de werkelijkheid.
24
vereenvoudigde geologische kaarten en bodemkaarten lezen.
Kaartanalyse
Patronen op een kaart beschrijven (classificeren) en
nagaan of bepaalde patronen samenvallen (relateren).
Werkwoorden in de leerplandoelstellingen cruciaal
Leerplanstudie!
Eerste graad
Afbakenen:
vb. landschappen op basis van hoofdkenmerken
afbakenen
Relaties onderzoeken: verticale relaties – horizontale relaties
Tweede graad
afleiden: vb. kenmerken van klimaatzones
Relaties onderzoeken:
- bevolkingsdichtheid – natuurlijk milieu - ontwikkelingsgraad
- menselijke activiteiten –ecologische problemen
- industrie - vestigingsfactoren
Derde graad
Onderzoeken:
- structuur van de bebouwde en open ruimte
In verband brengen:
- mondiaal milieuprobleem – socio-economische activiteiten
- geologische doorsnede – geologische kaart
-…
Kaartinterpretatie
Verschijnselen op een kaart verklaren en voorspellen
Eerste graad
verklaren:
de relatie tussen de bevolkingsspreiding en het
ruimtegebruik verklaren.
Tweede graad
verklaren:
de toeristische ontwikkeling op basis van
aantrekkingsfactoren verklaren.
Derde graad
interpreteren: weerkaarten interpreteren.
Verklaren:
reliëfvormen verklaren
processen verklaren
4
3
2
5
3
2
5
1
1
4
3
2
5
1
4
4
3
5
2
1
1
1
1
1
10 seconden
4
3
2
5
1
Nummer 1 beschrijft
Nummers 2, 3, 4, 5 tekenen
Daarna de nummers 2 naar voor en 10 seconden
waarnemen.
Wordt 10 maal herhaald met een pauze na de 5de keer
om strategie te bepalen.
De groepen krijgen de
kaart van de andere groep
Bespreken wat ze erop
zien
Daarna groepsgesprek: welke relaties zijn er tussen beide
kaarten en wat zijn de oorzaken?
Conclusie bij de eindtermen en leerplannen
Eindtermen en leerplannen vragen ons
-
Lees het leerplan, het handboek is het leerplan niet
Daag leerlingen uit – laat ze dingen onderzoeken
Wees coach: leer hen hoe
Laat ze de verbanden zelf ontdekken – zeg het niet altijd zelf
De kaart van Mercator
Vertoonde nog leemten en was de basis voor ontdekkingsreizigers
Laat leerlingen ontdekkingsreiziger zijn
Hoe leer je kaartvaardigheden aan?
Leren kaarten selecteren
Weten wat je zoekt
Gebied
Wat is het gebied?
Is dat gebied onder te verdelen?
Hoe wordt het gebied misschien nog meer genoemd?
Onderwerp
Wat is het onderwerp waarover ik iets wil weten?
Hoe wordt dit onderwerp gemeten?
Hoe kan dat onderwerp nog anders genoemd worden?
Kaart opzoeken in de atlas
Via de bladwijzers in de atlas
Via de algemene inhoud
Via het register
Leren kaarten lezen
Vertrek vanuit een probleemstelling
De leerling moet leren standaardvragen te stellen:
(LOK – vragen)
Lokaliseren: waar ligt dit gebied?
Oriënteren: wat is de schaal van de kaart? Wat is het
onderwerp van de kaart? De titel lezen van een kaart is dus
van belang.
Karakteriseren: wat zijn de kenmerken van het gebied?
Waarvan is er veel en waarvan is er weinig? Het gebruik van
de legende is hier essentieel.
Leren zoeken naar patronen
Waar is er iets veel van iets en waar weinig?
Valt dat samen met andere zaken op de kaart of op andere
kaarten?
beschrijven
vergelijken
zoeken van verbanden
Leren interpreteren
Leerlingen leren om verklaringen te zoeken voor zaken die op
de kaart te zien zijn.
Mogelijke vragen:
‘waarom is dat daar zo?’,
maar ook voorspellende, adviserende en waarderende vragen.
En de topografische kennis?
Functionele topografie!
Werk aan een mentaal kaartbeeld
- wandkaarten
- atlas
- digitale kaarten
Wat met GIS?
AGIV
EDUGIS
DIGISCHOOL
MAPWINDOW
Tot slot…
Aardrijkskunde is geen gemakkelijk vak
Kaarten gebruiken is complex
Help leerlingen op weg
Ga in gesprek met de leerlingen om de ze
de wereld beter te laten begrijpen.