Stand van de Industrie
Download
Report
Transcript Stand van de Industrie
Casper Burgering
Sector
Advisory
Stand
van
de Industrie
…industrieel bedrijfsleven in economisch perspectief
Senior Sector Econoom
Industrie & Industriële Metalen
Sector Advisory
februari 2017
Optimisme industrie viert hoogtij begin 2017
Stand van de Industrie – Optimisme industrie viert hoogtij begin 2017
16 februari 2017
Inhoudsopgave
sheet
1
Macro-economie
Mondiaal, eurozone, Nederland
2, 3 en 4
2
Sectorbeeld
Totaaloverzicht sector Industrie
5
3
Vertrouwensindicatoren
PMI, producenten- en consumentenvertrouwen, sentiment
6 en 7
4
Industriële productie
Trends in productie
8
5
Omzetontwikkelingen
Trends in omzet
9
6
Afzetprijzen
Afzetprijzen per industriële branche
10
7
Grondstoffen en valuta
Richting van grondstofprijzen en belangrijkste valuta
11
8
Exportontwikkelingen
Ontwikkelingen in de export van goederen
12
9
Bezettingsgraad
Capaciteitsbenutting industrie in Nederland en Europa
13
10 Arbeidsmarkt
Vacatures, uitzenduren, werkgelegenheid en personeelssterkte
14
11 Bedrijfsdemografie
Faillissementen, oprichtingen, opheffingen, fusies & overnames
15
A Appendix
Contactgegevens, disclaimer en extra informatie
16
Sector Advisory
Stand is positief (groen), neutraal (oranje) of negatief (rood)
1 Macro-economie - Mondiaal
Vertrouwen houdt stand en de mondiale economische groei trekt aan
Economisch sentiment is nog steeds goed, ondanks dat
in enkele landen de indicatoren over het ondernemersvertrouwen iets afvlakt. ABN AMRO gaat ervan uit dat de
wereldeconomie verder aantrekt in 2017 en 2018.
8%
India
7%
6%
China
Opkomend Azië
De groei van de industriële productie laat mondiaal weer
groei zien, maar de grilligheid in deze cijfers blijft groot.
5%
BBP groei 2017 (% joj)
MO/N.-Afrika
Opkomend
Europa
4%
3%
Latijns-Amerika
2%
Brazilie
De wereldhandel in goederen is eind 2016 sterk
verbeterd. De wereldhandel liet in november een groei
van 2,8% op jaarbasis registeren en dat is een sterke
acceleratie ten opzichte van voorgaande maanden.
Wereldeconomie
VS
Wereldhandel
VK
Rusland
1%
De groei van de wereldhandel zal dit jaar verder
verbeteren, mede dankzij het aantrekken van de
bedrijvigheid in de mondiale industrie. Maar ook zijn er
risico’s als gevolg van de anti-globaliseringstendens die
vanuit het westen oprukt.
eurozone
Japan
0%
0%
1%
2%
3%
4%
5%
6%
7%
8%
BBP groei 2016 (% joj)
China
101
120
macro-economische indicator
100,5
100
100
80
99,5
60
99
40
98,5
20
Japan
macro-economische indicator
VS
60
PMI sentiment inkoopmanagers
VK
65
PMI sentiment inkoopmanagers
60
55
55
50
50
index (100=neutraal)
index (100=neutraal)
98
2013
2014
2015
2016
2017
0
2013
2014
2015
2016
2017
index (50=neutraal)
45
2013
2014
index (50=neutraal)
2015
2016
2017
45
2013
2014
2015
Bronnen: CBS, Thomson Reuters Datastream, ABN AMRO Economisch Bureau
Sector Advisory
Voor meer informatie over macro-economische trends, neem contact op met de macro-economen van ABN AMRO. Meer informatie via deze link: contact informatie.
2016
2017
1 Macro-economie - eurozone
Herstel van de eurozone-economie zet door en vertrouwensindicatoren blijven hoog
Het industrieel vertrouwen is begin 2017 goed. De
fabrieksorders in Duitsland namen in december sterk toe
met 5,2% op maandbasis. Het past in het scenario dat de
groei van de export en industriële output in de eurozone
aan kracht wint. De aantrekkende groei wordt
ondersteund door de aantrekkende mondiale economie
en de zwakkere euro.
W
4%
Ierland
3%
BBP % groei (j-o-j) 2018
EUROZONE
Griekenland
2%
Nederland
Belgie
Finland
1%
Spanje
Duitsland
De verwachting is echter dat de groei van de consumptieve bestedingen in de eurozone dit jaar zal afzwakken
bij aantrekkende inflatie en gematigde loongroei.
Frankrijk
Italie
De orders voor het aantal kapitaalgoederen in de eurozone zitten in de lift en namen in het vierde kwartaal van
2016 met 3,5% j-o-j toe. Samen met de groei van de
export van de eurozone gaat ABN AMRO uit van een
gematigd groeipad van de economie in 2017 en 2018.
0%
0%
1%
2%
3%
4%
BBP % groei (j-o-j) 2017
eurozone
10
industrieel vertrouwen netto balans
0
120
Duitsland
Belgie
10
IFO, index (100=neutraal)
10
industrieel vertrouwen, netto balans
0
0
110
Frankrijk
20
ondernemersactiviteit, netto balans
-10
-20
-10
-10
100
-30
-40
-20
2013
2014
2015
2016
2017
90
2013
2014
2015
2016
2017
-20
2013
2014
2015
2016
2017
-50
2013
2014
2015
Bronnen: CBS, Thomson Reuters Datastream, ABN AMRO Economisch Bureau
Sector Advisory
Voor meer informatie over macro-economische trends, neem contact op met de macro-economen van ABN AMRO. Meer informatie via deze link: contact informatie.
2016
2017
1 Macro-economie - Nederland
Stevige groei Nederlandse economie in vierde kwartaal en heel 2016
2015
2016
2017
2018
2,0
2,1
2,4
1,9
Particuliere consumptie
1,8
1,7
2,1
1,6
Ov erheidsconsumptie
0,2
0,8
1,1
1,3
Inv esteringen
9,9
4,8
3,0
3,0
Uitv oer
5,0
3,5
4,1
4,2
Inv oer
5,8
3,7
4,5
4,5
Consumentenprijzen (CPI)
0,6
0,3
1,6
1,6
Lonen particuliere sector
1,3
1,7
1,8
2,0
BBP
4%
120
3%
110
2%
1%
100
0%
90
-1%
-2%
80
-3%
70
-4%
-5%
60
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Economische groei (r.as, BBP % j-o-j)
Economisch sentiment indicator (l.as, index)
2016
In het laatste kwartaal van 2016 hield de stevige groei
van de Nederlandse economie aan. Het bruto
binnenlands product (BBP) steeg met 0,5% ten opzichte
van het voorgaande kwartaal (k-o-k) – volgens voorlopige
cijfers van het CBS. Dat was wat minder dan in het derde
kwartaal en vergelijkbaar met het cijfer van de eurozone.
De meeste bestedingen namen toe ten opzichte van het
voorgaande kwartaal. Vooral de uitvoer en de
consumptie van gezinnen deden het goed. Ook de
overheidsconsumptie steeg. De investeringen in
woningen namen opnieuw toe, maar wel beduidend
minder dan in de voorgaande kwartalen. Opmerkelijk is
de verdere daling van de bedrijfsinvesteringen. Dat kwam
door een forse daling van de investeringen in
transportmiddelen.
Het BBP is eind vorig jaar meer gestegen dan verwacht.
Diverse sentimentsindicatoren voor de Nederlandse
economie wezen daar al op. In de loop van het vierde
kwartaal waren die namelijk duidelijk opgelopen. Het
hoge groeitempo van eind 2016 werkt door in het
gemiddelde groeicijfer van 2017. Een maand geleden
gaven we daarom al aan dat we onze groeiraming voor
2017 waarschijnlijk zouden gaan verhogen. Vervolgens
lieten de meeste economische ‘barometers’ in januari
een verdere verbetering zien. We hebben onze raming
voor de economische groei in 2017 verhoogd – van 1¾%
naar ruim 2¼%.
Bronnen: CBS, Thomson Reuters Datastream, ABN AMRO Economisch Bureau
Sector Advisory
Voor meer informatie over macro-economische trends, neem contact op met de macro-economen van ABN AMRO. Meer informatie via deze link: contact informatie.
2 Sectorbeeld
Ondernemers in veel sectoren positief gestemd over economisch klimaat
Productie
Prijzen
Personeelssterkte
Economisch klimaat
k omende 3 maanden
k omende 3 maanden
k omende 3 maanden
k omende 3 maanden
Chemie
Rubber-/kunststofproduct
Oordeel van
ondernem ers
in sectoren
over om zet,
prijs, personeel en
econom isch
klim aat
(>0 = meer
positief
gestemde
ondernemers)
In bijna alle branches zijn
ondernemers optimistisch over de
trend in de output. Ook gaan zij
uit van een toename in
afzetprijzen in de komende 3
maanden.
Basismetaal
Metaalproducten
Elektrotechnisch
Bij personeelssterkte zien we een
meer gevarieerd beeld. Ondernemers in de basismetaal, de
chemische en in de elektrotechnische industrie zijn nog overwegend negatief gestemd, terwijl
in andere branches ondernemers
juist meer positief zijn.
Elektrische apparaten
Machines
Transportmiddelen
Meubels
Indien er geen horizontale as zichtbaar is in bovenstaande figuren , dan is de indicator sterker positief
Aandeel
industriële
branches in
totale sector
industrie
(% van
toegevoegde
w aarde)
Transportmiddelen
6%
Meubels
8%
Overig
4%
Voedingsmiddelen
en genotmiddelen
18%
Machines
12%
Elektrische
apparaten
3%
Elektrotechnisch
9%
Metaalproducten
9%
Bronnen: CBS
Sector Advisory
Het sentiment over de activiteit
en het economisch klimaat in de
komende 3 maanden is onder
veel industriële ondernemers
positief.
Basismetaal
3%
Rubber- en
kunststofproduct
4%
Textiel, kleding en
leder
1%
Hout en
bouwmaterialen
4%
Papier en grafisch
4%
Aardolie
1%
Chemie
10%
Farma
4%
100%
% van het
aantal
industriële
ondernem ers
dat belem m eringen
ervaren
Andere oorzaken
80%
60%
Weersomstandigheden
16,8
14,9
Financiële beperkingen
Productiemiddelen, materiaal, ruimte
40%
55,4
59,8
20%
Tekort aan arbeidskrachten
Onvoldoende vraag
Geen belemmeringen
0%
2016 oktober
2017 januari
3 Vertrouwensindicatoren – industrieel vertrouwen internationaal
PMI verwerkende industrie herstelt internationaal sterk begin 2017
VS
Wereld:
54,3
52,7
55,0
56,1
52,7
55,9
57,3
55,7
56,5
55,5
55,6
56,4
Japan
52,4
Europa:
52,7
55,0
55,3
56,3
57,3
45,2
Brazilie
44,0
eurozone:
53,5
54,9
53,6
55,2
53,0
55,3
53,7
54,7
53,2
Rusland
Ontwikkelde landen:
55,6
53,7
54,2
48,6
India
49,8
Opkomende landen:
China
51,0
51,9
51,0
70
PMI output - januari
60
(index, 50 = neutraal)
Output
neutraal
50,8
De PMI voor de verwerkende industrie heeft in heel
Europa een sterke positie begin 2017. In een aantal EUlanden – waaronder Nederland – neemt de PMI op
maandbasis af, maar de afname is slechts marginaal.
Het enige Europese land waar de PMI onder druk staat is
Griekenland (46,6). Daar is de krimp in de PMI op
maandbasis relatief sterk.
Buiten Europa valt op dat de vertraging in de verwerkende industrie begin 2017 vooral in opkomende landen te
zien is. In Brazilië zijn de economische en ook politieke
omstandigheden nog steeds ongunstig, en dat uit zich in
een zwakke PMI-positie. In 2017 gaan wij uit van herstel
en wordt de groei vooral gedragen door een solide
exportgroei en aantrekkende investeringen. Ook in India
presteert de verwerkende industrie nog onder de maat,
maar hier is het herstel iets beter begin 2017.
70
PMI nieuwe orders - januari
60
(index, 50 = neutraal)
50
50
40
40
30
30
20
20
10
10
0
0
Bronnen: Markit, NEVI, Thomson Reuters Datastream
Sector Advisory
Nieuwe orders
neutraal
3 Vertrouwensindicatoren – industrieel vertrouwen Nederland
Vertrouwen onder ondernemers is sterk
60
58
> 50 = groei in
bedrijfsactiviteit
56
56,5
54
Ook veel andere indicatoren geven aan dat het sentiment
goed is. Zowel het producenten- als het consumentenvertrouwen staan hoog en de verwachtingen rondom de
orderportefeuille is aangetrokken. Dit vormt een goede
basis voor 2017.
52
50
48
PMI
Neutraal
46
44
42
< 50 = krimp in
bedrijfsactiviteit
lange termijn gemiddelde = 51,9
40
2012
2013
2014
Economisch sentiment
110
2015
10
2016
2017
Producentenvertrouwen
netto balans
index (100=neutraal)
De PMI voor de verwerkende industrie in Nederland is
begin 2017 licht afgezwakt ten opzichte van zijn relatief
hoge niveau in december 2016. De index staat echter
nog steeds ruim in de expansiefase (> 50) en daarmee is
het vertrouwen onder industriële ondernemers goed.
Uiteraard zijn er risico’s die het vertrouwen kunnen
aantasten (zoals hard Brexit, Trumpbeleid en
beleidsonzekerheid in de EU), maar vooralsnog gaan wij
ervan uit dat de bedrijfsactiviteit in het eerste kwartaal
van 2017 op peil blijft.
20
Consumentenvertrouwen
netto balans
6
Sentiment orderportefeuille
netto balans
10
5
4
0
100
-10
0
2
-20
90
-30
-5
0
-40
80
2013
2014
2015
2016
2017
-10
2013
2014
2015
2016
Bronnen: CBS, NEVI, Thomson Reuters Datastream
Sector Advisory
2017
-50
2013
2014
2015
2016
2017
-2
2013
2014
2015
2016
2017
4 Industriële productie
Industriële productie sluit 2016 sterk af: een goede basis voor 2017
20
20
Chemie
-10
-20
2013
10
2015
40
Metaalproducten
-10
2013
2014
2015
-
40
Machines
Industriële
productie
sluit 2016
sterk af:
goede basis
voor 2017
-20
2013
2014
2015
2016
2015
2016
Elektrische apparaten
% joj
20
2014
2015
0
-20
2013
2016
2014
40
Transportmiddelen
2015
2016
Meubels
20
0
-20
2013
2014
2014
2015
2016
0
-20
2013
2014
2015
2016
In 2016 produceerde de industrie (incl. food) 2,4% meer dan in 2015. In vijf jaar tijd is dat de hoogste groei. De
groei van de output in de elektrische apparatenindustrie groeide het sterkst (+12,7%), gevolgd door de
transportmiddelenindustrie (+12,1%) en – op enige afstand – de chemische industrie (+5,3%). De machineindustrie is de enige branche met een krimp in de output in 2016 (-1,1%).
De positieve trend in output eind 2016 loopt in pas met veel sentimentsindicatoren. De combinatie van sterke
groei in output en het positieve sentiment onder ondernemers vormt een prima basis voor 2017. De orderportefeuilles zijn goed gevuld en de vooruitzichten voor de fabrieksorders in Duitsland duiden op aanhoudende groei.
Bronnen: CBS
Sector Advisory
40
Elektrotechnisch
% joj
% joj
-10
0
-20
2013
2016
20
0
% joj
= productie
ontwikkeling
= 3-mnd voortschr. gem.
= lange termijn
gemiddelde
2015
0
-20
2013
2016
10
-
2014
20
0
20
Legenda:
0
-10
2013
2016
% joj
% joj
Groei
gem iddelde
dagproductie
industriële
branches
(in % op
jaarbasis)
2014
Basismetaal
20
% joj
10
0
% joj
% joj
10
40
Rubber/kunststof
5 Omzetontwikkelingen
Binnenlandse omzet trekt in het vierde kwartaal van 2016 stevig aan
20
Chemie
-20
-40
2013
-
Binnenlandse
om zet trekt in
het vierde
kw artaal van
2016 stevig
aan
0
-10
2013
% joj
2015
2014
2015
% joj
% joj
2015
2016
Elektrische apparaten
0
-10
50
2016
2014
10
2016
2016
Machines
-50
2013
20
Elektrotechnisch
-20
2016
0
0
-20
2013
2016
-40
2014
40
Transportmiddelen
0
Meubels
20
0
-50
2013
2014
2015
2016
-20
2013
2014
2015
2016
In 2016 is de totale omzet met 2,9% gedaald. De sterkste dalingen in omzet vonden plaats in de basismetaalindustrie (-6,2%), de elektrotechnische industrie (-6,1%) en de machine-industrie (-2,3%). In de transportmiddelenindustrie steeg de omzet sterk met 5,9% op jaarbasis.
Met name voor de chemie zijn grondstofprijzen een belangrijke factor voor de trend in afzetprijzen en de omzet.
Maar het herstel in de grondstofprijzen gedurende 2016 bleek onvoldoende om de omzet weer te laten groeien.
Positief is in ieder geval de ingeslagen opwaartse trend in omzetgroei die eind 2016 is ingezet in veel industriële
branches.
Bronnen: CBS
Sector Advisory
2015
% joj
= omzet
ontwikkeling
= 3-mnd voortschr. gem.
= lange termijn
gemiddelde
2014
0
% joj
-
20
10
Basismetaal
0
-10
2013
2016
Metaalproducten
50
Legenda:
2015
% joj
% joj
20
Groei totale
om zet
industriële
branches
(in % op
jaarbasis)
2014
20
Rubber/kunststof
10
0
% joj
% joj
20
6 Trends in afzetprijzen
Afzetprijzen in de industrie sterk afhankelijk van de grondstofprijzen
4
Chemie
-10
-20
2012
2013
4
2014
2015
2016
Metaalproducten
-2
2012
% joj
2013
10
2014
2015
2013
5
2014
2015
5
Elektrotechnisch
2013
4
Machines
2014
2015
3
Transportmiddelen
2016
Elektrische apparaten
2013
2014
2015
2016
2015
2016
Meubels
2
2013
2014
2015
2016
0
-2
2012
% joj
% joj
% joj
2015
1
0
-5
2012
2013
2014
2015
2016
0
-1
2012
2013
2014
In de industrie zijn de afzetprijzen met 3,6% gedaald in 2016. De scherpste daling werd waargenomen in de
chemische industrie. Daar nam de afzetprijs met 8,5% af in 2016. Ook in de basismetaalindustrie nam de
afzetprijs over heel 2016 af, maar in een lager tempo (-2,3%). Beide branches zijn sterk afhankelijk van trends in
grondstofprijzen die op internationale markten tot stand komt.
De sterkste krimp in afzetprijzen vond vooral plaats in de eerste drie kwartalen van het jaar. Het vierde kwartaal
van 2016 staat in veel industriële branches in het teken van herstel. Gezien de trends in grondstofprijzen
verwachten wij dat in het eerste kwartaal van 2017 de afzetprijzen zullen toenemen.
Bronnen: CBS
Sector Advisory
2014
0
-5
2012
2016
2
Afzetprijzen
in de
industrie
sterk
afhankelijk
van de
grondstofprijzen
2013
0
-5
2012
2016
-10
2012
2016
% joj
% joj
-2
2012
0
-5
5
0
Basismetaal
5
0
2
% joj
Afzetprijs
ontw ikkeling
industriële
branches
(in % op
jaarbasis)
10
Rubber/kunststof
2
0
% joj
% joj
10
7 Grondstofprijs- en valutaontwikkelingen
Herstel in grondstofprijzen in 2017
Crude Oil-Brent (USD/bbl)
70
65
26
24
60
Opmars van het pond zet door
EU/NL aardgasprijs (TTF,
Euro/KwH)
Kunststofprijzen
0,90
EUR/GBP
1,50
EUR/USD
12 0
0,85
1,30
8,50
80
18
45
1,20
60
8,00
16
40
30
12
25
20 15
10
20 15
20 16
20 17
Mondiale staalprijs (USD/t)
60 0
2.0 00
55 0
1.9 00
50 0
1.8 00
45 0
0,80
40
14
35
20
20 16
20 17
LME-Aluminium (USD/Mt)
0
20 15
6.8 00
7,50
1,10
7,00
Polyst yrene
PV C
PE T
Olie
20 16
0,75
1,00
❶
0,90
6,50
❷
6,00
LME-Copper (USD/Mt)
4,60
EUR/ZLOT
1.600
6.3 00
4,40
1.500
5.8 00
4,20
1.400
5.3 00
4,00
1.300
3,80
1.200
EUR/WON
20 16
20 17
1.4 00
20 15
EUR/RBL
65
55
4.8 00
1.5 00
30 0
20 15
85
75
45
1.6 00
35 0
❸
20 17
1.7 00
40 0
EUR/YUAN
9,00
10 0
20
50
10,00
9,50
1,40
22
55
14 0
20 16
20 17
4.3 00
20 15
3,60
20 16
❹
1.100
❺
35
25
❻
20 17
(top 6 niet-eurolanden in exportwaarde: 1) VK, 2) VS, 3) China, 4) Polen, 5) Zuid Korea, 6) Rusland)
In de olieprijs zijn de korte termijn neerwaartse risico’s wat
toegenomen, maar ABN AMRO houdt vast aan de langetermijnvisie
van een gematigd herstel van de olieprijs in 2017. De mondiale
vraag naar olie zal blijven groeien met 1,0-1,5 miljoen vaten per dag.
Het aanbod van de VS zal toenemen.
Grotere politieke onzekerheid over de mogelijke uitkomst van de
Franse presidentsverkiezingen en onenigheid tussen de Trojka en
Griekenland hebben geleid tot een negatievere kijk op de
eurozone en de euro. De euro daalde ten opzichte van een groot
aantal valuta’s.
De koper- en aluminiumprijs houden hun opwaartse trend vast,
hoewel de grillige patronen in de LME-voorraden een obstakel
vormen. Een sterkere dollar kan het opwaarts potentieel van de
metaalprijzen beperken. De prijs van staal zal licht stijgen, met
name dankzij de relatief goede vraag. Overproductie blijft een
hardnekkig probleem.
Het pond sterkt verder aan. De Bank of England zal op korte
termijn niet overgaan tot een renteverhoging. De reden hiervoor is
dat de oplopende inflatie voornamelijk wordt veroorzaakt door
tijdelijke factoren. Verder wil de centrale bank eerst meer
duidelijkheid hebben over de gevolgen van Brexit voor de
economie van het VK.
Bronnen: Thomson Reuters Datastream, ABN AMRO Sector Advisory, ABN AMRO Economisch Bureau
Sector Advisory
8 Trends in export
Ondernemers hebben groeiend vertrouwen in export, maar moeten wel barrières overwinnen
De drijvende kracht achter de export van Nederland is
het mkb: goed voor circa 60 procent van de totale exportwaarde en bovendien behoort meer dan 98 procent van
de goederenexporterende bedrijven tot het mkb.
x1.000 euro
45000000
40000000
35000000
30000000
Groei zal de komende jaren vooral over de grens te
vinden zijn, maar niet elk bedrijf heeft de capaciteit om in
te zetten op dit groeipotentieel. De echt kleine bedrijven
missen vaak het netwerk, het ontbreekt hun aan marktkennis en de organisatie is er veelal niet op ingericht.
25000000
20000000
15000000
10000000
5000000
0
2015
2016
Chemische producten
Fabrikaten (leder, rubber, kurk, papier, metaal)
Machines en vervoermaterieel
Divers gefabriceerd (meubels, kleding, schoeisel)
Overige goederen (o.a. voeding, grondstoffen)
5%
Groei w ereldhandel
% j-o-j
4%
3%
2%
1%
0%
-1%
2012
2013
2014
2015
2016
2017
10
8
6
4
2
0
-2
-4
-6
-8
2013
Groei export
65
goederen en diensten, % j-o-j
Nieuw e export orders
14
PMI index (>50=groei)
12
60
Export orders
komende 3 mndn, netto balans
10
8
55
6
4
50
2
2014
2015
2016
Bronnen: CBS, NEVI, Thomson Reuters Datastream
Sector Advisory
Maar er zijn nog meer barrières in de praktijk die mkbbedrijven belemmeren tot export over te gaan. Denk
hierbij aan tijdgebrek, taal- en cultuurverschillen en
onvoldoende kennis van de wet- en regelgeving in het
buitenland. Onbekendheid met de exportmarkt is wellicht
het grootste euvel.
2017
45
2013
2014
2015
2016
2017
0
2013
2014
2015
2016
2017
9 Bezettingsgraad
PMI bezettingsgraad industrie eurozone weer richting piekniveaus
88
bezettingsgraad in %
86,5
86
84
81,3
De trend in bezettingsgraad en outputgroei lopen parallel,
maar de recente afname zal niet direct leiden tot een
afname van de productie.
74,4
De PMI bezettingsgraad (een weergave van de 300
grootste industriële ondernemingen in Nederland) is
begin 2017 sterker toegenomen. In januari 2017 staat de
PMI bezettingsgraad in Nederland op 56,3 en dat geeft
aan dat de bezettingsgraad in expansie zit.
82,3
82
80
78
76
74
2017
2015
2013
2011
2009
hoog
laag
Duitsland
60
PMI bezettingsgraad, > 50 = groei
2007
2005
2003
2001
1999
LT-gemiddelde
Eurozone
60
1997
1995
1993
1991
1989
1987
1985
1983
1981
1979
72
Bezettingsgraad
De bezettingsgraad is in het eerste kwartaal van 2017
afgezwakt, van 82,2% naar 81,3%. De bezettingsgraad
ligt daarmee 1%-punt onder het langetermijngemiddelde.
De PMI bezettingsgraad in Nederland staat ten opzichte
van de eurozone hoger. In Duitsland en Frankrijk – twee
belangrijke handelspartners van Nederland – is de
bezettingsgraad ook sterker toegenomen begin 2017.
Frankrijk
60
PMI bezettingsgraad, > 50 = groei
55
55
55
55
50
50
50
50
45
45
45
45
40
2012
2013
2014
2015
2016
2017
40
2012
2013
2014
2015
2016
2017
40
2012
Bronnen: CBS, Markit Economics, Thomson Reuters Datastream
Sector Advisory
2013
2014
2015
VK
60
PMI bezettingsgraad, > 50 = groei
PMI bezettingsgraad, > 50 = groei
2016
2017
40
2012
2013
2014
2015
2016
2017
10 Arbeidsmarkt
Sentiment onder industriële ondernemers over arbeidsmarkt trekt aan
3
Ondernemers hebben vertrouwen. Begin 2017 zet de
vacature-indicator in de industrie zijn opwaartse
beweging door. De indicator maakt daarmee een tegengestelde beweging ten opzichte van andere sectoren.
(max. is 3 en min is -3)
2
ondernemers
optimistisch
Onder invloed van veel sentimentsindicatoren en de
groeiprognoses krijgen steeds meer ondernemers
vertrouwen in de groei van het aantal vacatures.
1
0
-1
ondernemers
pessimistisch
-2
-3
2007
2008
2009
Totaal
2010
2011
Industrie
2012
2013
Bouwnijverheid
Uitzenduren industrie
% j-o-j
20
58
2014
2015
2016
2017
Commerciële dienstverlening
index (50=neutraal)
54
10
52
5
50
LT-gemiddelde
0
48
-5
46
-10
2013
2014
2015
2016
2017
44
2013
2014
2015
2016
2017
Bronnen: CBS, ABU, NEVI, Thomson Reuters Datastream
Sector Advisory
Ontstane banen industrie
Personeelssterkte
PMI - w erkgelegenheid
56
15
Ook andere arbeidsmarktindicatoren tonen aan dat het
sentiment relatief goed is. De PMI op werkgelegenheid
wint aan kracht en neemt met ruim 1,2 indexpunten toe in
januari. Daarmee staat de index ruim in de expansiefase
(> 50 indexpunten). De inzet van flexwerkers blijft ook
groeien en de verwachting is dat de personeelssterkte de
komende 3 maanden verder zal aantrekken. Het aantal
ontstane banen blijft redelijk constant op kwartaalbasis.
netto balans, komende 3 maanden
4
2
0
-2
-4
-6
-8
-10
(saldo % ondernemers positief vs. negatief)
-12
2014
2015
2016
2017
x 1.000
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2014
2015
2016
2017
11 Bedrijfsdemografie
Aantal faillissementen industrie in 2016 met 7% gedaald
120
100
Industrie, totaal (december 2016):
- maandbasis: -14%
- jaarbasis: -17%
- jan. t/m dec. 2016 (joj): -7%
Overig
Meubels
Overige transportmiddelen
Transportmiddelen
80
Machines
Elektrische apparaten
60
Elektrotechnisch
Metaalproducten
40
Basismetaal
Rubber-/kunststof
20
aantal
In december zijn 30 industriële bedrijven failliet gegaan, 5
minder dan een maand geleden. Ten opzichte van
december 2015 is dit een afname van 17%. Het totaal
aantal industriële bedrijven dat failliet is gegaan over heel
2016 is 365 en dit is 7% minder op jaarbasis.
Chemie
Voedingsmiddelen
0
2013
140
2014
2015
Groei bedrijven industrie
index (2007=100)
2016
2000
1600
120
Oprichtingen
aantal
Daarmee blijft het aantal faillissementen op een laag
niveau, maar zien we wel dat de neergaande lijn in het
aantal faillissementen afvlakt. Op jaarbasis hebben de
metaalproducten- en meubelindustrie het grootste
aandeel in het totaal aantal faillissementen in de industrie
(resp. 20% en 11%).
In december 2016 is de daling in het totaal aantal faillissementen in Nederland 17% op jaarbasis. Voor heel
2017 gaat ABN AMRO uit van een afname van het aantal
faillissementen met 5-10% op jaarbasis.
1600
1200
1200
100
Opheffingen
aantal
200
160
120
800
800
80
400
50 tot 100 werkzame personen
100 werkzame personen of meer
0 tot 50 werkzame personen
Bronnen: CBS
Sector Advisory
0
80
400
0
40
0
Fusies en overnam es
aantal
A Appendix – Contactgegevens, disclaimer en extra informatie
ABN AMRO Sector Advisory
Industrie
Bouw
Transport & Logistiek
TMT
Zakelijke diensten
Sander van Wijk
Hoofd Sector Advisory
------
Hoofd Sector Research
Maria Gambin Andres
Secretaresse
[email protected]
[email protected]
David Kemps
Sector Bank er
[email protected]
Casper Burgering
Sector Econoom
[email protected]
Roderick Vos
Sector Analist
[email protected]
Petran van Heul
Sector Bank er
[email protected]
Madeline Buijs
Sector Econoom
[email protected]
------
Sector Analist
Bart Banning
Sector Bank er
[email protected]
Madeline Buijs
Sector Econoom
[email protected]
------
Sector Analist
Steven Peters
Sector Bank er
[email protected]
Kasper Buiting
Sector Econoom
Frederieke van Oppen
[email protected]
Retail
Henk Hofstede
Sector Bank er
Sonny Duijn
Sector Econoom [email protected]
Saskia van de Scheur
Sector Analist
[email protected]
Stef Driessen
Sector Bank er
[email protected]
Sonny Duijn
Sector Econoom [email protected]
Saskia van de Scheur
Sector Analist
[email protected]
Rob Morren
Sector Bank er
[email protected]
Nadia Menkveld
Sector Econoom [email protected]
Martijn Leguit
Sector Analist
[email protected]
Pierre Berntsen
Sector Bank er
[email protected]
[email protected]
Jan de Ruyter
Sector Bank er
[email protected]
Sector Analist
[email protected]
Nadia Menkveld
Sector Econoom [email protected]
Han Mesters
Sector Bank er
[email protected]
Martijn Leguit
Sector Analist
Kasper Buiting
Sector Econoom
[email protected]
Frederieke van Oppen
Sector Analist
[email protected]
Voor meer sectorkennis, zie abnamro.insights.nl
Leisure
Food
Agrarisch
en volg ons op
[email protected]
[email protected]
via ABNAMROSectorkennis
Disclaimer
This document has been prepared by ABN AMRO. It is solely intended to provide financial and general information on the sector developments in the Netherlands. The information in this document is strictly proprietary and is being supplied to you solely for
your information. It may not (in whole or in part) be reproduced, distributed or passed to a third party or used for any other purposes than stated above. This document is informative in nature and does not constitute an offer of securities to the public, nor a
solicitation to make such an offer.
No reliance may be placed for any purposes whatsoever on the information, opinions, forecasts and assumptions contained in the document or on its completeness, accuracy or fairness. No representation or warranty, express or implied, is given by or on
behalf of ABN AMRO, or any of its directors, officers, agents, affiliates, group companies, or employees as to the accuracy or completeness of the information contained in this document and no liability is accepted for any loss, arising, directly or indirectly, from
any use of such information. The views and opinions expressed herein may be subject to change at any given time and ABN AMRO is under no obligation to update the information contained in this document after the date thereof.
Before investing in any product of ABN AMRO Bank N.V., you should obtain information on various financial and other risks and any possible restrictions that you and your investments activities may encounter under applicable laws and regulations. If, after
reading this document, you consider investing in a product, you are advised to discuss such an investment with your relationship manager or personal advisor and check whether the relevant product –considering the risks involved- is appropriate within your
investment activities. The value of your investments may fluctuate. Past performance is no guarantee for future returns. ABN AMRO reserves the right to make amendments to this material.
© ABN AMRO, 2017
Teksten zijn afgesloten op 16 februari 2017