Transcript powerpoint numismatiek no. 2

Numismatiek van de Oudheid II
Dr. Liesbeth Claes
1
Overzicht vorig college
•
•
•
•
1. Geld <-> Munt
2. De productie van munten
3. Muntpublicaties en -databanken
4. Verspreiding muntgebruik in M.Zeegebied
–
–
–
–
–
–
1: Lydische rijk
2: Perzen
3: Griekse Archaïsche tijd: Athena, Aegina, Korinthe; Z-Italië, Sicilië
4: Carthago
5: Etrurië
6: Griekse bonden (3de-2de eeuw vChr.)
2
De “Griekse” bondmunten
• Elke bond ‘koinon’ = muntslag
• De amphiktyoneia van Delphi
• De Achaeïsche bond
 standaard van Aegina
• De Chalkidische bond
• De Aitolische bond
 standaard van Euboia & Attica
3
Hellenistische vorsten
1) Macedonia ‘staatsmunten’
1) 5de-4de eeuw: zilveren munten volgens verschillende standaarden
2) Philippos II -> Thrakische Pangaion gebergte
1) Philippeioi stateres : goud
2) Zilver (12 = 1 goud)
3) Alexander de Grote
1) goud
2) tetradrachmen (10 = 1 goud)
3) Ook postuum verder uitgegeven
Stadsmunten blijven !
4
Hellenistische vorsten
• Makedonische diadochoi
5
Hellenistische vorsten
1. Lysimachos (305-281)
6
Hellenistische vorsten
2. Demetrios Poliorketes (306-283)
7
Hellenistische vorsten
3. Seleucus I Nicator (358 – 281)
8
Hellenistische vorsten
• Staatsmunten & stadsmunten & postume
Alexandermunten door elkaar in deze rijken
= economisch liberalisme
-> geen winst voor centraal bestuur
Extra voorbeeld: iemand te Seleucia moet voor een koe 4 tetradrachmes betalen, dan
mag hij dit te Seleucia doen met de som van 1 tetradrachme van Seleukos, 2
tetradrachmes van de stad Seleucia, en 1 postume Alexandertetradrachme uit
Athene, want alle hebben dezelfde waarde (~ want zelfde Attische muntstandaard,
dus elke tetradrachme is 19,42g zilver).
9
Hellenistische vorsten
4. Ptolemaios I Soter (305-283)
 standaard van Fenicië en Cyrene
10
Hellenistische vorsten
4. Ptolemaios I Soter (305-283)
Goud: trichryson en mnaieion
 Gesloten economisch systeem
Extra voorbeeld: Een Atheense toerist te Alexandria die een koe van 4 tetradrachmes
wil kopen, zal eerst zijn 4 Atheense tetradrachmes van elk 19,42g zilver moeten
omwisselen tegen 4 tetradrachmes van de Ptolemaische voet van 14g, en kan dan hij
de koe betalen met deze 4 Ptolemaische tetradrachmes. Hierbij leidt de Atheense
toerist een verlies van 4x 4,58g zilver, wat naar de Ptolemaische staatskas vloeit.
Later ook bronzen munten,
en inflatie van zilvergeld
11
Hellenistische vorsten
12
5.Romeinse munten
• Traditie Numa Pompilius
• Ramo Secco
• Aes Rude
• Griekse en Etruskische munten
13
 320 vC: Italiaanse traditie
Aes Signatum & Aes Grave
14
 Aes Signatum
15
 Aes Grave
= “As” = 324 gram = 1 libra = 1 Romeinse pond = I
16
 Aes Grave: waardetekens
•
•
•
•
•
•
•
•
•
III
II
I
S
°°°°
°°°
°°
°
ς
Tressis
Dupondius
As = 1 Rom. pond (324g)
Semis
Triens
Quadrans
Sextans
Uncia
Simuncia
17
 Aes Grave: van as tot simuncia
18
 Aes Grave: goden
•
•
•
•
•
•
I
S
°°°°
°°°
°°
°
As
Semis
Triens
Quadrans
Sextans
Uncia
-> Janus
-> Saturnus
-> Minerva
-> Hercules
-> Mercurius
-> Roma
19
 320 vC: Griekse traditie
• Brons
– ‘Litra’
– Napels -> Rome
– ROOMAIOON (Gr) of ROMANO(RVM) (lat)
20
 300 vC: Griekse traditie
• Zilver
– Napels
– ROOMAIOON (Gr) of ROMANO(RVM) (lat)
– ~ didrachme
21
 300 vC: Griekse traditie
• Zilver
– Napels -> Rome door Pyrrusoorlog (280-276 vC)
en ook Apulië en Sicilië
– ROMA
– didrachmes en quadrigati
= basismunt 2de Punische Oorlog
-> devalueert snel
22
 225 vC: Griekse traditie
• Goudstater
23
Introductie DENARIUS (211 vC)
• Crisis!
– As en quadrigatus devalueren
– 2de Punische oorlog => geldtekort
– Opgravingen te Morgatina (Sicilië) : 211 vC
– <-> Plinius, Naturalis historia, 33, 13, 42-47
• Denarius geïntroduceerd na Pyrrusoorlog: 269 vC
24
Denarius
= 10 assen = I x10 = X
= 92% zilver
- Geslagen
- Vast type
25
Denarius onderverdelingen
• Quinarius = ½ denarius = / of V
• Sestertius = ¼ denarius = IIS
26
Victoriati & Goudmunten
• 211-170 BC
• 72% zilver
• Jupiter – Victoria
- speciaal
- LX, XXXX, XX
27
Muntslagers: tresviri monetales
• IIIviri AAAFF
• = vigintisexviri (Cursus honorum)
• Tempel Juno Moneta
• Uitz. Aediles curules of EX SC
28
Muntmetalencrisis
• Denarius
– 157 BC: massale aanmunting van brons
– 141 BC: ontwaarding denarius
» Denarius = 16 asses (ipv 10 asses)
= 4 sestertii
• Brons inflatie -> sestertius standaard
• “Serrati”
29
Introductie Aureus
Sulla (dictator in 82 vC): 1 aureus = 25 denarii
30
Typologische evolutie denarius
• 211 vC:
• 179 vC:
31
Typologische evolutie denarius
Na 120 vC:
• Metullius Scipio
• Cassius Longinus - Lentulus
• Florus
• Titurius Sabinus
32
Typologische evolutie denarius
•
Meer en meer door generaals ‘imperatores’
-> Vooral buiten Rome bij slagveld
•
Bv: Sulla
•
Caesar
33
Typologische evolutie denarius
• Late-Republiek
– Caesar’s portret
-> Imperatores en generaals
* Brutus
* Sextus Pompeius
34
Typologische evolutie denarius
Imperatores en generaals
– Legermunt M.Antonius
– Triumviri
35
Romeinse keizertijd
• Keizer als autoriteit van de munt
-> in zijn naam en titels = muntlegende
-> voorzijde: zijn portret (of van familieleden)
-> achterzijde: de keizers zijn deugden, daden, ect
36
Romeinse keizertijd:
Aureus & Denarius
• Lyon = hoofdmuntplaats tot Claudius/Nero
• Rome = hoofdmuntplaats vanaf Claudius/Nero
tot 4de eeuw
• In Rome: muntverantwoordelijke
-> A rationibus,
-> vanaf Trajanus: Procurator Monetae
37
Romeinse keizertijd: brons
Sesterius, dupondius, as, en quandrans
- In autoriteit van keizer, in Rome geslagen
- Maar op achterzijde SC (of EX SC) => senaat als autoriteit?
• SC = eerder loyaliteitsteken bij invoering van nieuwe
bronslegeringen
* Sestertius & Dupondius (en semis) = messing (geel)
* As & Quadrans = koper (rood)
Keizerlijke munten (1ste-2de eeuw)
Denominaties:
- Aureus = 25 denarii = 100 sestertii
- Denarius = 4 sestertii = 8 dupondii
- Sestertius = 2 dupondii = 4 asses = 8 semisses
Romeinse keizertijd
• Constante devaluatie van de zilvermunt
– Augustus: 99,5-97%
– Nero: daalt ferm (90,3%), ook goudgehalte aureus daalt
-> Intrekking ‘oude’ munten’: Bv: Pompeii (79 na Chr)
– Domitianus: even terug omhoog
– Trajanus: constante verlaging
-> Intrekking van ‘oude’ munten (Dio 68,15,3)
Romeinse keizertijd
Introductie Antoninianus
Caracalla (AD 215):
zilverpercentage: 60 %
° Antoninianus = 2 denarii officiele waarde
= 1,5 denarii intristieke waarde
(kenmerk stralenkroon of maansikkel)
Romeinse keizertijd
Muntateliers buiten Rome
• Wellicht om
soldij voor
limessoldaten
• procurator
provinciae
Romeinse keizertijd:
Inflatie van de derde eeuw
• Denarius verdwijnt (wet van Gresham)
• Verdere devaluatie van Antoninianus
-> 3de eeuwse keizers: 40% -> <5%
-> Gouden munten verdwijnen
-> Bronzen munten zeldzaam, klein, licht gewicht,
meestal koper
Romeinse keizertijd
• ° Follis (nummus) = nieuwe bronsmunt
– Vanaf 295
– Groter dan vorige bronzen munten én qua stijl anders
• Verdere devaluatie van zilvermunt
-> Prijzenedict Diocletianus (301)
Romeinse keizertijd
-> Constantijn: New! Solidus & Argenteus
– Solidus = 60 aurei = 1000 denarii
– Solidus = ? nummi
– Follis (330-335)
- zonder portret keizer
- Personificaties van Roma en Constaninopolis
Romeinse munten opzoeken
Standaardcatalogus Republikeinse munten (aes
grave, signatum, asses)
= Roman Republican coinage
van Crawford [RRC]
University Library Study Area : CJ909 .C7 1975
Online book via Leidse catalogus
Romeinse munten opzoeken
Standaardcatalogi keizerrijk
a) Roman Imperial Coinage [RIC]
• University Library Study Area : CJ969 .R6 1923
b) Coins of the Roman Empire in the British
Museum [BMCRE]
• University Library Study Area: CJ969 .A4 1923
Munten beschrijven & determineren
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Autoriteit (authority)
Atelierplaats (Mint)
Datum van de emissie (Issue date)
Denominatie (denomination or metal)
Massa (gram) – Grootte (size in mm)
Stempelstand (dies axis in hours)
Voorzijde (Obverse): legend and image
Keerzijde (Reverse): legend and image
Catalogus (catalogue)
Muntpublicaties zoeken
Leidse bibliotheekcatalogus
- Gespecialiseerde boeken en artikelen
- Boeken over keizers, steden, ect
Library ‘donum’ American Numismatic Society, NY
• http://donum.numismatics.org/
49
Numismatische tijdschriften
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
American journal of numismatics (AJN)
Bollettino di numismatica (BNum)
Jahrbuch für Numismatik und Geldgeschichte (JNG)
Numismatica e antichità classiche (NAC)
Numismatic chronicle (NC)
Numismatic circular (NCirc)
Numismatische Zeitschrift (NZ)
Revue belge de numismatique et de sigillographie (RBN)
Rivista italiana di numismatica e scienze affini (RIN)
Revue numismatique (RN)
http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/revue/numi
• Schweizerische numismatische Rundschau = Revue suisse de
numismatique (SNR) http://www.numisuisse.ch/1597/77812.html
•  www.academia.edu
50
Databanken museumcollecties
Fritzwilliam Museum, University of Cambridge
http://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/opac/search/searchcm.html
British Museum, London
http://www.britishmuseum.org/research/search_the_collection_datab
ase.aspx
Münzkabinett, Berlin
http://www.smb.museum/ikmk/filter_timeline.php?lang=en
American Numismatic Society, New York
http://www.numismatics.org/Collections/CollectionDatabase
51
Databanken veilinghuizen
• Wildwinds: www.wildwinds.com
• Coin Archives: www.coinarchives.com
• Ancient Coin Search:
http://www.acsearch.info
52