Model stanów ja
Download
Report
Transcript Model stanów ja
ANALIZA TRANSAKCYJNA - Eric Berne
(wg. Stewart i Vann Joines – tłumaczenie i opracowanie A. Suchańska)
Kluczowe zagadnienia
1. Model stanów ja
Stan ja to spójny zbiór zachowań, myśli i uczuć, indywidualny sposób
ekspresji jakiegoś aspektu naszej osobowości w konkretnej sytuacji.
Analiza osobowości za pomocą stanów Ja nosi nazwę analizy
strukturalnej.
2. Transakcje, znaki rozpoznania, strukturalizacja czasu
Wymiana komunikatów między ludźmi nazywana jest transakcją Kiedy
dokonujemy ze sobą transakcji, ja sygnalizuję, że dostrzegam ciebie, a
ty to rozpoznanie odwzajemniasz. W języku AT wszelki akt kontaktu z
sobą i z innym nazywany jest znakiem rozpoznania.
Ludzie potrzebują znaków rozpoznania, by utrzymać fizyczny i
psychiczny dobrostan. Wymieniając transakcje w grupach albo w
parach, w różny sposób wykorzystują dostępny im czas. Sposoby
strukturalizowania czasu mogą być nazwane i zanalizowane.
3. Skrypt życiowy. Nieświadoma historia życia nazywana jest w AT
skryptem życiowym.
4. Nierozpoznania, redefinicje, symbioza, pasywność.
Gdy bez świadomej intencji, wymazujemy te fragmenty sytuacji, które
nie zgadzają się z naszym skryptem stosujemy nierozpoznanie.
Zniekształcanie postrzeganej rzeczywistości tak, by odpowiadało
ono naszemu skryptowi nazywamy redefiniowaniem rzeczywistości.
Gdy dwie osoby funkcjonują tak, jakby miały tylko trzy, zamiast sześciu
dostępnych stanów ja ich relacja nazywana jest symbiozą.
Wskutek nierozpoznania pozostają często pasywne, wobec choroby,
cierpienia lub innego problemu.
5. Emocje skryptowe, talony, gry
Pod presją utraty akceptacji i miłości rodziców stopniowo uczymy się
wyrażać, a w konsekwencji i odczuwać jedynie aprobowane przez nich
emocje. Te nieautentyczne emocje nazywamy emocjami skryptowymi
Jeśli doświadczając emocji skryptowej, blokujemy jej ekspresję, by wyrazić
ją później ze zdwojoną siłą, to mówiąc językiem supermarketów
„kolekcjonujemy talon”.
Gra psychologiczna stanowi powtarzalną sekwencję transakcji, po których
obie strony doświadczają skryptowego uczucia zakłócającego (inaczej:
„pasożytniczego”).
MODELE STANÓW JA
• Model strukturalny określa co (jaki zapis) i skąd zawiera się w każdym
stanie.
Modele strukturalne I i II rzędu
R3
D3
Dz3
Analiza funkcjonalna stanów ja
Model funkcjonalny wprowadza podział stanów ja, by
pokazać sposoby ich ekspresji i stosowania.
Rodzic
Normatywny
Rodzic
Opiekuńczy
Dorosły
Dziecko
przystosowane
(bunt/uległość)
Dziecko
naturalne
Analiza transakcji
Transakcje proste
Jeżeli odpowiedź osoby B wychodzi ze stanu Ja, do którego
nadawca A ją skierował i jest adresowana do tego samego stanu
Ja, z którego nadawca A ją wysłał - mówimy o transakcji prostej
Transakcja prosta (typ I)
A: „O czym myślisz?” (D-D)
B: „Myślę, co jeszcze mam
do zrobienia na jutro” (D-D)
Transakcja prosta typ II
A:”Zadbaj
o
siebie,
wyglądasz mizernie ” (R-Dz)
B:„Dobrze, położę
wcześniej” (Dz-R)
się
Transakcje skrzyżowane
• Jeżeli reakcja osoby B na bodziec nie pochodzi z tego stanu
JA, do którego wysłała ją osoba A mówimy o transakcji
skrzyżowanej.
Transakcja skrzyżowana I typu:
Osoba A: „Kiedy
formalności?” (D-D)
wypełni
pan
Osoba B: „To nie Pani sprawa”
(odbiorca Dz-R)
Transakcja skrzyżowana II typu:
A: „Przemyślałem całą sprawę. Możemy pojechać na
te wakacje.(D-D)
B: „Czy nie uważasz, że dzieci nie mogą zostać
same?(R-R)
lub: „Ze też ty nigdy nie pomyślisz o dzieciach” (R-Dz)
Transakcje ukryte (z podwójnym dnem):
Poziom I społeczny (jawny)
Osoba A: „Nie mogę niestety przyjść
dziś na zebranie”. (D-D)
osoba B: „Szkoda, ostatnio coś ci też
wypadło (D-D)
Poziom II-psychologiczny (niejawny)
Osoba A: „Nie chcę być na tym
nudnym zebraniu” (Dz-Dz)
Osoba B: „Znów się jej uda”
(odbiorca Dz-Dz)
Transakcje ukryte tzw. kątowe
Może być początkiem gry lub próbą manipulacji. W wymianie biorą udział
tylko 3 stany Ja. Na poziomie jawnym, społecznym bodziec jest kierowany
do innego stanu Ja niż na poziomie psychologicznym. Natomiast odpowiedź
nie płynie ze stanu Ja, do którego był jawnie kierowany bodziec, lecz ze
stanu Ja, do którego był kierowany bodziec w płaszczyźnie psychologicznej
Poziom I społeczny (jawny)
Osoba A: „Wczoraj przegrałem całą
pensję w zakładach!” (D-D)
Poziom II psychologiczny (niejawny)
„Powiedz, że to nic takiego” (Dz-R)
Poziom I społeczny (jawny)
osoba B: „trochę szaleństwa nie
zaszkodzi” (R-Dz)
Znaki rozpoznania
Odpowiedzią na potrzebę stymulacji psychologicznej i
struktury są formy:
1. Sygnalizowania uwagi i stosunku do drugiego
człowieka czyli „znaki rozpoznania”
2. Strukturalizowania czasu
Ad 1. Znaki rozpoznania mogą mieć charakter:
Warunkowy /bezwarunkowy oraz pozytywny/negatywny
Indywidualne zapotrzebowanie na tego rodzaju
stymulację człowiek reguluje poprzez 4 formy
wymiany znaków rozpoznania: Dawanie,
Przyjmowanie, Proszenie, Odmowę.
Kontrola indywidualnego bilansu znaków rozpoznania
+
Daję
Proszę
Przyjmuję
Odmawiam
_
Strukturalizacja czasu
1. WYCOFANIE
2. RYTUAŁY
3. SPĘDZANIE CZASU
4. AKTYNOŚĆ
5. GRY
6. INTYMNOSĆ
Pozycje życiowe
-+ Pozycja „Ofiary” .
Dewaloryzacja
Ja.Idealizacja
innych. Bierność,
zaeżność. Ewent.
Manipulacja
+Ty ok
++Pozycja
afirmacji,
otwartości,
autentyczności,
autonomii.
- Ja nie ok
+Ja ok
-+Pozycja „Prześladowcy”.
Osoba o tej pozycji życiowej
ma poczucie wyższej
wartości nad innymi
osobami, nie liczy się ze
zdaniem innych
-- Pozycja
odrzucenia i
rozpaczy.
Zagrożenie
depresją i
autodestrukcją
- Ty nie-ok
Skrypt (scenariusz) życiowy
1. Skrypt życiowy jako nieświadomy scenariusz
własnego życia, „pisany” od najwcześniejszego
dzieciństwa i nieświadomie wzmacniany w ciągu
życia.
2. Typy skryptów
3. Niewerbalne i werbalne przekazy rodzicielskie i
zdarzenia a „decyzje” skryptowe.Skrypt i
kontrskrypt.
4. Rodzaje przekazów rodzicielskich (zakazy i nakazy
vs przyzwolenia, atrybucje, programy)
5. Matryca skryptu
6. Rozpoznawanie treści i wzorców zachowań
skryptowych.
Zakazy i Drivery
12 zakazów (M.i R. Goulding): nie istniej, nie bądź sobą, nie
miej potrzeb, nie dorastaj, nie bądź dzieckiem, nie osiągaj,
nie rób (nic), nie bądź ważny, nie przynależ, nie bądź blisko,
nie bądź zdrowy, nie myśl, nie czuj
Driver
Bądź Doskonały
Sprawiaj Przyjemność
sobie
Bądź Silny
potrzeby
Staraj Się
Spiesz Się
czas
Przyzwolenie
Jesteś dobry taki, jaki jesteś
Sprawiaj przyjemność
Bądź otwarty i wyraź swoje
Zrób to
Daj sobie
Nierozpoznania, redefinicje, pasywność, symbioza
Matryca nierozpoznań
Poziom
Typy nierozpoznań
nierozpoznań
Istnienie
T1
T2
T3
Sygnał
Problem Opcje
Znaczenie
T2
T3
T4
nie są skuteczne
Możliwości
zmiany
Osobiste
zdolności
T3
T4
T5
nie wiem jak?
T4...innego T5..rozw. T6..stosowania
zareagowa- problemu
nia
opcji
Wiem ale,nie mam siły
Uczucia skryptowe i gry psychologiczne
1. „Gumki”
2. Szantaż emocjonalny – emocje pasożytniczne
GRA PSYCHOLOGICZNA jest serią transakcji ukrytych o
dużym ładunku stymulacyjnym, wyzwalającym szereg
emocji skryptowych i potwierdzającym podstawowe
pozycje życiowe.
1. Formuła gry E. Berna: Fortel + Słaby Punkt =
Reakcja Przełącznik Konsternacja Wypłata
3. Typy gier i trójkąt dramatyczny
4. Sposoby wychodzenia z gier
KONCEPCJA MINISKRYPTU (T. Kahler)
1 DRIVER
(Ja+ pod warunkiem, że…)
4 DESPERRER
2. STOPER
(Ja– Ty–)
Typowe uczucia zastępcze:
brak poczucia własnej wartości,
poczucie odrzucenia, beznadzieja,
poczucie osaczenia, brak miłości,
bezsensowność
zamieszanie,
3. BLAMER
(Ja+ Ty–)
Typowe uczucia
zastępcze:
oskarżanie, tryumf,
euforia, pogarda
wściekłość złośliwość,
niewinność, furia
(Ja– Ty+)
Typowe uczucia zastępcze:
poczucie winy, zranienia,
niepokój, martwienie się, obojętność,