Transcript ASS bij volwassenen

ASS bij volwassenen
(hoe herken ik een autist?)
ASS bij volwassenen
Overzicht
- Introductie
- DSM-classificatie vanaf 1980
- DSM-5, 2013/2015
- Wat ìs ASS eigenlijk?
- Enkele opmerkingen over ASS
- ASS versus persoonlijkheidsstoornissen
- ASS in Nijmegen e.o.
- Werkwijze
- Grapje
ASS bij volwassenen
Introductie
-’Schat, het is de komende tijd erg druk op het werk. Ik denk niet
dat ik er bij kan zijn met de bevalling’.
-’Vroeger dacht ik dat het belangrijk was om vrienden te hebben. Op
een cursus leerde ik dat echte vriendschap zeldzaam is. Had ik dat
maar eerder geweten, dat had me veel moeite gescheeld’.
-’Als er iemand huilt, ga ik meestal praten. Het huilen houdt dan op.
dat zie je vaak, dat lucht op voor die mensen’.
-’Mijn vrouw verandert telkens van alles in huis. Ze zet de bank op
allerlei plaatsen neer, maar hij komt altijd weer terug op de beginplek. Dan zeg ik: als we het middenstuk nou kunnen overslaan’.
-’Ik begrijp niet wat mensen elkaar zonder woorden kunnen zeggen’.
-’Ik ben iemand van weinig woorden, ik verzamel ze tot ik iets heb
wat echt zinvol is’.
ASS bij volwassenen
DSM-classificatie vanaf 1980
1980, DSM-III:
1987, DSM-III-R:
1994, DSM-IV:
2013/2015, DSM-5:
Infantiel Autisme
Autistische Stoornis
Autistische stoornis, Stoornis van
Asperger, PDD-NOS
Autismespectrumstoornis
De huidige classificatie (DSM-IV) omvat aspecten van 3 domeinen:
- kwalitatieve beperkingen in de sociale interactie (bv. gebrek
aan wederkerigheid);
- kwalitatieve beperkingen in de communicatie (bv. achterstand
in de spraak/taalontwikkeling);
- beperkte patronen van gedrag en belangstelling (bv.
preoccupaties)
Kritiek:
- indeling is niet erg betrouwbaar, criteria zijn te vaag;
- innerlijke tegenstrijdigheden;
- indeling zegt weinig over de ernst van de stoornis.
ASS bij volwassenen
2013/2015: DSM-5 (www.dsm5.org)
Samenvoeging tot één classificatie: Autismespectrumstoornis.
A. beperkingen in de interactie en communicatie(bv. tekort aan
wederkerigheid)
B. beperkte patronen van gedrag en belangstelling (bv. rigide
routines)
C. symptomen dienen al in vroege jeugd aanwezig te zijn
(eventueel pas later 'fully manifest')
D. de symptomen beperken het dagelijks leven.
Toevoeging van 3 niveaus van ernst van de stoornis:
niveau 1 vereist "support"
niveau 2 vereist "substantial support"
niveau 3 vereist "very substantial support"
ASS bij volwassenen
Wat ìs ASS eigenlijk?
Tja, dat weten we niet precies…. Maar ASS kan wel beschreven
worden: op neurobiologisch , cognitief en gedragsniveau.
- Neurobiologisch niveau (genotype): ASS is een aangeboren stoornis
in de hersenen. Het gaat om een genetische (pre)dispositie.
- Cognitief niveau: ASS is een stoornis in de informatieverwerking.
Voer voor psychologen: testonderzoek betreffende de cognitieve
stijlkenmerken die je zo vaak ziet bij mensen met ASS: beperkingen
van de ToM, beperkingen van de Centrale Coherentie (CC),
beperkingen van de Executieve Functies (EF).
- Gedragsniveau (fenotype). Dit is het niveau van de DSMclassificatie.
ASS bij volwassenen
Enkele opmerkingen over ASS
- Chronische stoornis? Ja, maar ook mensen met ASS kunnen
veranderen.
- Dimensioneel: ja!
- Aangeboren: 35 tot 60% is erfelijk bepaald?
- Mannenkwaal: verhouding man/vrouw = 4/1.
- Interactie met omgeving: van heel groot belang.
- As I of as II? Verzekeringsredenen.
- Prevalentie: 0,6-1% (vgl. Schizofrenie: 0,5%).
- Behandeling: niet evidence based, wel zinvol.
ASS bij volwassenen
Chronische stoornis
Ja, ‘de uitingsvorm kan wisselen in de loop van iemands leven,
de kern van de problematiek is blijvend’.
Klopt wel, maar toch niet helemaal:
- aanpassing, camouflage
- ook ASS-ers zijn leerbaar, via zgn. cognitieve omweg
- spiegelneuronenderzoek
Soms een stoornis, soms een ander persoonstype.
ASS bij volwassenen
Dimensioneel
Autisme is een dimensioneel ipv. categoriaal verschijnsel
- de classificatie is digitaal, het verschijnsel niet
- (bijna) iedereen heeft wel autistische trekken
- in de (ambulante) volwassenenzorg zie je vooral de lichte en
twijfelgevallen
- autisme is menselijk gedrag
ASS bij volwassenen
Aangeboren
- 35 tot 60% is aangeboren?
- Concordantie bij eeneiige tweelingen is 70% (dus niet 100%)
- Onderzoek naar grote aantallen personen met ASS (Silicon
Valley, Eindhoven) lijkt ook naar erfelijkheid te verwijzen
- Vaak een ‘schaduw van de problematiek’ (ASS-aspecten) bij
ouders, broers, zussen
- Bekende stroom aanmeldingen vanuit jeugdzorg naar
volwassenenzorg
ASS bij volwassenen
mannenkwaal
Verhouding man/vrouw is 4/1.
- ook gewone mannen zijn autistischer dan vrouwen
- mogelijk onderdiagnostiek bij vrouwen
ASS bij volwassenen
Interactie met omgeving
Van het grootse belang (net als bij alle andere problematieken)!
- autismevriendelijke omgeving / in de problemen komen tgv.
veranderde situatie
- aanmeldingenstroom in Oost-Duitsland na 1989
- omgekeerd: pseudo-autisme van de Roemeense weeskinderen
ASS bij volwassenen
As I of As II?
- Autisme is ‘eigenlijk’ een As II-stoornis, maar is om
verzekeringstechnische redenen op As I geplaatst
- Veel ASS-ers voldoen ook aan een persoonlijkheidsstoornis
- Classificatie van èn ASS èn persoonlijkheidsstoornis komt veel
voor en zorgt vaak voor verwarring
ASS bij volwassenen
ASS of persoonlijkheidsstoornis?
- ASS is meer erfelijk bepaald dan PS
- Met ASS wordt je geboren, PS vanaf adolescentie of vroege
volwassenheid (ontwikkelingsanamnese kan doorslag geven)
- Bij PS meer dynamiek, de problematiek is het resultaat van
o.a. angst, afweer, aanleg, ervaringen. Bij ASS vaak minder
interactie-dynamiek (weinig contactgroei)
- Onderscheid is soms erg lastig, ASS is zo’n breed begrip
ASS bij volwassenen
Cluster A Persoonlijkheidsstoornissen (PS)
Schizoïde PS
- heel veel overlap met ASS, ook deficitmodel, aangeboren
- opmerking Lorna Wing: behandelaarsvariabele
Schizotypische PS
- ook nogal wat overlap: sociale teruggetrokkenheid,
communicatief vreemd
- Mogelijk verschil: de enigszins psychotische vervormingen
(betrekkingsideeën, magisch denken) zie je niet zo bij ASS
(psychotische ontregeling bij ASS meestal tgv. overprikkeling)
ASS bij volwassenen
Cluster B Persoonlijkheidsstoornissen (PS)
Antisociale PS
- overlap met ASS qua (gebrek aan) empathie en
inlevingsvermogen
- verschil: bij ASS niet vanuit persoonlijk gewin, maar vanuit
gebrekkige ToM (eenpersoons model)
- oneerlijkheid hoort bij antisociaal, bij ASS vaak onvermogen
tot oneerlijkheid
Borderline PS
- weinig overlap, foute diagnose tgv. kookboekdiagnostiek
- regelmatig voorkomende match: ASS-man met BPS-vrouw
ASS bij volwassenen
Cluster B PS, vervolg
Theatrale PS
- erg ver verwijderd van ASS, het ‘spelen’ met emoties, uiterlijk,
aandacht past niet goed bij ASS
Narcistische PS
- nogal wat overlap: gebrek aan empathie en het exploiteren cq.
functioneel gebruik maken van anderen
- verschil: bij PS heeft het narcisme te maken met iemands
grootheidsgevoelens (opgeblazen gevoel van eigen
belangrijkheid). Het ‘narcisme’ van ASS betreft het
onvermogen/beperking om zich in anderen te verplaatsen
(slechte ToM, eenpersoons model)
ASS bij volwassenen
Cluster C Persoonlijkheidstoornissen (PS)
Ontwijkende PS
- mogelijke overlap: vermijding van contacten. Bij ASS niet
zozeer geremdheid of angst, maar ‘kwalitatieve’ beperking,
vaak geen of weinig behoefte aan anderen
Afhankelijke PS
- afhankelijkheid als behoefte (PS) of functioneel/hulpego (ASS)
Obsessieve-compulsieve PS
- veel mogelijke overlap qua symptomen (regels, details,
rigiditeit)
- maar bij PS geen contactstoornis (wel ToM) en vaak meer
fluctuatie in de symptomen
- bij ASS zijn de symptomen vaak egosyntoon (geen afweer,
maar ‘beperkte patronen van gedrag’). Slechtere prognose en
medicatie helpt minder.
ASS bij volwassenen
Prevalentie
Steeds meer!
- oud onderzoek: 0,05%, nu al 0,6 tot 1,16% (vgl. schizofrenie:
0,5%)
- criteria zijn verruimd, mn. vanaf 1994 (St van Asperger en
PDD-NOS)
- toename van kennis, maar ook overdiagnostiek tgv.
voorzieningen op grond van de diagnose
- steeds groter belang van sociale interactie in onze
(prikkelrijke) samenleving
ASS bij volwassenen
Behandeling
- Geen evidence based behandeling, wel algemeen stellige
indruk dat vroege onderkenning en adequate begeleiding helpt
- Behandeling start vaak met psycho educatie, doel: vertrouwd
raken met eigen autistische aspecten en er zo optimaal
mogelijk mee omgaan; je eigen autisme leren managen
- Bijna altijd wordt de familie erbij betrokken (autisme heb je
niet alleen)
- Relatietherapie, psychotherapie (eerder gedragstherapie/CGT
dan psychoanalytische therapie), begeleiding, coaching,
aansturing, sociale vaardigheidstraining
ASS bij volwassenen
ASS in Nijmegen e.o.
- UMC, LKH, MEE, RIBW, vrijgevestigden, CPG/Amarus, Autitude,
Stumass, Refrisk, allerlei bureaus t.b.v. coaching, begeleiding, etc.
- Samenwerkingsverband Autisme Gelderland (SAG) is de
overkoepeling van de instellingen. Zie www.autismegelderland.nl. maandelijks kernteam voor hopeloze gevallen
- lange wachtlijsten bij de GGZ-instellingen, veel afwijzingen bij
aanvragen van PGB/ZIN
ASS bij volwassenen
(Mijn) werkwijze
- Enkele intakegesprekken met betrokkene en omgeving (autisme heb
je niet alleen).
- Ontwikkelingsanamnese.
- Vragenlijsten: AQ-Nl, ATG-lijst, DSM-interview ASS.
- Voldoende gegevens om conclusie te trekken? Anders P.O., ADOS,
jeugdmateriaal, gesprek met vrienden, kinderen, hulpverleners etc.
- Doel: gezamenlijk gedragen conclusie.
- Serieus overleg m.b.t. of en hoe verder, bijv. psycho-educatie(groep)
(doel: vertrouwd raken met eigen autistische aspecten en er zo optimaal
mogelijk mee omgaan), ToM training, contact studiedecaan,
arbeidstraject, CGT, echtpaartherapie.
- Zorgdragen voor feitelijke verwijzing.
- Brief met onderbouwde conclusie, sterkte-zwaktebeschrijving, DSMclassificatie, verdere plannen en aanbevelingen.
ASS bij volwassenen
zomertijd/wintertijd
v
ASS bij volwassenen
Vragen?
Kees Adriaanse, klinisch psycholoog/psychotherapeut
[email protected]
[email protected]