Transcript Inleiding

Schoolverzuim
Achtergronden en belang van aanpak en preventie
prof drs Dolf van Veen
Schoolverzuim Werkconferentie voor ketenpartners
Den Haag, 1 oktober 2013
ministerie van Veiligheid en Justitie
Inleiding

Terugblik: veel gebeurd en veel veranderd





Wet- en regelgeving terzake schoolverzuim, zorgstructuur, stelsels e.d.
Aandacht voor 16plus/MBO
Goede handleidingen voor strafrechterlijke aanpak schoolverzuim, het
Raadsonderzoek en de methode van de jeugdreclassering (maar ook
schoolziekteverzuim)
Continuïteit: achterliggende problematiek van jongeren en
hardnekkige vraagstukken terzake preventie en aanpak
Nieuwe uitdagingen



Passend onderwijs/samenwerkingsverbanden (geen thuiszitters en
continuüm van zorg!)
Schaarste en inrichting (basis)infrastructuur voor ondersteuning
Bestuurlijke samenwerking lokaal (OOGO, gemeenten/schoolbesturen)
in relatie tot Ketenwerkproces Schoolverzuim
Inleiding

Conferentiefolder zegt het goed:







samen beter, beter samen
snelle en adequate aanpak
niet laten escaleren met kans op uitval, overlast en
delinquentie/crimineel gedrag
focus op vroege en tijdige inzet van hulp en zorg in vrijwillig kader,
gedwongen kader (civiel en/of straf) in uiterste geval
bewustwording en inzicht in de problematiek en oplossingsrichtingen,
investeren in regionale netwerk van ketenpartners, en kwaliteit van het
ketenproces
(Te) hooggespannen verwachtingen in tijden van krimp,
transities en reorganisaties?
Inspiratie, spoorzoeken, stappen vooruit .....
Inleiding

Initiatief Raad voor de Kinderbescherming i.s.m









OCW
Veiligheid en Justitie
Openbaar Ministerie
Ingrado
Halt
Jeugdreclassering
Jeugdzorgaanbieders
Onderwijsveld, scholen en raden (mbo, vo en po)
Wethouders onderwijs en jeugd(zorg) van G32-gemeenten
Inleiding



30 minuten, een decor voor overige bijdragen: keuzen,
te veel om te bespreken (pedagogisch)
Schoolverzuim, maar ook .. leerlingen/studenten die al
vroeg op school zijn en laat naar huis gaan
Schoolverzuim: veel stabiele vraagstukken (1996-2013)






Reden van verzuim achterhalen, goede diagnostiek
Aanspreken en activeren sociale/professionele steun
Aandacht voor uitvalprocessen en bevorderen studiesucces
Herbergzame scholen en engagement
Samenwerken met ouders/verzorgers/(gezins)voogden
Terugplaatsen en reïntegratietrajecten
Inleiding
Mijn betrokkenheid








Focus op jongeren die hun rug naar de school hebben en
(dreigende) schooluitvallers (incl rebound in VO en MBO)
Belang van onderwijs voor kinderen in JJI en de
(gespecialiseerde) jeugdzorg
Onderzoek en G4-beleid rond schoolverzuim, deelname PUL
Speciale aandacht voor thuiszitters en de rol van onderwijs bij
reïntegratietrajecten (arbeid/jeugdzorg)
Gedragsprogramma’s in het onderwijs en aandacht voor goed
klassenmanagement (omgaan met verschillen)
Ontwikkelen van de zorgstructuur in het onderwijs
(samenwerken onderwijs en jeugdzorg, ZAT/zorgteams)
Afstemming ZAT, CJG en veiligheidshuizen
Samenhang onderwijs en jeugdprogramma’s van ministeries en
VNG
Bij de les blijven (1996-2000)







Frequentie en aard schoolverzuim in Amsterdam
Registratie en definities
School routines op orde (signalering/registratie, afhandeling,
oudercontact, zorgstructuur, partners lpa, politie,
hulpverlening e.d.)
Belang van goede diagnostiek en relatie met leerlingenzorg
Kwaliteitsverbetering schoolklimaat
Vroegsignalering en aanpak ziekteverzuim
Verbeteren ondersteuningssysteem en invoering Zorg- en
adviesteams/JAT’s
Inleiding
Start interdepartementale werkgroep schoolverzuim – okt 2007


Verschillende onderzoeken van het afgelopen jaar laten zien dat de samenwerking tussen
ketenpartners en de ontwikkeling in de uitvoeringspraktijk in de verzuimketen achterblijft bij de
verwachtingen.
Verkennend onderzoek van de Inspectie van het Onderwijs (oktober 2006) naar meldgedrag
van VO scholen en BVE instellingen geeft het volgende aan.







Gebrekkige sturing en control binnen scholen van VSV-beleid tot in de klas
Slecht ontwikkelde resultaatgerichtheid
Gebrekkig gevoel voor ketenverantwoordelijkheid
Onderzoek van Regioplan (november 2006) schetst een beeld dat de handhaving van de
leerplichtwet en de rmc-functie zodanig verschillend wordt ingezet door gemeenten dat
effectiviteit van handhaving niet te duiden is. Uit dit onderzoek blijkt tevens dat melding en
registratie van scholen en gemeenten een probleem vormt.
Het rapport ‘Integrale aanpak schoolverzuim’ van Het Portaal (maart 2007) geeft een overzicht
van de knelpunten per ketenpartner en van de gehele regie in de verzuimketen. Naar
aanleiding van dit rapport heeft de Tweede Kamer de minister van Justitie en de
staatssecretaris van Onderwijs ontboden voor een Algemeen Overleg.
Vervolgonderzoek door OCW (2007) bij scholen en instellingen naar cultuur, structuur en
proces van melden van verzuim is door de accountantsdienst van OCW en de
onderwijsinspectie uitgevoerd. Resultaten zijn zorgwekkend.
Het rapport ‘Evaluatie justitiële interventies schoolverzuim’ van het ministerie van Justitie laat
zien dat bestaande justitiële interventies onvoldoende blijken te helpen om het spijbelen van
leerlingen tegen te gaan.
Kennisbasis gegroeid (2013)




Minimaal 30% van alle jeugdreclasseringszaken betreft
schoolverzuimzaken (begeleiding opgelegd a.g.v. overtreding
Leerplichtwet)
Bij spijbelaars meer dan bij jongeren die andere strafbare feiten
plegen vaker (veel) meer zorgen op alle leefgebieden (WODC,
2009)
Risicocomponenten (statisch) bijv. Politie/Justitiecontacten,
GGZ-contacten (beide 31%), gescheiden ouders 43% en
(dynamisch) oppositioneel opstandig gedrag,
aandachtsproblemen en impulsief gedrag (resp. 55, 35, 25%)
Beter beeld van beschermende factoren
Kennisbasis

Recent onderzoek Myrthe van Veldhuizen drie
groepen schoolverzuimers:



De delictgroep, die ook andere delicten heeft gepleegd
(leeftijdsgebonden antisociaal gedrag, meer externaliserend)
Pure schoolverzuimgroep, geen andere delicten en geen
beschermingsonderzoek voorafgaande aan overtreding
(minder gedragsproblemen, eenzamer en meer
internaliserende problemen)
Civiele groep, bij wie al voor verzuim een
beschermingsonderzoek heeft plaatsgevonden (grootste en
ernstigste problematiek op alle gebieden, jonge leeftijd, ook
brussen, externaliserend en internaliserend)
Kennisbasis
Gegevens Raad van de Kinderbescherming 2013
Basisonderzoek
Leeftijd
Aantal zaken
12
4
13
27
14
85
15
170
16
235
17
295
18
52
19
11
879
Percentage
0,5%
3,1%
9,7%
19,3%
26,7%
33,6%
5,9%
1,3%
100,0%
Kennisbasis
Gegevens Raad van de Kinderbescherming 2013
Onderzoek schoolverzuim
Leeftijd
Aantal zaken
Percentage
12
26
1,0%
13
82
3,2%
14
266
10,5%
15
491
19,4%
16
686
27,1%
17
836
33,0%
18
140
5,5%
19
7
0,3%
2535
100,0%
Kennisbasis onderwijsveld




Kwetsbare en suboptimale infrastructuur (schaarste,
kwaliteitsvragen, stagnatie doorontwikkeling), ook mbt
coördinatie van ondersteuning (lead professional)
Wisselend beeld kwaliteit van de leerlingbegeleiding
(mentoraat, relaties/interacties)
Meer kennis van vraagstukken van leerlingen en hun
context: ondersteuningsbehoeften, balans tussen
achterstanden inhalen, stimuleren en verrijken,
ondersteuning en zorg
School is beschermende factor maar ook risicofactor!
Ervaringsbasis onderwijs


Goede voorbeelden overal beschikbaar qua
schoolklimaat, pedagogische relaties, positief gedrag,
ontwikkelingsstimulering, doorbreken van toeristen in
de klas (brede school/multi-service school cruciaal) en
toewerken naar commitments/participatie, duidelijk
beroepsbeeld e.d.
Kenmerken van kwaliteit in het primair proces bekend
(relatie/herbergzaam klimaat, aanpak barriers to
learning & development, zelfverantwoordelijkheid en
sociale/professionele steun waar nodig), flexibiliteit,
niet te veel bypasses, continuïteit en advocacy
Ervaringsbasis breder


Belang van een slagvaardige zorgstructuur (ZAT, CJG en
Casusoverleg) en samenwerkingsrelaties daarbinnen,
zie ook ketenwerkproces en andere handleidingen
Geen magic bullit, wel: belang van inzet op
infrastructuur, routines, kwaliteit (onderwijs- en
jeugd)zorg, bevorderen positief gedrag (appreciative
inquiry) en binding/commitments
Kennisbasis
Voorspellers van laag en hoog verzuimers
1. Students’ school perceptions: Absentees are less likely to
perceive school favorably
2. Perception of parental discipline: Absentees perceive discipline
as lax or inconsistent
3. Parents’ control: Absentees believe parents are attempting to
exert more control over them
4. Students’ academic self-concept: Absentees feel inferior
academically
5. Perceived family conflict: Absentees experience family conflict
6. Social competence in class: Absentees are less likely to feel
socially competent in class
Kennisbasis
Percepties/oordelen chronisch spijbelaars en vsv-ers








Viewed classes as boring, irrelevant, and a waste of time
Did not have positive relationships with teachers
Did not have positive relationships with other students
Was suspended too often
Did not feel safe at school
Could not keep up with schoolwork or was failing (and
there were no timely interventions)
Found classes not challenging enough (worksheets and
reading with lectures were the predominant activities), and
students can miss class days and still receive credit
Couldn’t work and go to school at the same time
Opdrachten


Aanpak hardnekkige vraagstukken
Uitdagingen in de komende jaren



Eerdere signalering, activering en steun
Beter repertoire (beïnvloeding) en samenwerking
Belang van sterke regionale visie en uitvoeringspraktijk
met bestuurlijke rugdekking op zowel preventieve
terrein/vrijwillig kader als in gedwongen kader
Gedragsvraagstukken in het onderwijs







*
Van reactief na pro-actief: preventie!
Aansluiten bij leer- en (bredere) leefomgeving
Van uitstoting/export naar speciaal onderwijs/zorg naar
inclusievere leeromgevingen in regulier onderwijs
Van pathologie/stoornissen naar ‘additional support needs’
Van specialistenmodel naar de leerkracht centraal en
participatie van leerlingen/studenten en ouders
Benutting individuele en sociale/professionele hulpbronnen
Samenwerking (speciaal) onderwijs, jeugdzorg, arbeidsmarkt en
bedrijfsleven
D. van Veen (2013), Passend onderwijs en omgaan met gedragsvraagstukken van
leerlingen. Zwolle: Hogeschool Windesheim.
Knelpunten in beleids- en uitvoeringspraktijk




samenwerking met instellingen op het gebied van welzijn,
educatie, gezondheidszorg, veiligheid, arbeid en jeugdzorg is
suboptimaal en kwetsbaar (ook relatie met gemeenten )
de correctie op een infrastructuur met diverse niveaus/lijnen,
in onderscheiden sectoren, met specialisten aan de top en
een praktijk van indicaties en verwijzen en getrapte ketenzorg
blijkt ingewikkeld, maar er zijn vele goede voorbeelden
aanvullend werken op de leerlingenzorg en het outreachend,
schoolnabij inzetten van functies komen langzaam op gang,
net als combinatieprogramma’s van onderwijs en zorg
Samenwerken bij reïntegratieprogramma’s en voor
bijzondere doelgroepen (reclassering/jeugdzorg, (speciaal)
onderwijs, arbeid en bedrijfsleven)
Kernpunten in beleids- en uitvoeringspraktijk





Het onderwijs kan het niet alleen: sociale en professionele
hulpbronnen benutten (ouders/bredere omgeving, jeugdzorg,
arbeidsmarkt, politie/Justitie) binnen regionaal kader
Versterken van de frontlinie van opvoeding en onderwijs en dring
de projectencultuur verder terug: definieer de basisinfrastructuur
met bestuurlijke rugdekking! Ontwikkel werkrelaties met
(nieuwe) samenwerkingsverbanden in het onderwijs
Voorkom fragmentatie, bevorder een geïntegreerde aanpak
vanuit de veiligheids- en jeugdzorgsector met onderwijs en de
arbeidsmarkt/bedrijfsleven/reïntegratie-initiatieven
Hoogwaardige diagnostiek t.b.v. functionele analyse van gedrag
(ook instandhouding ervan) en mogelijkheden voor beïnvloeding
Verdere ontwikkeling repertoire (programma’s en begeleiding)
.. Inspirerende samenwerkingspraktijken
Buitenland

Social Exclusion Unit’s report ‘A Better Education for Children
in Care’ (2003) identificeerde 5 redenen waarom LAC in het
onderwijs onderpresteren:






“their lives are characterised by instability
they spend too much time out of school
they do not have sufficient help with their education if they fall behind
primary carers are not expected or equipped to provide sufficient
support and encouragement for learning and development, ; and
they have unmet emotional, mental and physical health needs that
impact on their education”
Om dit vraagstuk aan te pakken is een uitgebreid
instrumentarium ontworpen en niet-vrijblijvend ingevoerd.
Inspirerende samenwerkingspraktijken
Buitenland
Promoting the Educational Achievement of Looked After
Children; Statutory Guidance for Local Authorities (2010)


“(..) local authorities .. should demonstrate the strongest commitment to
helping every child they look after, wherever the child is placed, to
achieve the highest educational standards he or she possibly can. This
includes supporting their aspirations to achieve in further and higher
education.” (2010, p.3)
“Every school has a nominated teacher to represent the interests of
looked after children in that school. The designated teacher will act as an
advocate for the children, ensure the school has proper arrangements in
place and work with the pupil, carer and social worker to make sure the
child has a good quality Personal Education Plan.”
Inspirerende samenwerkingspraktijken
Buitenland

Promoting the Educational Achievement of Looked After
Children; Statutory Guidance for Local Authorities (2010)
Instrumentarium definieert







taken en verantwoordelijkheden van gemeenten, schoolbesturen
en professionals
benodigde informatie en competenties om ontwikkeling en leren te
ondersteunen
voorziet in passende professionalisering
dwingt tot overleg met en participatie van jeugdigen en hun ouders
benoemt extra ondersteunende acties zoals huiswerkbegeleiding,
toegang tot naschoolse activiteiten, GGz-ondersteuning
heeft oog voor transitie naar vervolgonderwijs en werk, en
borging van verantwoordelijkheden en afspraken, verantwoording
en toezicht/monitoring.
Dank voor uw aandacht en veel succes!
Nadere informatie?
Prof drs Dolf van Veen
Nederlands Centrum Onderwijs en Jeugdzorg
[email protected]
www.ncoj.nl