Transcript Powerpoint - Cartesius Museum

GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Just arrived:
The DIY-Creative Economy 3.0
Denklijnen ter voorbereiding van de Opendag van het
Cartesius Museum op 2 juni 2014.
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Nassim Taleb (De zwarte zwaan)
“Een samenleving die bestaat uit kleine
units is robuuster dan die door grote
molochen wordt gedomineerd.”
(FD 5/10/2013)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Actuele DIY-voorbeelden
• Artists run spaces, Urban Crafts Collectives, 3 D printing
• Zelf producerende en distribuerende muziekgroepen (via
internet)
• Nieuwe regionale geldeenheden (munten, punten, etc.)
• Buurtcollectieven tbv energieopwekking, stadslandbouw
• Repaircafe’s, buurtbibliotheken, DHZ eet- en klusgroepen
• Crowdfunding: zelffinanciering van (kunst)projecten
• Autonome jongerenfestivals
• Sharing auto’s, fietsers en vervoer op buurtniveau (DIY Mobility)
• ZZP-teams en voorzieningen voor ZZP’ers op basis van eigen
afspraken
• Familiestichtingen internationale samenwerking
• ‘Schrijf zelf een boek’, Straatnieuws
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
CREATIVE ECONOMY 3.0
(Unctad: een samengaan van creativiteit, technologie, onderwijs/onderzoek,
investeringen)
Creative Economy 1.0 tot 2000 Opkomst culturele en creatieve
industrieën
Creative Economy 2.0 vanaf 2000 Invloed digitalisering op en vanuit
culturele en creatieve industrieën
Creative Economy 3.0 vanaf 2010 invloed DIY op en vanuit culturele en
creatieve industrieën
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Wat is er gaande anno 2013/2014?
• Groeiend gat tussen bureaucratische overheid en MBAmanagement enerzijds en lokaal ondernemerschap anderzijds
• Groei nieuwe sociaal-culturele economie van onderop met accent
op duurzaamheid (CE 3.0)
• Heft in eigen hand nemen door nieuw maatschappelijk bewustzijn;
met opleiding/ervaring niet werkloos willen zijn
• Maatschappelijke creativiteit (gelinkt aan artistieke creativiteit)
zoekt nieuwe ontwerppraktijken
• Social media versterken zelfsturend organiseren
Maar ook:
• Wetenschap, onderwijs, politiek en media pakken nieuwe
signalen niet of nauwelijks op
…
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Wat is DIY?
• Praktijk: zelf ondernemend vormgeven van maatschappelijk
relevante gebeurtenissen op individueel, collectief en/of
buurtniveau - zonder (initiële) hulp van buitenaf
---------------------• Theory: de netwerkmaatschappij (Castells) breekt hierarchiën
af
• Geschiedenis: syndicalisme, boerencoöperaties,
arbeiderszelfbestuur
Plus:
• Politiek 2013: ‘Zelfredzaamheid in de participatiemaatschappij
bevorderen’ (VVD, PvdA)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Waarom is DIY van belang?
• Gevestigde systemen raken verstopt (overheid, financiën,
planning, kenniscreatie, kennisoverdracht, etc.)
• Systeemdoorbraken van onderop op basis van duurzaamheid
zorgen voor uitdagende perspectieven
• Groeiend bewustzijn van mensen leidt via internet wereldwijd
tot lokale actie
• DIY acties kunnen worden omgezet in nieuwe, meer humane
systemen.
…
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Geschiedenis:
• Syndicalisme (eigen lokale organisaties van productie
en distributie, opkomst 18e eeuw)
• Boerencoöperaties (zelforganisatie voor behalen van
schaalvoordelen, opkomst vanaf 2e helft 19e eeuw)
• arbeiderszelfbestuur (bedrijven worden bestuurd op
basis van arbeidersraden – Commune van Parijs 1871 )
• Provo (Amsterdam rond 1965) en krakersbeweging
in grote steden (rond 1980)
• Utopia (More, 1516), Small is Beautiful (Schumacher, 1973)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Wat is nieuw aan DIY anno
2013/2014?
• Koppeling aan duurzaamheid
• Maatschappelijke reactie op bureaucratische maakbaarheid en
Neo-liberaliteit
• Ook verouderde systemen hebben behoefte aan innovatie
(‘transitie’)
• Sociaal-creatieve invulling van het begrip ondernemerschap
(anders dan winstmaximalisatie)
• Culturele en Creatieve sectoren als DIY-vliegwiel
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Is de ‘participatiemaatschappij’
(VVD/PVDA) een DIY-ding?
Niet als bezuinigingsideologie
Wel als overheid haar eigen politiek duurzaam
verbindt met DIY-initiatieven en DIY-organisaties
(zoals sommige lokale bestuurders al laten zien)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Wat we weten:
• DIY is in het tweede decennium van de 21e eeuw door toedoen
van creatieven een maatschappelijk aantrekkelijk
organisatieconcept met historische wortels
• Groeiende stroom DIY-initiatieven, aandacht voor cases
• Transitie kan beïnvloed worden door DIY-acties
• Deelname aan DIY geeft persoonlijke, sociale en
maatschappelijke voldoening (autonomie)
• De geringe behoefte aan/ruimte voor reflectie bij betrokkenen,
het doen staat centraal
• DIY is een wereldwijde ontwikkeling
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Wat we nog NIET weten
• De (macro-economische) omvang van de DIY Creative
Economy 3.0 inclusief de Craft Economy (Tbilisi, 2013)
• Succescriteria DIY organisatievormen
• De werking van business models in de DIY economie
• De feitelijke doorwerking van de DIY Creative Economy 3.0
naar bestaande systemen
• Specifieke motieven van de initiatiefnemers
• De grootstedelijke werking van DIY in intercultureel
perspectief (gericht op sociale cohesie en talentontwikkeling,
vgl. ANATALAB A’dam 2030)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
De reflective practitioner als
onderzoeker
• Onderzoek noodzakelijk voor versterking DIY-CE 3.0
• Onverschilligheid t.o.v. reflectie moet verdwijnen
• DIY ook ontwikkelen in het doen van praktijkgericht onderzoek
• bruikbaar concept is de reflective practitioner van Schön en
Javris
• Behoefte aan nieuwe platforms voor DIY onderzoek
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
DIY: de noodzaak van action
research
• Wetenschappelijke DIY-kennis komt voort uit de praktijk
• Lokale kennis van DIY-professionals is cruciaal
• Onderzoekers dragen mede-verantwoordelijkheid voor DIYorganisatieontwikkeling
• Wetenschappelijke DIY-programma’s dienen onderdeel te zijn
van transitieprocessen (ontsluiting en onthechting van
bestaande NWO-circuits)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Is de NL-overheid DIY-proof?
Nee!
• NL overheid zit klem tussen top-down beheersing van de
samenleving en ideologie van zelfredzaamheid
• Overheid stimuleert geen bottom-up benaderingen in het
industriebeleid (‘topsectoren’)
• Overheidsnderzoek gaat uit naar wat werkt BINNEN systemen
maar niet naar het WAAROM SYSTEMEN NIET WERKEN en wat
alternatieven zijn (t.b.v. groene en duurzame economie).
• NL overheid werkt aan een ‘controle-samenleving’ en niet aan
‘samenleving-van-vrije-mensen’
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Cartesius Museum als DIY-case
(Opendag 2 juni 2014, www.cartesiusmuseum.org)
• Utrechts Cartesiusgebied als coördinatiemechanisme t.b.v.
innoveren, samenwerken en leren rond stedelijke dynamiek en
vernieuwende samenwerkingsvormen
• Maandelijkse Open Cartesiustafels als bron van informatie en
inspiratie t.b.v. ontwikkelen en afstemmen van activiteiten
• Het ‘wij’ ontstaat door De kracht van DOEN i.p.v. constructie. Plus:
kleine denk- en doeteams
• De kern: DIY-conservatoren (25 op afroep, 10 actief)
• Kenniscreatie via CAMU University (jaarlijks event, lezingen)
• Ook ‘doe- en leerstek’ voor bedrijfsondernemers en overheid
(Spoorzone Cartesius, Cartesius Garten)
• Traditionele stichtingsvormen als financieringsinstrument
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
DIY Critical Issues from the
underground
• DIY: Misplaatste romantiek in een steeds harder worden
wereld
• DIY wordt steeds meer ingekapseld door het kapitalistische
bedrijfsleven (DIY communities als marketing tool)
• DIY-zelfredzaamheid laten sociaal zwakke mensen aan hun lot
over
• DIY brengt amateurisme voort en levert verwatering op van
hoogwaardige professionele artisticiteit
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Toekomst?
• Gevestigde organisaties nemen DIY componenten over t.b.v.
eigen systemen
• Leegstand, afvalproducten en tweedehands goederen zorgen
voor een nieuwe DIY maakindustrie (creativiteit x goedkope
grondstoffen x goedkope lokaties)
• Enkele grote crises (Funkushima, bankencrisis, werkloosheid)
vooroorzaken radicale DIY-sprongen vooruit
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Stemmen uit de mainstream
• Edwin de Bree (Groei Coöperatie): Het is onvermijdelijk dat mensen
zelf de regie nemen. Waardecreatie vindt nu plaats door creativiteit en
oplossingen verzinnen. De werkverhoudingen uit het industriële tijdperk zijn
onhoudbaar (NRC/THEOPTIMIST 12/10/2013)
• Dominic Barton (topman McKinsey wereldwijd): We moeten het
kapitalistisch systeem herijken. (-) Ondernemers moeten hun
verantwoordelijkheid nemen (t.b.v. duurzaamheid, banen en sociale cohesie)
(NRC 7/9/2013)
• Robert Fransman (Holland Finance Centre): Economen (zeggen
leken) zitter er al meer dan vijf jaar naast. (-). Macro-economie is ook de studie
van het gedrag van allen. Andere disciplines moeten ook bijdragen (Volkskrant
14/9/2013)
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013
GIEP HAGOORT, ASOM, CAMU, ANATALAB, ISU, HKU/UU
Wat we hoorden. Wat we kunnen doen…
“Aan het begin van de 21e eeuw hoorden we: ‘De maatschappij
is af. Het kapitalisme heeft gezegenvierd. Het communisme
bleek een gevaarlijke utopie. De vrije markt is in de 21e eeuw
het meest effectieve ordeningsprincipe. De overheid moet op
afstand.’
Nu weten we dat het mythes zijn, soms ook halve waarheden
van hen die zichzelf verrijkten ten koste van anderen. Maar we
weten ook dat we nu zelf de kans hebben wereldwijd het
duurzame en humane alternatief van sociaal-creatief
ondernemerschap van onderop op te bouwen, als kern van de
Creatieve Economie 3.0.”
Giep Hagoort, cultureel ondernemer
DIY-Creative Economy 3.0/14 oktober 2013